Bauxite Việt Nam

“Bầu cử tự do, công bằng là máu thịt của nền dân chủ chúng ta. Cáo buộc bất công là điều hệ trọng. Nhưng gọi một cuộc bầu cử là bất công không khiến cho nó thành bất công. Cáo buộc đòi hỏi những luận cứ rõ ràng kèm theo bằng chứng. [Ấy thế mà]Chúng tôi lại chẳng có cái nào ở đây cả.”

Stephanos Bibas (Thẩm phán Tòa Phúc thẩm Hoa Kỳ)

Trần Hữu Thục

Nước Mỹ thường hay có những sự kiện đánh dấu cho những thay đổi có tính cách toàn cầu.

Vào ngày 11/9/2001, đầu thiên niên kỷ 2000: biến cố khủng bố New York là dấu mốc cắt lịch sử thế giới thành hai: tiền - 9/11 và hậu - 9/11. Những tưởng là lịch sử đã an bài và các sử gia chỉ việc theo đó mà… viết sử. Ấy thế mà, gần 20 năm sau, một biến cố khác dữ dội gấp bội về tất cả các mặt, từ số người chết, tầm mức rộng lớn, ảnh hưởng lâu dài… trên toàn nhân loại: Coronavirus. Đi vào các nước khác, đại dịch vẫn chỉ là đại dịch, ấy thế mà khi đến Mỹ, nó lập tức bị Mỹ hóa và lập kỷ lục thế giới về số người bị nhiễm và bị chết. Chưa hết. Đi kèm theo đại dịch đó là cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ đầy tranh cãi. Cả hai kết hợp nhau biến thành một “sự-kiện-đôi”, kéo dài suốt năm 2020 chuyển qua năm 2021, để lại di chứng lâu dài trong lịch sử Hoa Kỳ và thế giới. Cũng là một kỷ lục!

Chữ của năm 2020: Pandemic

Khác với nhiều năm trước, “Chữ Của Năm” 2020 (Words Of The Year = WOTY 2020) không chỉ định nghĩa một năm, mà hơn thế, đánh dấu cả một thời kỳ. Một thời kỳ tệ hại mang đặc tính toàn cầu: khủng hoảng y tế, suy sụp kinh tế, bất công chủng tộc, thảm họa môi trường, chia rẽ chính trị và tin giả lên ngôi. Mỗi một sự kiện đều có nguyên nhân riêng của nó, nhưng rõ ràng tất cả đều gánh chịu ảnh hưởng của một biến cố vô tiền khoáng hậu do một con siêu vi nhỏ bé gây ra. Căn cứ trên số lượng vô cùng cao truy cập trên mạng, hai nhà xuất bản tự điển tiếng Anh hàng đầu trên thế giới, Merriam-Webster[1] và Dictionary.com,[2] đã chọn cùng một chữ dành cho năm 2020: “Pandemic”, Đại Dịch. Từ ngữ này mô tả một hiện thực đời sống bị nhiễu loạn đến cùng cực, tác động mạnh mẽ đến ngôn ngữ.

Merriam-Webster cho biết số lượng tra cứu chữ Pandemic bắt đầu gia tăng kể từ 20/1/20, ngày bệnh nhân đầu tiên được phát hiện bị nhiễm Coronavirus ở Mỹ và lên cao nhất vào 3/2/20, ngày một bệnh nhân bị nhiễm siêu vi được xuất viện lần đầu tiên ở Seattle, tiểu bang Washington. Vào ngày 11/3/20, khi con siêu vi lấy đi sinh mạng của gần 4300 người và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức đặt tên là Covid-19 thì con số tra cứu chữ Pandemic tăng gần 116 ngàn lần ở tự điển Merriam-Webster và tăng hơn 13 ngàn 500 lần ở tự điển Dictionary.com, so với cùng thời điểm này vào năm 2019. Mức tra cứu liên tục tăng suốt năm 2020, trung bình mỗi tháng 1000%, không chỉ ở những nhà nghiên cứu, mà còn từ nhiều thành phần khác nhau. Theo Peter Sokolowski, Tổng biên tập của Nhà xuất bản Merriam-Webster, thì “Pandemic” được sử dụng không chỉ như một thuật ngữ mà đã trở nên một từ ngữ phổ thông.” Cũng theo ông, có lẽ trong tương lai, nó sẽ được dùng như một danh từ riêng để chỉ giai đoạn đặc biệt này trong lịch sử nhân loại.

