Bauxite Việt Nam

TS. Đinh Hoàng Thắng

(Nghiên cứu viên của Caux Round Table)*

Có những thời khắc lịch sử khi những sức ép từ bên trong và bên ngoài cùng hội tụ. Vào những thời khắc ấy, những vấn đề từng được xem như các khiếm khuyết riêng lẻ bỗng bộc lộ là giới hạn của cả một mô hình phát triển. Việt Nam dường như đang tiến đến đúng một thời điểm có tính quyết định như vậy: Phải lựa chọn con đường này hay con đường khác?

Giáo sư Stephen Young, Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng

Dẫn nhập: NHẬN DIỆN “BÓNG MA THỂ CHẾ”

Trong nhiều năm qua, khi bàn về tương lai chính trị của Việt Nam, công chúng thường rơi vào hai thái cực: hoặc kỳ vọng một sự “chuyển đổi dân chủ” như một quy luật tất yếu của lịch sử, hoặc chấp nhận một trạng thái bất biến như thể mọi thứ đã được định đoạt bởi quá khứ và địa chính trị. Cả hai cách nhìn ấy đều đơn giản hóa thực tại.

Thực tế phức tạp hơn nhiều. 

Việt Nam không đứng trên một trục thẳng giữa “độc tài” và “dân chủ”, cũng không vận hành bằng những khẩu hiệu ý thức hệ thuần túy. Hệ thống hiện nay là kết quả của một quá trình tái cấu trúc quyền lực kéo dài hàng thập niên – trong đó kinh tế thị trường được chấp nhận, nhưng quyền lực chính trị vẫn tổ chức lại toànbộ không gian kinh tế và xã hội theo logic bảo trợ.

Feuilleton ba kỳ này không nhằm phán xét, càng không nhằm kích động.
Mục tiêu của nó là nhận diện một thực thể vô hình nhưng quyết định vận mệnh quốc gia: cái mà ta có thể gọi là “bóng ma thể chế”. Đó không phải là một âm mưu bí ẩn, cũng không phải là một thế lực siêu hình. Nólà tổng hòa của mạng lưới quyền lực, lợi ích, ràng buộc và nỗi sợ – thứ vừa duy trì ổn định, vừa kìm hãm đột phá.

Kỳ thứ nhất sẽ xác định Việt Nam đang ở đâu trong cấu trúc quyền lực hiện đại: một mô hình có thể gọi là “độc tài khai thác thị trường”, nơi kinh tế mở cửa nhưng quyền lực phân phối lợi ích vẫn tập trung (1). 

Kỳ thứ hai – chủ công – sẽ đi vào nhân tố con người: từ Hồ Chí Minh, Lê Duẩn đến các thế hệ lãnh đạo sau Đổi mới, họ vừa là sản phẩm của hệ thống, vừa là người củng cố nó. Không có “bóng ma” nào ngoài chính những con người cụ thể với đam mê, lý tưởng và giới hạn của mình (2). 

Kỳ thứ ba sẽ bàn về lối ra: làm thế nào để cải cách mà không tự hủy, làm thế nào để vượt qua “vòng kim cô” địa chính trị mà vẫn giữ được chủ quyền và ổn định (3).

Tương lai không được định sẵn. Nó là quỹ đạo do sự lựa chọn của con người vạch nên. Và trách nhiệm ấy không chỉ thuộc về giới lãnh đạo, mà còn thuộc về toàn xã hội.

Giáo sư Stephen Young & Tiến sĩ Nguyễn Thế Hùng

Bài chuyên khảo dưới đây được khởi xướng bởi “Caux Round Table for Moral Capitalism” (CRT), như một đóng góp cho các thảo luận chính sách công tại Việt Nam và Hoa Kỳ về các cơ hội tăng trưởng và phát triển của Việt Nam, trong bối cảnh các nguyên tắc đạo lý toàn cầu của CRT dành cho chủ nghĩa tư bản và quản trị nhà nước ngày càng được nhấn mạnh.

Nguyễn Quang Dy

3/2/2026

Những gì đang diễn ra tại Mỹ cũng như Trung Quốc làm nhiều nước quan tâm lo ngại, nhưng chỉ có thể quan sát và đối phó để không bị mắc kẹt vào bàn cờ nước lớn. Dù điều gì xảy ra với Donald Trump hay Tập Cận Bình, Mỹ và Trung Quốc vẫn là siêu cường và tranh chấp Mỹ-Trung vẫn là tiêu điểm của chính trị quốc tế trong mấy thập kỷ tới. Trong bối cảnh trật tự thế giới biến động khó lường, Việt Nam cần đổi mới thể chế để phát triển đột phá bằng công nghệ nhằm xây dựng nội lực. Nếu không vươn mình trỗi dậy để tự cường thì không ai cứu được mình. Việt Nam không phải ngoại lệ. 

