Bauxite Việt Nam

Hai hình ảnh sau đây đang cùng diễn ra, hình này mỉa mai hình kia. Nhưng thế mới là chính quyền Trung Quốc.

1. Cảnh sát biển Trung Quốc xâm phạm trái phép chủ quyền lãnh thổ Việt Nam trên Sandy Cay ở Trường Sa của Việt Nam

2. 118 cán bộ, chiến sĩ quân đội Trung Quốc đến TP.HCM để tham gia diễu binh dịp lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Dũng Hoàng

Philip Sherwell

Asia Correspondent

Khánh An dịch

Vùng biển trong khu vực đã bị biến thành một vạc dầu trong cuộc đối đầu siêu cường vì sự đổ vỡ quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc - một cuộc chiến tranh lạnh mới do tham vọng hung hăng của Tập Cận Bình và tính toán bầu cử ngày càng tuyệt vọng của Donald Trump.

Cuộc tập trận kéo dài năm ngày của Đài Loan diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Trung Quốc và các đối thủ đẩy Đông Á đến bờ vực đối đầu.

Máy bay Trung Quốc đã nhiều lần gây xâm phạm Đài Loan khi Bắc Kinh tăng cường chiến dịch đe dọa và uy hiếp khi Tập Cận Bình tuyên bố sẽ sử dụng vũ lực nếu cần thiết.

Khi cuộc tập trận bắt đầu, một máy bay do thám Mỹ đã bay sát bờ biển Trung Quốc để theo dõi hoạt động quân sự.

Thái Anh Văn, Tổng thống Đài Loan bị Bắc Kinh thù ghét bỏ, theo dõi các cuộc tập trận bắn đạn thật trong trang phục vũ trang. Các nhà quan sát quân sự Mỹ được cho cũng cùng tham dự.

Mỹ vừa phê duyệt một hợp đồng trị giá 495 triệu bảng của hãng Lockheed Martin để nâng cấp hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot của Đài Loan, khiến Bắc Kinh tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với công ty này. Trump cũng đã ký một hợp đồng bán máy bay F-16 và các thứ khác.

Nhưng sự khác biệt quân sự vẫn rất lớn. Vì vậy, chiến lược chống xâm lược của Đài Loan đã được kéo dài nhằm tranh thủ hỗ trợ quốc tế. Trong thực tế, điều đó có nghĩa là dựa vào sự can thiệp vũ trang của Mỹ để bảo vệ nhà nước dân chủ chống lại sự sáp nhập của Trung Quốc.

Eo biển Đài Loan tiếp giáp với Biển Đông, nơi có các tuyến đường vận chuyển nhiều nhất thế giới và tuyến hàng hải nguy hiểm nhất. Lần thứ hai trong hai tuần, hai tàu sân bay Mỹ đi vào vùng biển này hôm thứ Sáu, khiến Bắc Kinh nổi giận.

Vùng biển mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền gần như toàn bộ trở thành nơi nơi thể hiện sự gia tăng sức mạnh quân sự hàng hải cũng như các tàu cứu hộ hiếu chiến của Bắc Kinh lẫn Washington.

Đầu tháng này, Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tập trận gần quần đảo Hoàng Sa đang tranh chấp, trong khi hải quân Mỹ tổ chức cuộc tập trận ở những nơi khác trên Biển Đông.

Trần Trung Đạo

Yếu tố tinh thần và văn hóa ảnh hưởng thế nào trong dòng phát triển kinh tế và chính trị của một quốc gia là một vấn đề được tranh luận không chỉ mới đây mà từ nhiều trăm năm giữa các trường phái tư tưởng.

Karl Marx cho rằng vật chất chứ không phải các giá trị văn hóa, tinh thần quyết định ý thức con người.

Tại Trung Cộng, tư tưởng và quan điểm duy vật quyết định mọi chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội của đảng CS.

Thời gian trôi qua hơn 70 năm với hàng loạt những thay đổi về chính sách kinh tế nhưng ý thức hệ duy vật chỉ đạo tại Trung Cộng vẫn không thay đổi. Không chỉ Mao bảo thủ mà các chính sách hiện đại hóa và cởi mở kinh tế của Đặng Tiểu Bình cũng đặt trên cơ sở lý luận vật chất quyết định ý thức.

Đặng Tiểu Bình trong giai đoạn đói kinh hoàng của Trung Quốc từ 1959 đến 1962, đã biện hộ cho chủ trương mở rộng khi phát biểu “không quan tâm mèo đen hay mèo trắng, công khai ủng hộ cho bất cứ chính sách gì miễn là gia tăng sản xuất nông nghiệp”.

Khi nắm quyền, quan điểm này của họ Đặng được áp dụng cho các ngành kinh tế khác. Đặng Tiểu Bình chủ trương “Làm giàu là vinh quang”. Ông ta nghĩ rằng con người khi giàu có, nhiều tiền của, tư cách của họ cũng sẽ đổi khác. Nhưng “mèo đen hay mèo trắng” của họ Đặng chỉ giới hạn trong kỹ thuật và chính sách ngắn hạn, về căn bản nền kinh tế của Trung Cộng vẫn đặt trên lý luận CS.

Trong buổi phỏng vấn dành cho chương trình “America's 60 Minutes” năm 1986 Đặng phát biểu về sự cần thiết để gia tăng vật chất tại Trung Cộng. Đặng nói: “Theo tư tưởng Marx, xã hội CS đặt trên cơ sở một xã hội thừa thãi vật chất. Chỉ khi nào sự dư thừa vật chất thì nguyên tắc của xã hội CS ‘làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu’ mới được áp dụng. Xã hội chủ nghĩa là giai đoạn đầu để tiến tới chủ nghĩa CS”.

Đặng cũng nói thêm “Trách nhiệm hàng đầu trong giai đoạn xã hội chủ nghĩa hiện nay của Trung Quốc là phát triển lực lượng lao động, gia tăng sự giàu có của cải xã hội, tuần tự cải thiện đời sống và tạo ra các điều kiện vật chất làm tiền đề của một xã hội CS”. Trong buổi phỏng vấn Đặng Tiểu Bình không bàn đến các yếu tố tinh thần, văn hóa, giáo dục làm nên một con người của thời đại văn minh.

Nhắc lại, từ sau giai đoạn mở cửa cho đến 2015, nền kinh tế Trung Cộng đã phát triển vượt qua mọi dự đoán của các nhà kinh tế. Lý do đã được các nhà phân tích mổ xẻ nhiều lần nhưng tập trung vào các lợi điểm (1) lực lượng lao động khổng lồ (761 triệu vào năm 2010), (2) đồng lương rẻ mạt, (3) chính sách kinh tế chỉ huy từ trung ương có tác dụng hữu hiệu trong các kế hoạch năm năm, (4) tham vọng của giới lãnh đạo từ Đặng trở về sau, (5) kích thích do việc áp dụng các nguyên tắc kinh tế thị trường trong kinh tế nội địa cũng như trong quan hệ với kinh tế thế giới, (6) xuất cảng gia tăng ồ ạt, thương mại thặng dư.

Đối với hầu hết người dân Trung Quốc đang theo dõi tình trạng khẩn cấp vì virus corona của Vũ Hán, tình hình đã leo thang đột ngột vào ngày 20 tháng 1, gần 20 ngày sau khi nó được công khai lần đầu (và bị giảm nhẹ).

Trong một cuộc xuất hiện ngoạn mục tại cuộc họp báo do Ủy ban Y tế quốc gia (NHC) tổ chức, Chung Nam Sơn (Zhong Nanshan), chuyên gia hô hấp 84 tuổi và là chuyên viên hàng đầu trong nhóm tư vấn cấp cao của NHC, đã thừa nhận trước một căn phòng chật kín phóng viên rằng virus corona truyền từ người sang người.

