Bauxite Việt Nam

Lê Linh 

Nguyễn Xuân Thọ

5-3-2023

Trong lịch sử nước Nga và Liên Xô không ai vượt qua được Josef Stalin về tính tàn bạo và sự chuyên quyền. Người ta từng nghĩ rằng ông bất tử và ở tận nước Việt nam xa xôi, khẩu hiệu Stalin muôn năm được treo khắp nơi.

Vậy mà đêm 28.02.1953 ông ta bỗng ngã vật trong nhà riêng ở ngoại ô Moskva vì xuất huyết não. Sáng 01.03 các nhân viên bảo vệ thấy ông dậy muộn nhưng không ai dám vào phòng. Ai cũng sợ nhà độc tài khó tính. Mãi đến 10 giờ sáng, một anh lính mới lén mở cửa phòng ngủ và phát hiện ra ông đang nằm trên sàn nhà. Toàn bộ thủ hạ của ông ta, từ Khrushev đến trùm mật vụ Beria đều luống cuống và không ai dám đưa ra quyết định nào về phương cách cứu chữa. Trước một Stalin đã hôn mê, mọi người vẫn sợ trách nhiệm và không ai dám khẳng định vai trò của mình. Không khí nghi kị từ 26 năm qua vẫn bao trùm chế độ. Stalin cứ nằm đó hàng chục tiếng đồng hồ nữa không được cấp cứu.

Tượng Stalin được đem đi trong đêm tối

Dẹp tượng nhưng không hủy mà đưa đến bảo tàng là hành động văn hóa. Chẳng bù với nhiều cuộc cách mạng phương Đông, hễ dấy lên thì mọi thứ thuộc về văn hóa đều bị xóa sạch trơn. Việt Nam có lẽ là nước tồi tệ nhất về phương diện này. Không nói các triều đại phong kiến, triều sau lên thay thế nào cũng đập phá đình đài lầu gác của triều trước để lại; cũng không nói những phong trào có tính quần chúng như Xô-viết Nghệ Tĩnh, Cải cách ruộng đất... di sản văn hóa bị mất mát không biết bao nhiêu mà kể (có thể nói sách Hán Nôm thì mất hầu sạch); chỉ nói ngay khi các cuộc đảo chính và cách mạng năm 1945 lên là Lầu Ông Hoàng ở Phan Thiết rồi tượng Alexandre de Rhodes, tượng Bà Đầm Xòe... ở Hà Nội đều bị đập tan tành. Giá thử tượng Bà Đầm Xòe còn để lại trong bảo tàng thì nay ta vẫn có được một tác phẩm thu nhỏ do tự tay nhà nghệ sĩ, Công trình sư nổi tiếng Alexandre Gustave Eiffel (1832-1923) chế tác, và cũng là một kỷ vật biểu tượng Nữ thần Tự do đang đứng sừng sững trên đất Hoa Kỳ. Cứ nghĩ đến đấy lại thấy sự vô văn hóa bao giờ cũng phải trả một giá quá đắt.

Chả trách ĐT Võ Nguyên Giáp và ông Võ Văn Kiệt cũng như đông đảo giới trí thức Việt Nam cứ tha thiết giữ nguyên di tích Hoàng Thành Thăng Long không xén bớt cho ngôi nhà Quốc hội đang xây như hiện nay, và giữ nguyên Hội trường Ba Đình chứ đừng phá đi. Ai nói rằng đám tư bản mới phất, do tiền nhiều bạc lắm và do nhu cầu trang sức mình khi thể hiện quyền lực, sẽ tự họ tìm được một cách ứng xử văn hóa có lợi cho xã hội nhỉ? Chúng tôi tìm mỏi mắt chưa thấy.
Nguyễn Huệ Chi