Lê Thân 

Cựu tù chính trị Côn Đảo

March 5, 2026

Một hệ thống tự tin không sợ cải cách. Một dàn lãnh đạo bản lĩnh không ngại điều chỉnh.

Câu hỏi dành cho những người đang nắm quyền không phải là: “Làm sao giữ ổn định ngắn hạn?”

Mà là: “Làm sao để đất nước ổn định và phát triển bền vững trong một thế giới đang thay đổi nhanh chưa từng có?”

Tô Văn Trường

Trong tiến trình phát triển và hội nhập, những cam kết quốc tế ngày càng sâu rộng, nhưng hệ thống pháp luật trong nước không phải lúc nào cũng theo kịp. Chính khoảng cách ấy – những “khoảng trống pháp lý” giữa cam kết và nội luật đang trở thành điểm nghẽn âm thầm của cải cách. Khi luật chưa rõ, người thực thi lúng túng; khi quy định chồng chéo, cơ quan quản lý và cơ quan giám sát dễ rơi vào thế đối nghịch thay vì đồng hành. 

Nguyễn Ngọc Chu

21.2.2026

Trong hoàn cảnh kẻ mạnh làm điều có thể làm, mềm dẻo không phải là phương thuốc an toàn cho kẻ yếu. Con cáo dẫu có khôn ngoan đến đâu cũng không đủ khả năng chống lại con hổ. 

Việt Nam không có cách nào tốt hơn ngoài nhanh chóng tự cường. Muốn nhanh chóng tự cường thì phải phá bỏ mọi thứ ràng buộc sức phát triển và khả năng sáng tạo của mọi người dân. Do vậy, phải gấp rút cải cách thể chế.

Tô Văn Trường

Chúng ta đang đứng trước thềm Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV – một cột mốc lịch sử mang ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh và tương lai phát triển của dân tộc. Đây là thời khắc đòi hỏi sự nhìn nhận nghiêm túc, thẳng thắn về những thành tựu đã đạt được cũng như những hạn chế còn tồn đọng trong công cuộc cải cách bộ máy nhà nước – nền tảng cốt lõi quyết định năng lực quản trị quốc gia, hiệu lực điều hành và sự vững bền của niềm tin nhân dân.

Nguyễn Thông

Tổng Bí thư Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly tại Bulgaria - Ảnh: TTXVN

Tô Văn Trường

Khơi thông dòng vốn không chỉ là bài toán kỹ thuật của thị trường tài chính, mà là thước đo năng lực cải cách thể chế của quốc gia. Khi thủ tục còn chồng chéo, luật còn chồng luật, niềm tin vào sự minh bạch và ổn định chưa được củng cố, thì dòng vốn dù dồi dào vẫn không thể chảy thông. Chỉ bằng hành động cải cách thực chất – từ đất đai, đầu tư đến thị trường trái phiếu mới có thể mở khóa nguồn lực và khơi dậy sức mạnh nội sinh cho phát triển bền vững.

Kỳ 3: Nông thôn mới, kinh tế tư nhân và cái nhìn địa chủ

Trung Việt

29/06/2025 

Với nông thôn, phải học cái nhìn xuyên biên giới và bỏ bệnh “chép bài văn mẫu” trong tư duy quản lý, quy hoạch. Gió bắt đầu thổi tung cái vòng ràng buộc cho mình tự do bay nhảy, thì cũng phải biết đâu là lằn ranh để không bị thổi còi…

Kỳ 2: GIÁ TRỊ ĐẤT VÀ TƯ DUY QUY HOẠCH – HÃY XEM ĐẤT TRỐNG LÀ CỦA ĐỂ DÀNH

Trung Việt phỏng vấn ông Nguyễn Sự 

Công sở dôi dư, đừng vội xây, bán. Để đó. Ăn thì phải nghĩ đến chuyện để dành. Phải học thuộc bài giá trị từ đất, rồi mới vẽ hình hài của nó.

Kỳ 1: Sáp nhập, là viết lại tư duy thể chế 

TƯ DUY THỂ CHẾ - VAI TRÒ NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU - CƠ HỘI TỪ SÁP NHẬP

Trung Việt  phỏng vấn ông Nguyễn Sự

27/06/2025  

Từ bóng cây đến bóng đè: cuộc trò chuyện sau sáp nhập về những vùng sáng  cải cách

Ông Nguyễn Sự - Nguyên Bí thư Thành uỷ Hội An, tỉnh Quảng Nam, là nhân vật khá quen với bạn đọc và dư luận.