Ông cũng tiết lộ các nhân viên y tế đã bị nhiễm bệnh. Trong một cuộc đối thoại trên truyền hình với người dẫn chương trình "News 1 + 1" Bạch Nham Tùng (Bai Yansong) cuối ngày hôm đó, ông Chung đã đi xa hơn bằng cách khuyến nghị mọi người nên tránh rời khỏi hoặc đi đến Vũ Hán.

Sáng hôm đó, ông Chung được Thủ tướng Lý Khắc Cường mời báo cáo trong cuộc họp chính phủ về dịch bệnh, theo sau chỉ thị chính thức đầu tiên của Chủ tịch Tập Cận Bình kể từ khi tình trạng khẩn cấp phát sinh.

Nhưng chính sự tái xuất của Chung trên bình diện quốc gia đã thay đổi hoàn toàn tông điệu của cuộc thảo luận trên cả nước.

Cho đến lúc này, sơ đồ cuộc hành trình của con virus mới đến với trung tâm của một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu là tương đối rõ ràng.

Vào đầu tháng 12 năm 2019 và có lẽ sớm hơn, virus corona có khả năng đã phá vỡ hàng rào chủng loài tại một khu chợ ẩm ướt giữa Vũ Hán, thành phố 11 triệu dân bên sông Dương Tử, và lây nhiễm cho nạn nhân đầu tiên. Các ca nhiễm bị một dạng viêm phổi cấp tính và từ đó nó bắt đầu lây lan. Điều cũng rõ ràng là trước ngày 20 tháng 1, cuộc tranh luận xung quanh dịch bệnh được xác định bởi phản ứng chậm chạp và lầm bầm của chính quyền địa phương.

Theo nhiều mốc thời gian được tái dựng bởi người dùng phương tiện truyền thông xã hội Trung Quốc, ca nhiễm đầu tiên xuất hiện ngay từ ngày 8 tháng 12, nhưng phải đến ngày 30 tháng 12, các cơ quan y tế Vũ Hán mới thừa nhận sự tồn tại của ca "viêm phổi không rõ nguyên nhân" thông qua thông báo lưu hành nội bộ mà sau đó bị rò rỉ.

Thông báo áp xuống một chỉ thị giữ bí mật nghiêm ngặt về căn bệnh. Hơn nữa, vào ngày 1 tháng 1 năm 2020, chính quyền đã "xử phạt" 8 công dân vì lan truyền "tin đồn" về căn bệnh này. Sau khi các phương tiện truyền thông nắm trong tay thông báo, chính quyền địa phương thừa nhận có 27 trường hợp đã được chẩn đoán, hầu hết trong số đó có liên quan đến các chủ cửa hàng trong chợ hải sản Hoa Nam. Nhưng ngôi chợ, bị nghi ngờ là một ổ chứa virus, vẫn được phép mở cửa cho đến năm mới, chỉ bị đóng cửa sau khi tình hình được công khai.

Sự thừa nhận thẳng thừng của Chung Nam Sơn đã đánh thức đất nước trước một tình huống đe dọa đến tính mạng, gợi nhớ đến 17 năm về trước, khi trận dịch SARS thảm khốc năm 2003 khiến hơn 700 người trên toàn cầu thiệt mạng và làm cả nước tổn thương trầm trọng và lâu dài.

Vào thời điểm đó, sự xuất hiện của Chung trên chương trình tin tức hàng đầu của CCTV "Face to Face" đã thách thức trực tiếp sự quả quyết sai lầm mà Bộ trưởng Y tế Trương Văn Khang (Zhang Wenkhang) đưa ra. Trương nổi tiếng vì cười nhạo một nhà báo nước ngoài đeo khẩu trang trong cuộc họp báo vào đầu tháng 4 năm 2003, khi dịch bệnh SARS ở Bắc Kinh, trên thực tế, đã vượt khỏi tầm kiểm soát. Chưa đầy hai tuần sau, ông cùng với thị trưởng Bắc Kinh đã bị cách chức trong một bước ngoặt của cuộc chiến chống SARS.

Tính biểu tượng từ màn tái xuất của Chung là trấn an. Vị bác sĩ này, cùng với bác sỹ Tưởng Ngạn Vĩnh (Jiang Yanyong), những người bất chấp nguy cơ bị đàn áp chính trị để cảnh báo truyền thông quốc tế về sự bùng phát SARS ở Bắc Kinh, là lương tâm của cộng đồng y tế Trung Quốc từng mang lại hy vọng cho mọi người vào năm 2003.

Ông đã chứng minh rằng sau 17 năm, ông vẫn được công chúng Trung Quốc dành cho sự tôn trọng hết mực. Bức ảnh chụp một ông cụ bát tuần mỏi mệt chợp mắt trên một chuyến tàu đến Vũ Hán lan truyền dữ dội trên Weibo khi mọi người bày tỏ lòng kính trọng với vị bác sĩ. Và người dùng Weibo than thở trước một thực tế rằng 17 năm sau, vẫn cứ phải là lão nhân ấy truyền đi tin xấu cho toàn quốc.

Các sự kiện sau này sẽ chứng minh cảm giác được trấn an ấy vừa sai lầm vừa hấp tấp. Trung Quốc năm 2020 tiến bộ hơn nhiều về kinh tế và công nghệ so với Trung Quốc năm 2003. Tuy nhiên, dịch Vũ Hán đã phơi bày sự yếu ớt và "hệ thống miễn dịch xã hội" yếu kém của nó, mà đối với một thế hệ mới của Trung Quốc, là một khám phá đau đớn và là sự khai tâm về chính trị.

Dự cảm rằng các tín hiệu chính trị đang thay đổi, Tài Tân (Caixin), tuần báo kinh doanh được xem như pháo đài của báo chí chuyên nghiệp, là một trong những nơi đầu tiên gửi phóng viên đến Vũ Hán, trong khi mọi người tháo chạy đàn đàn lớp lớp, một số vì bệnh dịch, một số vì dịp Tết âm lịch, kỳ nghỉ quan trọng nhất trong năm khi hàng trăm triệu người đổ về quê để đoàn tụ gia đình.

Những bài báo đầu tiên của Tài Tân ở hiện trường Vũ Hán là từ Bệnh viện Đồng Tế (Tongji) và nhà ga Vũ Hán, ghi nhận các biện pháp được thiết lập một cách trễ tràng. Rõ ràng, lời khuyên của Chung Nam Sơn về việc không rời khỏi hoặc đi đến Vũ Hán không được lưu tâm vì một lượng lớn du khách vẫn đang lang thang trong các sảnh của nhà ga đông đúc. Dịch bệnh không thể xảy ra vào thời điểm tồi tệ hơn.

Trong thành phố, các phóng viên ghi nhận những dấu hiệu rắc rối đáng lo ngại hơn nhiều. Một nhóm phóng viên của tuần báo Tam Liên (Sanlian Weekly) đến thăm chợ hải sản Hoa Nam đã đóng cửa và tình cờ gặp ông chủ cửa hàng Hoàng Xương (Huang Chang), người đang thu dọn đồ từ cửa hàng bị đóng cửa của mình. Hoàng bị nhiễm bệnh. Và vợ ông cũng vậy.

Nhưng cả hai đều thoải mái di chuyển trong thành phố vì các bệnh viện không được cảnh báo đầy đủ hoặc không sẵn sàng để tiếp nhận bệnh nhân từ chợ hải sản này.

Bài báo của Sanlian khiến mọi người chú ý đến các bệnh viện tơi tả ở Vũ Hán, nhiều trong số đó đã có dấu hiệu căng thẳng: những hàng người ngày càng dài tại các phòng cấp cứu, thiếu hụt bộ dụng cụ xét nghiệm, khu phòng chứa đầy bệnh nhân phải cách ly...

Đối với một số người, sự đào bới từ thực địa như thế là một sự hồi tưởng về quá khứ không xa nhưng vắn số. Lý Hải Bằng (Li Haipeng), một nhà báo điều tra kỳ cựu đã nhắc những người theo dõi Weibo của mình "hãy ngắm nhìn ánh hoàng hôn rực rỡ cuối cùng", vì đây là những phương tiện truyền thông cuối cùng còn lại của Trung Quốc vẫn bảo vệ lợi ích công cộng.

