Bauxite Việt Nam

Nguyên Tống 

Mình viết ra những điều này không nhằm mục đích phê phán. Bởi có phê phán cũng chẳng để làm gì về chuyện đã rồi. Mà chỉ mong sẽ có người nghĩ lại, nếu thấy nó sai thì tìm cách sửa đi, vì Dân tộc, vì Đất nước.

Hôm qua nghỉ lễ 2/9, mình viết lại kỷ niệm dịch lại bài thơ tiếng Nga “Đợi Anh về” mà Tố Hữu đã dịch. Nó cho thấy ngay cả những nhà văn nhà thơ được coi là lớn, là “tượng đài” với nhiều người, nhưng nếu không có đủ độ thấm về văn hoá thì trong hầu hết hoàn cảnh đều không thể hiểu đúng được bản chất vấn đề, dù có “võ vẽ” biết tiếng Tây. Một tư duy “đường ta rộng thênh thang tám thước” hay “tiếng đầu lòng con gọi Xít-ta-lin” thì làm sao có thể hiểu đúng những tâm hồn Nga như Pushkin hay Simonov mà dịch để làm chết thơ của người ta đi!

Thế nên mình cũng muốn nói với các văn nghệ sỹ (và trí thức) đương đại, khi nói về các vấn đề quốc tế mà bản thân chỉ nghe qua lời dịch của báo đài cánh tả hoặc của một số người Việt khác thì cũng nên thận trọng. Bởi bản thân những người dịch kia cũng còn chưa chắc đã ở tầm văn hoá và hiểu biết chính trị để hiểu đúng vấn đề, đúng sắc thái của câu chuyện, chứ đừng nói là nhiều khi họ còn cố tình lái theo ý họ muốn. Rồi các vị lại với tâm hồn nhạy cảm của văn nghệ sỹ, không có nhiều hàm lượng logic và lại để cảm xúc chi phối mà hùa theo thì tự nhiên đánh mất mình đi, sẽ trở nên thảm hại dưới mắt những trí thức thật sự. 

Hiểu và dịch thơ đã khó, nhưng hiểu và dịch đúng về chính trị hay triết học nhiều khi còn khó hơn. Mọi người có thừa nhận là đa phần học Triết hoặc nghe chuyện chính trị bằng tiếng mẹ đẻ còn chả hiểu gì, hoặc rất chật vật để qua môn khi học đại học không? Nữa là nghe/đọc bằng tiếng nước ngoài?! Vì nó không chỉ đòi hỏi vốn liếng về ngôn ngữ mà còn là độ thẩm thấu về văn hoá (của các dân tộc, quốc gia liên quan), còn phải có tri thức, kiến thức, có khả năng tư duy logic và nhãn quan chính trị nhạy bén nữa.

Mình sẽ đưa lại một bài mình viết đã lâu, nhưng nó có liên quan đến việc đọc-dịch-hiểu mà mình cho rằng nó tai hại gấp ngàn lần tất cả những sai sót như Tố Hữu dịch thơ hay các “trí thức” văn nghệ sỹ hiểu sai các thông điệp của Trump. Cái sai này theo mình là một bước ngoặt cho dân tộc, vì tất cả những người CS Việt Nam lúc đó (và cả bây giờ) tin rằng ông Mác nói thế thì chắc chắn phải đúng, mà không ngờ ông Mác không hề nói vậy mà do dịch sai. (Không biết là do dốt hay do cố tình).

Nguyên Tống

27-10-2024 – 29-10-2024

Nếu Lý Quang Diệu sống ở Việt Nam, rất có thể ông đã phải vào tù khi nói thế này từ vài chục năm trước. Nhưng phải công nhận tư duy của ông đi trước tư duy của những người lãnh đạo CS VN thế hệ cùng thời vài chục năm. Và chính điều đó đã làm Singapore vượt lên trước VN gần 200 năm.