Một cuộc hẹn ngay tại nhà ông ở Cẩm Thanh - Hội An giữa mấy con chim thay nhau réo trong mấy cái lồng treo xung quanh. Vẫn hùng biện, đầy ưu tư về cơ chế, tầm nhìn, cán bộ, luôn khao khát mới và bền, và không ngừng phóng cái nhìn về đất, bởi một nơi như Hội An, thời ông chấp chính, kiên quyết giữ ruộng giữ đất để có khung trời ‘tây cưỡi trâu ra tiền’ trên ruộng như bây giờ…

Mạc Văn Trang 

Có bạn bảo tôi bình luận về Hội nghị 12 Trung ương Đảng CSVN.

Tôi không dám bình luận vì không theo dõi sát sao như trước đây. Chỉ đọc mỗi bài “Bế mạc Hội nghị lần thứ 12, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII” trên “Cổng thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam”.

 (https://dangcongsan.vn/.../be-mac-hoi-nghi-lan-thu-12-ban...)

Tô Văn Trường

Làm công việc lãnh đạo quốc gia, ai cũng phải luôn tự hỏi: Điều gì là đúng đắn? Cái gì nên ưu tiên? Đâu là giới hạn cần tôn trọng và giá trị nào cần gìn giữ đến cùng? Những câu hỏi tưởng như trừu tượng ấy, thực ra lại là cốt lõi của mọi quyết định.

Trong thực tế, có lúc hành động chính trị được thúc đẩy bởi nhu cầu cấp bách, có lúc bởi niềm tin chủ quan hoặc áp lực từ hoàn cảnh. Nhưng để kiến tạo một nền quản trị nhân văn, bền vững và có tầm nhìn, người lãnh đạo không thể thiếu một nền tảng tư duy sâu sắc đó chính là triết học.

Triết học, nếu hiểu đúng nghĩa, không phải là thứ học thuật cao siêu dành riêng cho giới hàn lâm. Nó là năng lực nhìn xa trông rộng, phân biệt đúng-sai, lường trước hệ quả, và phản tỉnh một cách thấu đáo. Trong thời đại bất định và nhiều biến động, chính triết học là ánh sáng soi đường cho tư duy chính sách giúp người lãnh đạo không chỉ phản ứng với hiện tại, mà còn chủ động kiến tạo tương lai với tinh thần trách nhiệm và chiều sâu văn hóa.

Nguyễn Ngọc Chu

Nguyễn Thông

Hôm nay lại nóng. Chiều 1.6.25, các báo đồng loạt đăng bài viết “của” ông Tô Lâm - Tổng Bí thư. Cứ đà này, chả mấy mà ra được vài cuốn tuyển tập.

Ông ấy viết về tiết kiệm.

Thái Hạo 

Nhìn vào các chính sách của Việt Nam trong khoảng 2/3 thế kỷ qua, chúng ta thấy có một thực tế hết sức đặc biệt và đáng đau tiếc, đó là tình trạng nỗ lực “chạy về điểm xuất phát”.

TBT - CT nước Tô Lâm phát biểu nhân dịp tham dự Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc khóa 79 và làm việc tại New York, Mỹ, sáng 23-9, 2024.

Lưu Trọng Văn 

Khái niệm "Kinh tế tư nhân" như một cụm từ để phân biệt với "Kinh tế tập thể", "Kinh tế nhà nước" (tức doanh nghiệp nhà nước). 

Hơn nửa thế kỷ qua, thực tế đã cho thấy kinh tế tập thể đã phá sản, doanh nghiệp nhà nước được ưu tiên mọi thứ, từ tài nguyên đến nguồn vốn, nhân lực và chính sách... mà vẫn nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, gây thất thoát ngân sách hàng năm nhiều nghìn tỷ đồng. Trong khi đó, kinh tế tư nhân bao phen "lên bờ xuống ruộng", sinh sau đẻ muộn, lại phải cạnh tranh với các ông lớn FDI, "doanh nghiệp sân sau", các sắc thuế chồng thuế và cả thuế bất thành văn mà vẫn dồi dào sức sống, góp phần tạo phần lớn công ăn việc làm cho người lao động và nguồn thu ngân sách quốc gia. Điều đó đã chứng minh "ai thắng ai" trong mặt trận này? 

Mai Nguyen

Nikkei, April 16, 2025

Cù Tuấn biên dịch

Tóm tắt: Quốc gia này cũng có kế hoạch cắt giảm 20% công chức vào năm 2030

Tổng Bí thư Tô Lâm, người có ý định tinh giản cách thức điều hành nền kinh tế của Việt Nam, trong cuộc gặp với lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hà Nội vào ngày 14 tháng 4.