Giữa năm 2003 và 2020, có một sự khác biệt rõ ràng đối với bất kỳ ai theo dõi, đó là sự thoái trào và xuống cấp của ngành truyền thông ngoài quốc doanh của Trung Quốc. Vào đầu thế kỷ, các tờ báo và tạp chí mới được tự do hóa (một phần) của Trung Quốc theo đuổi các tin tức và vụ bê bối với sự nhiệt thành không khác mấy với các đồng nghiệp phương Tây.

Vụ SARS đã xây dựng tên tuổi các cơ quan truyền thông như Southern Metropolis News, tờ nhật báo khổ rộng từng làm nên lịch sử, và nhật báo Thanh niên Bắc Kinh như một lực lượng đáng gờm.

Sự dũng cảm của họ khi phá vỡ các chỉ thị cấm khẩu đã gióng lên hồi chuông cảnh báo đầu tiên ở Quảng Châu và Bắc Kinh, hai tâm chấn của dịch SARS. Những năm sau đó chứng kiến nhiều đợt thanh lọc và kỷ luật trong ngành này.

Các tổ chức giám sát trở thành một giống loài quý hiếm và các nhà báo điều tra đã trở thành một loài có nguy cơ tuyệt chủng. Sự thoái trào của các phương tiện truyền thông hiển hiện đến mức ngay cả Hồ Tích Tiến (Hu Xijin), tổng biên tập của Hoàn Cầu thời báo và là người bảo vệ sắc sảo các chính sách của Đảng, đã thừa nhận sự kìm kẹp liên tục quyền lực của các phương tiện truyền thông bởi "các cơ quan chính phủ không liên quan" (đề cập đến những người không trực tiếp phụ trách truyền thông) đã làm suy yếu đáng kể khả năng của xã hội trong việc gióng lên sự báo động về nguy cơ sắp xảy ra.

17 năm sau SARS, quốc gia này đã chủ động dỡ bỏ một phần quan trọng trong hệ thống miễn dịch trước nguy cơ như thế. Và phải trả giá đắt.

Vào ngày 23 tháng 1, người dân ở Trung Quốc thức dậy với tin tức Vũ Hán bị phong tỏa bởi một mệnh lệnh của chính quyền. Đại đô thị bên sông Dương Tử đã đóng cửa tất cả các nhà ga giao thông. Không ai có thể ra khỏi thành phố nữa.

Các biện pháp quyết liệt được đón nhận với sự bối rối, hoảng loạn và kích động thái quá. Có lúc, ngay cả thị trưởng Vũ Hán cũng không rõ lệnh cấm đi lại áp dụng với đối tượng nào.

Tông điệu trong các bài tường thuật của phương tiện truyền thông nhanh chóng trở nên u ám từ sự báo động thận trọng của Chung Nam Sơn đến sự tuyệt vọng của Quản Dật (Guan Yi). Quản, một nhà virus học hàng đầu tại Đại học Hồng Kông, cho biết bản thân ông thấy "sợ hãi" trong một cuộc phỏng vấn trực tiếp với Tài Tân. Chiến binh lão làng từng kinh qua dịch SARS và cúm gia cầm thừa nhận trong chuyến thăm ngắn ngày tới Vũ Hán trước khi phong thành, ông đã chứng kiến một thành phố hoàn toàn không được vũ trang. "Nó sẽ tệ hơn SARS gấp 10 lần".

Khi tâm trạng thay đổi, những tình huống khủng khiếp trong các bệnh viện của Vũ Hán bắt đầu lộ diện. Cả hai tờ Sanlian Weekly và Beijing News, một tờ báo khác gia nhập đội hình báo chí trên thực địa, đều chuyển sự chú ý đến các khu phòng đông đúc và phòng cấp cứu. Bức tranh mà họ mô tả thật kinh khủng: nhân viên y tế bị choáng ngợp bởi một số lượng lớn bệnh nhân đổ đến. Năng lực của các bệnh viện đã đạt đến giới hạn của nó, biến chính chúng thành không gian công cộng nguy hiểm. Bệnh nhân không được chẩn đoán bị xua đi, lây lất giữa nhà và bệnh viện.

Năm 2003, SARS tước đi mạng sống của một số lượng lớn nhân viên y tế bởi các bệnh viện không thể cách ly bệnh nhân ngay lập tức. Nhưng sự cô lập cần không gian mà các bệnh viện quá đông đúc của Vũ Hán không có. Phương tiện truyền thông xã hội nhanh chóng tràn ngập hình ảnh những hàng dài người tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe. Một đoạn video đau lòng quay cảnh một bác sĩ ở tiền tuyến tuyệt vọng gọi điện cho tất cả các thượng cấp của ông ta, than khóc và chửi bới, được đăng tải rộng rãi, sau đó bị kiểm duyệt, và liên tục được đăng lại.

Giống như những người đồng nghiệp đi trước của họ vào năm 2003, các nhân viên y tế của Vũ Hán đã phải đối mặt với cuộc bạo kích của một loại virus ít được hiểu biết như những người lính tay không. Chủ nghĩa anh hùng trở nên chua xót hơn cả khi mà sự hy sinh của họ lẽ ra có thể tránh được. Không thiếu sự mỉa mai khi tình huống sinh tử trong bệnh viện được đặt cạnh tâm trạng hội hè của các nhà quản lý Vũ Hán.

Hóa ra vào đêm ngày 21 tháng 1, chưa đầy hai ngày trước khi thành phố bị phong tỏa, các nhà lãnh đạo của Vũ Hán và tỉnh Hồ Bắc đã thưởng thức một chương trình lễ hội mùa xuân phấn chấn dành riêng cho các cán bộ. Truyền thông xã hội cũng nhận thấy vào ngày 19 tháng 1, chỉ một ngày trước những cảnh báo của Chung Nam Sơn trên truyền hình quốc gia, chính quyền Vũ Hán đã tổ chức một bữa tiệc mừng xuân lớn với 40 nghìn gia đình, một sự coi thường trắng trợn các nguyên tắc phòng dịch.

Các nhà quan sát tỉ mỉ hơn bắt đầu kết nối các dấu chấm. Sự công bố muộn màng các dữ liệu lây nhiễm chính thức của Vũ Hán đã dừng lại chỉ 5 ngày sau khi dịch virus bùng phát vào ngày 31 tháng 12.

Từ ngày 6 tháng 1 đến ngày 16 tháng 1, cơ quan y tế của thành phố không báo cáo một trường hợp mới nào, để lại ấn tượng rằng dịch bệnh đã được kiểm soát. Sự im lặng trùng khớp với các hội nghị chính thức và lịch trình lễ lạt: từ ngày 6 đến 11 tháng 1, các cán bộ tỉnh đã tập trung tại Vũ Hán cho các phiên họp thường niên của Đại hội Đại biểu nhân dân địa phương. Rõ ràng, lễ nghi chính trị không thể bị xáo trộn.

Khi sự công phẫn nhắm vào giới quan chức dâng cao, một kiểu phẫn nộ khác đã tập hợp lực lượng. Thông điệp bi quan của Quản Dật trên tờ Tài Tân đã vấp phải những lời quở trách từ phương tiện truyền thông xã hội, với những cư dân mạng chỉ trích ông ta là gieo rắc hoảng loạn và "chơi trội".

Sự lựa chọn rời khỏi Vũ Hán ngay lập tức của ông cũng bị chế nhạo như một hành động đào ngũ. Một số người đi xa hơn đến mức gợi ý ông Quản đã có tiền sử phóng đại quá mức các tình huống vi rút, trích dẫn các bình luận báo động của ông về dịch cúm gia cầm năm 2013. Bản thân Tài Tân cũng không tránh khỏi những lời chỉ trích như vậy, khiến tác giả của cuộc phỏng vấn phải bảo vệ bài báo một cách công khai, nhấn mạnh việc đăng tải những tiếng nói như thế là lành mạnh đối với cuộc chiến chống lại virus.

Phản ứng dữ dội chống lại Quản Dật và Tài Tân không phải là hiếm trong sự bùng nổ dư luận trên toàn quốc xung quanh cơn dịch. Nhiều thứ đã thay đổi trong 17 năm kể từ năm 2003, nhưng có một sự khác biệt rõ ràng là sự xuất hiện của những “dư luận viên” cơ sở trên mạng chống lại cái mà họ coi là "lực lượng lật đổ".

Các chuyên gia, phương tiện truyền thông và cá nhân đều có thể trở thành mục tiêu đe dọa dưới danh nghĩa "đập tan tin đồn". Giá trị hợp nhất của các nhân tố trực tuyến như vậy (một số có dấu hiệu điều phối của nhà nước, một số khác tự phát) dường như là sự duy trì trật tự và ổn định xã hội trước sự bất ổn và hỗn loạn cực độ. Bất kỳ phát biểu nào bị coi là kích động hoặc gây hiểu lầm đều bị đối xử bằng sự chỉ trích thô bạo và trong nhiều trường hợp là nhắm vào cá nhân.

Phương tiện truyền thông đặt dấu hỏi về số liệu thống kê chính thức và khuếch đại tiếng nói không chính thức có nguy cơ kép phải hứng chịu sự kiểm duyệt của chính phủ và cả sự trừng phạt của dư luận. Điều bi thảm là ngay giữa tình trạng khẩn cấp ở Vũ Hán, "hệ thống miễn dịch chống lại bất đồng chính kiến" tiên tiến trên mạng này đã được kích hoạt để tấn công những cá nhân có nhu cầu và mối bất bình thực sự.

Trong cơn hỗn loạn của việc phong thành, ba người dùng Weibo ở Vũ Hán đã đăng bài mô tả về những gì họ trải qua. Một bệnh nhân nghi ngờ nhiễm virus đã bị các bệnh viện quá đông khước từ. Bệnh tình của bà xấu đi nhanh chóng ở nhà, cuối cùng bà được nhận vào một phòng chăm sóc đặc biệt (ICU) và chết hai ngày sau đó. Bà không bao giờ có cơ hội được chẩn đoán chính thức.

Khi các cháu gái của bà đăng bài về cái chết của bà, họ đã tỏ ra mất tinh thần. Một trong số họ mô tả cảnh tượng khủng khiếp tại bệnh viện, một số trong đó cô ta nghe được khi trò chuyện với tài xế xe cứu thương. Điều này đã trở thành tội lỗi của cô. Khi các tài khoản Weibo có ảnh hưởng lượm được câu chuyện, họ không hài lòng và tức tối bởi các bài viết đăng trong tâm trạng não nùng. Một phần của câu chuyện nghe có vẻ không hợp lý. Và làm sao ba người dùng Weibo dường như không liên quan lại đột nhiên bắt đầu đăng bài về một “bà cô”?

Một cách nhanh chóng, một câu chuyện về "các phần tử xấu" cố gắng gieo rắc sự ngờ vực về phản ứng trước bệnh dịch của chính phủ bắt đầu xuất hiện xung quanh ba chị em họ hàng. Sự bất nhất trong các câu chuyện của họ đã được nêu bật. Những câu từ khả nghi bị soi kỹ lưỡng. Giả thuyết lọt tai nhất là họ là những đặc vụ internet được chế độ Đài Loan thuê để khuấy động sự bất mãn ở đại lục, dựa trên việc sử dụng ngôn ngữ không hợp thời của họ.

Bị lôi cuốn bởi những câu chuyện như vậy, hàng ngàn người dùng Weibo đã đổ xuống không gian Weibo của ba chị em họ để lăng mạ. "Đồ chó cái kinh tởm!". Họ nguyền rủa. Khi Weibo xác minh danh tính của ba người phụ nữ một cách muộn màng, một vài kẻ cáo buộc đã đưa ra lời xin lỗi công khai. Weibo sau đó đã đình chỉ một số tài khoản hàng đầu trong vụ này.

Ba chị em họ không đơn độc. Trên khắp Weibo, những người tìm kiếm sự giúp đỡ tuyệt vọng từ tâm chấn của thảm họa truyền nhiễm đang bị truy đuổi và tấn công bởi "những người bảo vệ sự thật" vì đã lan truyền tin đồn và thông tin sai lệch. Bắt nạt lan rộng đến mức một người dùng đã đưa ra một hướng dẫn châm biếm khuyên người Vũ Hán tìm kiếm giúp đỡ trên Weibo đầu tiên hãy tự sỉ nhục mình và xin lỗi “những người bảo vệ sự thật” để họ tha thứ trước cái đã.

Các nhà quan sát tin rằng những kẻ tấn công bị một chứng hoang tưởng cực kỳ ác cảm với những người truyền bá thông tin làm đảo lộn thế giới quan có trật tự của họ. Những người dùng internet đau khổ của Vũ Hán không phải là nhóm duy nhất bị lăng mạ từ chứng hoang tưởng.

Ngoại tuyến, trong thế giới thực, người dân từ Vũ Hán và Hồ Bắc đột nhiên thấy mình không được chào đón ở quê hương. Các sự cố của du khách từ Hồ Bắc bị khách sạn và nơi cư trú từ chối bắt đầu xuất hiện. Đến ngày 26 tháng 1, 3 ngày sau khi chính thức bị phong thành, cảnh tượng này đã trở thành mối quan tâm của cả nước, khiến các blogger phải công khai kêu gọi trấn tĩnh trước cơn quay cuồng: "Người Vũ Hán không phải là kẻ thù của chúng ta".

Cụ thể hơn, một lời kêu cầu chấm dứt rò rỉ thông tin cá nhân của những người đến từ Hồ Bắc được phát đi. Rõ ràng, những người cảnh giác trong hệ thống có quyền truy cập vào thông tin như đăng ký nhận phòng khách sạn đã phát tán nó để những người khác có thể tránh, báo cáo hoặc xua đuổi những người có liên quan đến tỉnh Hồ Bắc.

Khi những người bình thường bị truy đuổi, cô lập, bắt nạt, bịt miệng và hành hạ, một hướng nghi vấn khác, về những người phải chịu trách nhiệm về hỗn loạn, chật vật giữ sự tập trung của nó.

Trong đợt oanh tạc của thông tin liên quan đến dịch bệnh, sự tức giận của công chúng giống như quả bóng nhỏ trong trò chơi roulette. Tại bất kỳ thời điểm nào, nó có thể đáp xuống trên đầu chính quyền thành phố Vũ Hán, chính quyền tỉnh Hồ Bắc, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Trung Quốc (CDC), CDC Hoa Kỳ hoặc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tùy thuộc vào câu chuyện truyền thông nào hoặc bài viết nào trên blog đang là xu hướng tại thời điểm đó.

Bệnh dịch và kỳ nghỉ Tết cùng nhau tạo ra một không gian thời gian trực tuyến chưa từng có, nơi hàng trăm triệu người Trung Quốc, đang rảnh việc, không có gì khác để làm ngoài việc chứng kiến một trong những cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng tồi tệ nhất của đất nước đang diễn ra trên màn hình điện thoại di động của họ. Mỗi hành động của mọi diễn viên đều bị soi chiếu kỹ lưỡng và bình luận bởi hàng triệu người trên mạng. Có lúc, 10 triệu người đang theo dõi trực tiếp các công trường xây dựng của một bệnh viện khẩn cấp, đặt biệt danh cho các chiếc máy ủi và máy xúc. (Rảnh thiệt! – người dịch).

Trong môi trường này, giới tinh hoa cầm quyền của Trung Quốc đột nhiên bị ném vào một đại hý trường ảo khổng lồ nơi các kỹ năng làm chính khách của họ bị kiểm tra không thương xót. Và họ đã thất bại một cách ngoạn mục. Khi các quan chức thành phố và tỉnh lên TV, họ xuất hiện rời rạc, vụng về và hoàn toàn ngu ngốc.

Phạm Chí Dũng

Nguồn: FB Khac Hoa La

Đường sắt trên cao Cát Linh-Hà Đông dài 13.1km do Trung Quốc xây dựng phải gia hạn nhiều lần và “đội vốn lên nhiều lần” nhưng sau 16 năm vẫn chưa xong. (Hình: Getty Images)

Vụ nhóm cá mập Bộ Giao thông Vận tải cố đấm ăn xôi khi âm mưu “hốt cú chót” dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam có tổng kinh phí vọt đến hơn $58 tỷ (gần bằng toàn bộ số thu ngân sách của năm 2018 tróc nã trên đầu nhiều chục triệu người dân Việt) xứng đáng là một nghi ngờ rất lớn không chỉ đối với dư luận xã hội, giới chuyên gia mà còn với cả các cơ quan bảo vệ an ninh kinh tế của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng.

Bởi cơ cấu dự kiến ít nhất 80% của dự toán gần $60 tỷ làm đường sắt cao tốc Bắc - Nam là từ “tiền trên trời rơi xuống” – tức nguồn viện trợ phát triển chính thức ODA, nhưng thực tế các nguồn ngoại tệ mạnh từ viện trợ không hoàn lại, viện trợ ODA và kiều hối của “khúc ruột ngàn dặm” lại khá bi đát. Từ năm 2014, chính thể Việt Nam đã không còn nhận được nguồn vốn ODA đáng kể nào, còn từ năm 2018 đã không còn ODA ưu đãi.

Suốt cả bài diễn văn, ông Ngô Xuân Lịch không có một lời phê phán Trung Quốc xâm chiếm biển đảo của Việt Nam, bồi đắp đảo nhân tạo, quân sự hóa biển Đông Nam Á, xua đuổi, đâm chìm thuyền cá ngư dân Việt Nam, cấm ngư dân Việt Nam đánh bắt cá trong vùng biển Việt Nam. Trái lại, chỉ thấy Trung Quốc và Việt Nam đang “thống nhất duy trì” hòa bình, ổn định trên Biển Đông Nam Á.

1. Ai cũng biết Trung Quốc nói một đường làm một nẻo. Và mục tiêu chiếm đoạt biển Đông Nam Á của Trung Quốc là không thay đổi và không khoan nhượng. Chỉ có áp lực quốc tế mới làm cho Trung Quốc phải thay đổi cách xâm chiếm và trì hoãn sự toàn thắng về mục tiêu xâm chiếm của Trung Quốc.

2. Việc Việt Nam và các nước ASEAN yêu cầu Trung Quốc ngồi đàm phán về biển Đông Nam Á, đòi hỏi Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế trong đó đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về luật biển (UNCLOS), và thiết lập Bộ quy tắc ứng xử trên biển (COC) là điều cần thiết.

Thế nhưng phải xác định trước rằng, đàm phán chỉ là kế sách kéo dài thời gian của Trung Quốc. Và ý thức trước rằng, có thể phí thời gian cho Trung Quốc câu giờ, nhưng vẫn phải làm, vì đó là cách vạch mặt Trung Quốc trước cộng đồng quốc tế.

Điều cần xác định trước một cách không nghi ngờ, là không bao giờ đạt được một thoả ước đúng nghĩa với Trung Quốc. Vì nếu Trung Quốc ký vào một thoả ước thì chỉ có hai điều kiện xảy ra: Một là thoả ước đó có lợi thế nhiều hơn cho Trung Quốc; Hai là, nếu không có lợi thế áp đảo, thì Trung Quốc sẽ tìm cách không thực hiện thoả ước.

Biết rõ điều đó để xác định đúng mục tiêu và âm mưu của Trung Quốc, rằng mọi đề nghị của Trung Quốc chỉ là một trò chơi ngoại giao và mỵ công luận.

3. Nhưng tướng Nguỵ Phương Hoà lại đã quá thâm mưu. Ngay trước diễn đàn Shangri-La (31/5/2019), Ngụy Phương Hoà làm một cuộc viếng thăm Việt Nam (27-29/5/2019). Rồi đưa nhử Việt Nam một chiếc bánh vẽ - cùng Việt Nam duy trì hoà bình ổn định ở Biển Đông Nam Á – điều chưa bao giờ có và sẽ không bao giờ có trên thực tế.

Đích thứ nhất: Việt nam là nước bị Trung Quốc chiếm nhiều biển đảo nhất trong khu vực Asean. Đưa cho Việt Nam những hứa hẹn hoà bình ổn định ở Biển Đông Nam Á để Việt Nam không phê phán Trung Quốc ở Hội nghị Shangri-La.

Đích thứ hai: Shangri-La là diễn đàn mà các nước, trong đó nhất là Mỹ, chỉ trích mưu đồ và hành động càn rỡ của Trung Quốc ở biển Đông Nam Á. Nay Trung Quốc vừa đưa ra sáng kiến duy trì hoà bình ổn định ở biển Đông Nam Á lại được Việt nam nhất trí ủng hộ. Việt Nam là nước bị Trung Quốc lấn chiếm biển đảo nhiều nhất mà không kêu thì các nước lấy cớ gì mà lên án Trung Quốc?

Thu Hằng

Một tàu cá mang cờ Trung Quốc được tàu tuần duyên Trung Quốc đi bảo vệ, gần bãi đá Scarborough đang có tranh chấp, Biển Đông. Ảnh chụp ngày 05/04/2017REUTERS/Erik De Castro/File Photo

Báo Inquirer, ngày 17/04/2019 dựa trên những hình ảnh chụp từ vệ tinh của tổ chức Sáng Kiến Minh Bạch Hàng Hải Châu Á (AMTI), cho biết, nhiều tàu của Trung Quốc, được cho là thuộc lực lượng dân quân biển, đã nhiều lần hoạt động trong tháng 03 và 04/2019 ngay sát đảo lớn Loại Ta (Kota/Loaita) và đá An Nhơn (thuộc cụm Loại Ta) hiện do Philippines kiểm soát, thuộc quần đảo Trường Sa.

Nằm trong quần đảo Trường Sa, đá An Nhơn (Philippines gọi là Panata) và đảo Loại Ta (Kota/Loaita) là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan, Philippines và Trung Quốc, nhưng hiện do Philippines kiểm soát.

Theo tổ chức AMTI, « các hình ảnh vệ tinh được thu thập vào các ngày 12, 16 và 29/03, tiếp theo là ngày 07/04 đã khẳng định sự hiện diện của tàu Trung Quốc trong khu vực này. Trong hầu hết các trường hợp, các tàu đang neo đậu, nhiều tàu tập hợp thành cụm lớn, nhưng không có dụng cụ đánh bắt thả trong nước ».

Thậm chí, vẫn theo hình ảnh của AMTI, một số tàu Trung Quốc chỉ cách đá An Nhơn (Panata) khoảng nửa hải lý. Một hình ảnh khác cho thấy một tàu cá Trung Quốc dài 50 mét hoạt động ngay sát đảo Loại Ta (Kota) vào ngày 12/03, đến bốn ngày sau thì có đến 8 tàu. Ngày 29/03, có ít nhất 15 tàu cá lớn của Trung Quốc và 8 tàu nhỏ hơn hoạt động trong khu vực trên, trong đó một số tàu chỉ nằm cách đảo Loại Ta khoảng 2 đến 2,5 hải lý. Đến ngày 07/04, AMTI quan sát thấy sáu tàu lớn và hai tầu nhỏ hơn hoạt động trong quanh đảo Loại Ta và đá An Nhơn.

Thông tin tàu cá Trung Quốc xuất hiện trong khu vực do Phillipines kiểm soát được phó đô đốc Rene Medina xác nhận ngày 16/04, đồng thời khẳng định « những con tàu đó di chuyển từ vị trí này qua vị trí khác ». Phát ngôn viên phủ tổng thống Philippines, Salvador Panelo, cho biết Manila có thể sẽ phản đối nếu những thông tin trên là chính xác.

T.H.

Nguồn: http://vi.rfi.fr/chau-a/20190417-anh-ve-tinh-tau-ca-trung-quoc-ap-sat-nhieu-dao-do-philippines-kiem-soat

Nhìn ngư dân Việt Nam hàng ngày bị tàu Trung Quốc xua đuổi, đâm chìm mà rơi nước mắt. Không có lẽ cứ mãi cam chịu đứng nhìn giặc Trung Quốc ức hiếp đồng bào ta?

1. Trung Quốc không từ bỏ mục tiêu chiếm toàn bộ Biển Đông Nam Á. Đó là điều chắc chắn.

2. Việt Nam cũng như cả khối Đông Nam Á không có cách nào tự mình ngăn chặn được Trung Quốc độc chiếm Biển Đông Nam Á. Đó là điều chắc chắn.

3. Muốn ngăn chặn Trung Quốc độc chiếm biển Đông Nam Á cần phải có các nước ngoài khu vực Đông Nam Á. Đó là điều chắc chắn.

4. Trung Quốc độc chiếm Biển Đông Nam Á thì Việt Nam là nước bị mất lãnh thổ và chủ quyền biển đảo, chủ quyền không phận nhiều nhất trong số các nước Đông Nam Á. Đó cũng là điều chắc chắn.

5. Trong các nước Đông Nam Á, Việt Nam là mục tiêu trấn áp số 1 của Trung Quốc. Đó cũng là điều chắc chắn.

6. Trung Quốc dùng lực lượng quân sự đội lốt ngư dân để làm lực lượng nòng cốt xua đuổi ngư dân Việt Nam. Phía sau là đông đảo các chiến hạm. Đó cũng là điều chắc chắn.

Phạm Hoàng Sơn

Cuộc họp thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên lần thứ 2 diễn ra tại Hà Nội đã kết thúc và không đi đến được một thỏa thuận chung nào giữa Washington và Bình Nhưỡng. Tại buổi họp báo ngay sau khi kết thúc vòng đàm phán, Tổng thống Donald Trump cho rằng việc không đồng quan điểm trong việc gỡ bỏ cấm vận của Hoa Kỳ đối với Triều Tiên là nguyên nhân chính khiến cho Hoa Kỳ phải rút khỏi vòng đàm phán. Theo ông: “về cơ bản thì họ (phía Triều Tiên) mong muốn việc chấm dứt hoàn toàn các cấm vận, nhưng chúng tôi (Hoa Kỳ) không thể làm thế…”. Tuy nhiên, trong cuộc họp báo cùng ngày, Ngoại trưởng Triều Tiên Ri Yong Ho lại cho rằng tuyên bố trước truyền thông của Hoa Kỳ là không đúng khi Triều Tiên chỉ đề nghị dỡ bỏ một phần trong các lệnh cấm vận từ phía Mỹ: “Điều chúng tôi đề nghị là dỡ bỏ một số cấm vận, không phải toàn bộ. Cụ thể, chúng tôi đề nghị tháo bỏ 5 lệnh cấm đang được thực thi trong giai đoạn 2016 và 2017 trong tổng số 11 lệnh cấm vận”. Những bất đồng này khiến cho hi vọng về một tiến trình hòa giải Mỹ - Triều và phi hạt nhân hóa, hòa bình cho bán đảo Triều Tiên khó có thể diễn ra nhanh chóng trong thời gian tới.

Vai trò và vị thế chủ đạo của Hoa Kỳ và Triều Tiên là không thể phủ nhận trong cuộc chơi an ninh-chính trị này khi đây là hai chủ thể chính, trực tiếp tham gia vào cuộc chơi. Nhưng có lẽ còn phải kể đến vai trò và ảnh hưởng của Trung Quốc, một siêu cường đang lên đối trọng với Hoa Kỳ và là “đồng minh trên thực tế” (de facto ally) của Triều Tiên. Bài viết này cho rằng Trung Quốc có thể được coi là một tác nhân quan trọng khiến cho cuộc gặp thượng đỉnh giữa Mỹ và Triều Tiên diễn ra bế tắc và đổ vỡ. Lập luận này được hỗ trợ bởi hai bằng chứng:

Thứ nhất là động thái từ phía Triều Tiên khi Triều Tiên lập tức cử Thứ trưởng Ngoại giao Ri Kil Song tới Trung Quốc ngay sau khi thượng đỉnh Hà Nội đổ vỡ (28/2). Ngày 1/3, Thứ trưởng Ri Kil Song đã có cuộc gặp và hội đàm chính thức với Ủy viên Quốc vụ viện Trung Quốc, Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị. Tại cuộc họp, Vương Nghị nêu rất rõ rằng “Trung Quốc sẽ sẵn sàng đóng vai trò kiến thiết quan trọng trong tiến trình (quan hệ song phương Mỹ - Triều)”.

Thứ hai, có cơ sở để cho rằng Trung Quốc có nhiều lợi ích chiến lược nếu thượng đỉnh Mỹ - Triều thất bại.

Thứ nhất, việc để Mỹ gia tăng ảnh hưởng và thay đổi luật chơi an ninh-chính trị trong khu vực là điều mà các nhà chiến lược Trung Quốc không mong muốn. Bởi nếu Mỹ thành công trong việc hợp tác với Triều Tiên thì đây có thể được coi là bước đà cho Washington gia tăng can dự vào khu vực. Các bất ổn, xung đột và điểm nóng an ninh tại Đông Bắc Á và Đông Nam Á sẽ có sự tham gia thường xuyên của Hoa Kỳ. Quyền lực và vị thế của Hoa Kỳ sẽ ngày một gia tăng trong khu vực, gây tác động và lấn át “sự trỗi dậy Trung Quốc”. Quyền lực của Trung Quốc trong khu vực sẽ dần bị thách thức và kéo theo các lợi ích cốt lõi (core interests) của Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng. Trung Quốc không thể trỗi dậy thành công nếu quyền lực và lợi ích của quốc gia này bị cạnh tranh và bị chi phối bởi quyền lực Hoa Kỳ trong chính địa bàn của mình.

Thứ hai, cần phải hạ uy tín của Tổng thống Trump. Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung được phát động bởi Tổng thống Trump đã tác động rất xấu lên đời sống chính trị - kinh tế của Trung Quốc. Do đó, Trung Quốc cần phải giải quyết vấn đề này và hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều có thể coi được là thời cơ vàng cho Trung Quốc đáp trả chính quyền Trump. Bởi nếu Tổng thống Trump thất bại trong ngoại giao với Chủ tịch Kim thì uy tín của Trump trong nội bộ chính giới Mỹ có thể bị suy yếu. Quyền lực của chính quyền Trump và các quyết sách ngoại giao chiến lược mang dấu ấn cá nhân của Trump do đó sẽ bị thách thức. Điều này sẽ khiến Trump khó có thể duy trì cuộc chiến tranh thương mại đối với Trung Quốc một cách lâu dài.

Ông Đinh Hồng Kỳ, phó chủ tịch Hội công nghệ cao TP HCM, kể rằng sau chuyến công vụ ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc trở về Sài Gòn, ông đã thêm củng cố về ngờ vực chuyện ‘rác’ công nghệ mà Trung Quốc đã tuồn sang Việt Nam dưới lớp áo đầu tư FDI.

Công nghệ ấy, giờ ở… Việt Nam?

Đến thăm Phật Sơn, ông Đinh Hồng Kỳ đã bất ngờ khi thấy các doanh nghiệp sản xuất ngành vật liệu xây dựng gạch ốp lát ở đây áp dụng robot, trí tuệ nhân tạo AI. Câu hỏi bật ra, vậy thì các công nghệ cũ, lạc hậu hay những sản phẩm kém chất lượng mà mới 2, 3 năm trước họ còn dùng nhan nhản nay chuyển đi đâu?

“Tôi liên tưởng đến một hiện tượng. Trong khoảng hai năm gần đây, giá thuê đất trong các khu công nghiệp tại TP.HCM và các tỉnh lân cận như Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Bà Rịa - Vũng Tàu tăng lên chóng mặt. Một lượng cầu không nhỏ đến từ các doanh nghiệp Trung Hoa đại lục. Họ sẵn sàng trả giá rất cao cho các vị trí sản xuất công nghiệp thuận lợi. Tất nhiên máy móc, thiết bị và thậm chí con người được đưa từ nước họ sang”.

Ông Đinh Hồng Kỳ nhận xét trên cương vị là chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Vật liệu xây dựng Secoin. [http://bit.ly/2QCVTfH]

Ảnh minh họa.

Đại diện Tân Cảng – Sài Gòn cho biết chuyện các container thiết bị máy móc công nghệ lạc hậu được các hãng tàu biển Trung Quốc chuyển đến cảng Cát Lái phục vụ cho những dự án FDI ở Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Bà Rịa là điều quen thuộc. Ô nhiễm và là bãi rác công nghệ không còn là cảnh báo nguy cơ nữa mà đã hiện diện, song vẫn chưa có tỉnh, thành nào mạnh dạn từ chối đồng vốn FDI ‘bẩn’ đó đến từ Trung Hoa lục địa.

“Ông chủ một doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng lớn của Quảng Đông mới đây còn nói với tôi rằng, Việt Nam đang là thị trường vật liệu xây dựng lớn thứ hai của Trung Quốc, chỉ sau Mỹ. Tôi rất ngạc nhiên khi một thị trường nhỏ bé như Việt Nam lại chiếm tỷ trọng lớn như vậy trong kim ngạch xuất khẩu vật liệu xây dựng của người hàng xóm. Trong tôi xuất hiện một câu hỏi là liệu câu chuyện xe máy Tàu và dây chuyền sản xuất xe máy rẻ tiền của Trung Quốc tràn sang chiếm lĩnh thị trường Việt cách đây gần 20 năm, khi Trung Quốc bắt đầu cấm xe máy nội địa, có đang tái diễn?”. Ông Đinh Hồng Kỳ bày tỏ lo ngại.

Ảnh minh họa.  AFP

Vụ việc mới nhất được cư dân mạng chia xẻ là một chủ đất ở Sài Gòn sau khi phát hiện doanh nghiệp Trung Quốc đứng đằng sau giao dịch liên quan đã xin hoàn trả toàn bộ số tiền cũng như hủy hợp đồng buôn bán tại tòa; thế nhưng bị tòa án xử thua kiện.

Lâu nay dư luận xôn xao về tình trạng Trung Quốc sử dụng người dân hoặc các doanh nghiệp Việt Nam đứng tên sở hữu nhằm né tránh luật pháp Việt Nam để thực hiện các thủ tục theo quy định về quyền sở hữu nhà đất.

Tại phiên trả lời chất vấn hồi 05 tháng 06 năm 2018, ông Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên-Môi trường cho rằng chưa phát hiện trường hợp người nước ngoài mua đất ở Việt Nam.

Tuy nhiên, luật sư Hậu cho biết: “Họ chỉ được mua nhà thôi chứ không được quyền mua đất nhưng họ lách luật bằng cách họ kêu người khác đứng tên dùm chứ mỗi người chỉ được sở hữu một căn thôi”.

Chị Cẩm Vân một người dân sống tại Đà Nẵng người chuyên về buôn bán bất động sản tại đây cho chúng tôi biết, việc người Trung Quốc mua nhà, đất tại Đà Nẵng diễn ra từ lâu nay rồi. Còn việc người Trung Quốc hiện nay công khai sở hữu đất tại Đà Nẵng bằng việc lợi dụng kẻ hở pháp luật Việt Nam thì chị xin phép không trả lời.

Nhà báo Võ Văn Tạo ở Nha Trang cũng thừa nhận việc người Trung Quốc lách luật để sở hữu bất động sản tại Việt Nam nó diễn ra khá lâu rồi, nhưng:

“Khoảng tầm 3-4 năm trở lại đây thì tại Nha Trang sự việc này diễn ra rất phổ biến, họ liên doanh góp vốn với người Việt Nam để mở cái này cái kia để kinh doanh và đứng tên chủ sở hữu là người Việt Nam nữa. Thậm chí tôi có một người cháu làm kiến trúc sư nó đi làm bất động sản nó thấy người Trung Quốc tên hẳn hoi và đưa cả căn cước ra chính xác là người nước ngoài nhưng vẫn được đăng ký nên tôi rất ngạc nhiên. Sau đó báo chí và ban lãnh đạo địa phương cũng có chất vấn về vấn đề này và nói sẽ kiểm tra lại”.

Nguyễn Quang Dy

Ba cơn địa chấn

Ngày 9/5/2018 đi vào lịch sử đương đại Malaysia, như một “cơn địa chấn chính trị” (New York Times, May 17, 2018). Sự kiện ông Mahathir Mohamad (93 tuổi) thắng cử còn là một “bước ngoặt chiến lược” trong quan hệ giữa Malaysia với Trung Quốc và sáng kiến “Nhất đới Nhất lộ”, với những hệ quả “không định trước” (unintended consequences).

Trước đây, sáng kiến “Nhất đới Nhất lộ” của Trung Quốc được triển khai thuận lợi tại Malaysia dưới thời ông Najib Razak, nay bỗng nhiên bị đảo lộn bởi ông Mahathir Mohamad. Hãy hình dung cái cầu khổng lồ “Nhất đới Nhất lộ” bắc ngang qua vùng Đông Nam Á, thì nay “nhịp cầu Malaysia” đang bị cơn địa chấn làm rung chuyển (tuy chưa sụp đổ). 

Ông Mahathir trở lại chính trường ở tuổi “xưa nay hiếm”, liên minh với Anwar Brahim (là đối thủ chính trị) đánh bại Najib Razak để lên làm Thủ tướng. Nhưng ông không chỉ điều tra để luận tội tham nhũng của Najib Razak, mà còn đang xoay trục để “thoát Trung”, đảo ngược nhiều chính sách của chính phủ cũ, trong đó có các dự án “Nhất đới Nhất lộ”.

Bước ngoặt này đang làm Bắc Kinh giật mình, đối phó lúng túng (vì bị bất ngờ). Tuy Bắc Kinh buộc phải xem xét lại để điều chỉnh chính sách, nhưng điều chỉnh như thế nào, và có kịp hay không lại là chuyện khác vì “thiệt hại đã xảy ra rồi” (damage is done). Làn sóng “thoát Trung” trước đây còn âm ỷ thì nay đang lan rộng nhanh sau cơn địa chấn Mahathir. Thực ra, trong năm 2018, Bắc Kinh đã giật mình và bị động đối phó với ba cơn địa chấn.

Thứ nhất, Kim Jung-un tìm cách xoay trục để “thoát Trung”, thông qua hòa hoãn Liên Triều và Mỹ-Triều nhằm “phi hạt nhân hóa” bán đảo Triều Tiên. Cuộc gặp cấp cao đầy kịch tính Moon-Kim (Panmunjion, 27/4) và Trump-Kim (Singapore, 12/6/2018) làm Bắc Kinh đau đầu vì để mất vai trò chủ đạo khi bị Mỹ và hai bên Triều Tiên gạt ra khỏi cuộc chơi mới.

Cơn địa chấn thứ hai là Mahathir lên cầm quyền tại Kuala Lumpur (9/5/2018), đang xoay trục để “thoát Trung”, và từng bước rút khỏi cuộc chơi “Nhất đới Nhất lộ”. Cơn địa chấn thứ ba là Trump bất ngờ quyết định (6/7/2018) đánh thuế 25% hàng hóa Trung Quốc trị giá 34 tỷ USD, mở màn cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, sau khi Phó thủ tướng Lưu Hạc sang Mỹ đàm phán nhưng thất bại. Đó là ba bước ngoặt lớn có ý nghĩa chiến lược.

Có thể nói, ba cơn địa chấn nói trên không chỉ làm Bắc Kinh đau đầu đối phó, mà còn làm nhiều nước khác (trong đó có Việt Nam) cũng giật mình, phải suy nghĩ lại để điều chỉnh chiến lược (trước khi quá muộn). Tuy Malaysia và Bắc Triều Tiên khác nhau, nhưng ý định “thoát Trung” không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên, mà là một xu hướng tất yếu. Trong một bài gần đây tôi có viết: “nếu một số nước ngả theo Trung Quốc là nhất thời do hoàn cảnh hay vì thực dụng nên có thể đảo ngược, thì xu hướng thoát Trung là không thể đảo ngược”.

Năm 1926, Conrad Schlumberger và em là Marcel Schlumberger thành lập công ty Schlumberger Ltd tại nước Pháp. Năm 1927, công ty này đăng ký bản quyền sáng chế về một phương pháp đo lường điện trên mặt đất để dự báo trữ lượng dầu thô ở dưới mặt đất. Khi chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ, trụ sở chính của công ty được dời sang Mỹ để lánh nạn Đức quốc xã. Từ khi được thành lập, công ty liên tục cải thiện và đa dạng hóa các phương pháp đo lường áp dụng cho ngành thăm dò dầu khí. Nhờ đó mà công ty luôn đi trước các đối thủ cạnh tranh và trở thành nhà cung cấp các dịch vụ đo đạc, thăm dò địa chất gần như duy nhất của các công ty dầu khí trên thế giới. Nhiều sáng chế của công ty được áp dụng trong các ngành công nghệ cao khác và công ty trở thành một đối tác không thể thiếu về thiết bị điện tử cho các ngành công nghiệp dân sự và quân sự.

Trần Đức Anh Sơn

Đây là ý kiến của tôi về cái gọi là “Con đường tơ lụa trên biển” mà Trung Cộng đang giành giật cho họ và đề xuất UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa:

Trong hai ngày 30 và 31-5-2017, hơn 30 chuyên gia, học giả quốc tế trong lĩnh vực lịch sử, khảo cổ và di sản hàng hải đã nhóm họp tại Viện Khảo cổ học thuộc Đại học London (UCL, Anh quốc), dưới sự chủ trì của Trung tâm Di sản Thế giới (WHC) thuộc UNESCO. Tham gia điều hành hội nghị quan trọng này còn có Hội đồng Di tích và Di chỉ quốc tế (ICOMOS) và Trung tâm Quốc tế về Nghiên cứu Bảo tồn và Bảo quản các tài sản văn hóa (ICCROM), là những tổ chức phi chính phủ quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực bảo tồn di sản văn hóa và thiên nhiên của nhân loại. Đây là hội nghị xem xét quy trình công nhận Con đường tơ lụa trên biển (Maritime Silk Road) là Di sản Thế giới, do Chính phủ Trung Quốc tài trợ kinh phí, thông qua Quỹ Di sản thế giới (WHF).(1) Trung Quốc cũng chính là quốc gia đề xướng việc lập hồ sơ đệ trình UNNESCO công nhận Con đường tơ lụa trên biển là Di sản Thế giới.

Đúng 6 tháng sau, ngày 1-12-2017, tại Seoul diễn ra hội thảo quốc tế Con đường tơ lụa trên biển ở Đông Nam Á: Giao lộ của văn hóa do Đại học Sogang và Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc đồng tổ chức, với sự tham gia của các học giả đến từ Ấn Độ, Thái Lan, Pháp, Ý, Việt Nam và Hàn Quốc. Các học giả tham dự hội thảo này đã dẫn nhiều bằng chứng khảo cổ học và tư liệu lịch sử để chứng minh Con đường tơ lụa trên biển kết nối Trung Quốc với các nước Đông Nam Á, Ấn Độ, thế giới Ả Rập và châu Âu xuyên qua Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Địa Trung Hải…, hình thành từ hơn 2.000 năm trước là di sản chung của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.(2) Đó không chỉ là mạng lưới hải thương liên lục địa, mà là còn giao lộ của văn hóa, nghệ thuật, tôn giáo, tác động đến sự phát triển của nhiều quốc gia qua nhiều thời kỳ lịch sử.

* Con đường tơ lụa

Nhà địa lý học người Đức Ferdinand von Richthofen là người khai sinh thuật ngữ Seidenstraße (Con đường tơ lụa) vào năm 1877 trong các nghiên cứu của ông về con đường thương mại cổ đại xuất phát từ Trung Hoa đi về phía tây châu Á, xuyên qua Mông Cổ, Ấn Độ, Afghanistan, Kazakhstan, Iran, Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, các nước xung quanh Địa Trung Hải và đến tận châu Âu, dài hơn 6.400 km.(3) Đó là con đường buôn bán giữa Trung Quốc với thế giới bên ngoài, khởi nguyên từ thời nhà Hán (206 TCN - 220), hưng thịnh vào thời nhà Đường (618 - 907) và nhà Nguyên (1271 - 1368), suy thoái và tàn lụi vào thời Minh (1368 - 1644).

Ngoài Con đường tơ lụa trên bộ từ Trung Quốc xuyên qua Trung Á và Trung Đông, còn có tuyến thương mại đường biển kết nối các thương cảng của Trung Quốc với các thương cảng của các quốc gia trong khu vực Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, đến tận Địa Trung Hải và châu Âu. Đó là Con đường tơ lụa trên biển, hình thành từ thời nhà Hán, phát triển mạnh mẽ vào thời nhà Đường và bùng nổ trong các thế kỷ XVI - XVII. Những nghiên cứu của giới khảo cổ học và sử học quốc tế ngay nay cho biết Con đường tơ lụa trên biển này đã kết nối 43 địa điểm, chủ yếu là các thương cảng, thuộc các quốc gia: Pakistan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam, Campuchia, Malaysia, Indonesia, Sri Lanka, Ấn Độ, Nga, Oman, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Venice. Trong đó, có 8 địa điểm nằm trên lãnh thổ Việt Nam ngày nay là: Vân Đồn, Luy Lâu, Long Biên, Phố Hiến, Hội An, Cù Lao Chàm, Thị Nại và Óc Eo.(4)

Ảnh: GETTY IMAGES - Ông Tập Cận Bình (trái) và ông Donald Trump (phải) tại Bắc Kinh năm 2017

Bắc Kinh có nguy cơ mất đi hỗ trợ quan trọng từ cộng đồng doanh nghiệp Mỹ ở TQ - hiện thất vọng về sự thiếu tiến bộ trong cải cách thị trường được hứa hẹn từ lâu.

Sự thiếu tiến bộ của Bắc Kinh trong cải cách thị trường khiến hỗ trợ của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc suy giảm, theo The South China Morning Post.

Nhận định này được đưa ra trước vòng đàm phán mới giữa hai nước Mỹ - Trung nhằm giảm căng thẳng thương mại hiện đang leo thang.

Đông Phong

Ngoại trưởng Trung Quốc bảo vệ hoạt động quân sự hóa của Bắc Kinh ở Biển Đông, nói rằng đây là cách để tự vệ trước sức ép an ninh từ Mỹ và các nước khác ngoài khu vực.

"Một số nước ngoài khu vực, chủ yếu là Mỹ, đã đưa vũ khí chiến lược lớn đến khu vực, đặc biệt là ở Biển Đông, như là cách để phô bày sức mạnh quân sự và gây sức ép với các nước tại khu vực, bao gồm Trung Quốc", Straits Times dẫn lời Ngoại trưởng Vương Nghị phát biểu tại Singapore hôm 4/8.

"Tôi e rằng đây là động lực lớn nhất cho việc Trung Quốc thúc đẩy việc quân sự hóa tại khu vực", ông Vương nói trong cuộc họp báo bên lề Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF).

Thu Thủy

Ông Tập Cận Bình tiếp Kissinger