Pandemic có gốc Hy lạp, xuất từ chữ pandemos: pan có nghĩa là “tất cả” (all) hay “mỗi/mọi” (every); và demos có nghĩa là “dân chúng” (people). Nó được dùng một cách rộng rãi tử giữa thế kỷ 17 (1600), với nghĩa là “phổ quát”, “phổ biến” (universal). Một chữ khác liên hệ là “epidemic”, dịch bệnh, dùng để chỉ một cơn dịch diễn ra trong một khu vực giới hạn với số lượng người bị nhiễm giới hạn. Như thế, “Pandemic” là một “epidemic” diễn ra trong một khu vực rộng lớn hơn và ảnh hưởng đến nhiều người hơn.

Merriam-Webster định nghĩa: “Đại dịch là một sự kiện trong đó một dịch bệnh lây lan nhanh chóng và gây ảnh hưởng đến một số lượng lớn người trong một khu vực rộng lớn hoặc trên toàn thế giới.”[3] Không khác xa mấy, Dictionary.com[4] định nghĩa: “Đại dịch là một cơn dịch lan tràn khắp một nước, một lục địa hay trên toàn thế giới.”[5]

Riêng Collins Dictionary, một công ty tự điển khác của Anh quốc, chọn chữ “Lockdown” (phong tỏa). Phong tỏa là “một biện pháp y tế công cộng” (a public health measure), qua đó, “mọi sinh hoạt công cộng bình thường bị đình chỉ” (normal public life is suspended), mọi người bị hạn chế di chuyển và gặp gỡ người khác. Và tự điển Cambridge thì chọn chữ “Quarantine” (cách ly để kiểm dịch). “Quarantine” là “một khoảng thời gian quy định chung trong đó, người ta không được phép rời nơi mình ở hoặc đi lại tự do, để tránh cho họ khỏi bị nhiễm bệnh hay truyền bệnh cho người khác.”[6] “Lockdown” và “Quarantine” là hai biện pháp (trong nhiều biện pháp khác) được đề ra để đối phó với đại dịch, rõ ràng cũng bao gồm trong Pandemic.

Phạm Sơn

“Trong suốt chiều dài lịch sử và trong cả dự báo tương lai, mọi giá trị đều bị thách thức và mọi chuẩn mực đều bị lật nhào, chỉ có NHÂN BẢN là trường tồn. Khi lấy tự do và hạnh phúc của con người làm gốc, làm động cơ, con đường và đích đến cho mọi hành động của mình (cả trong công việc và cuộc sống) thì ta có thể tin chắc rằng, mình đang sống một cuộc đời đáng sống”.

Giản Tư Trung

Theo ông Giản Tư Trung, Hiệu trưởng Học viện Quản lý PACE, nếu có tư duy và hành động đúng đắn, kịp thời, nhà lãnh đạo không những có thể lèo lái doanh nghiệp sống sót qua thời kỳ đen tối mà còn có thể chớp lấy cơ hội để bứt phá ngoạn mục sau đại dịch.

Khủng hoảng chỉ mới bắt đầu

Đại dịch Covid-19 đang từng bước được đẩy lùi tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Giản Tư Trung, nhà sáng lập Học viện Quản lý PACE, khủng hoảng chỉ mới đang chuẩn bị bắt đầu. Đây là một cuộc “khủng hoảng chồng”, bắt nguồn từ khủng hoảng về y tế, sau đó gây ảnh hưởng tới kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Cơn ác mộng mang tên Covid-19 đã khiến nhiều doanh nghiệp phải từ bỏ cuộc chơi và chấp nhận phá sản do áp lực từ khủng hoảng kéo dài.

Những tác động do Covid-19 đem lại là hết sức nghiêm trọng. Như bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF đã từng nhận định: “Chúng ta đang phải sống trong những ngày tháng đen tối nhất của lịch sử loài người, Covid-19 còn tồi tệ hơn cả khủng hoảng và đại suy thoái! Đại dịch Covid-19 sẽ càn quét kinh tế thế giới và dẫn tới tăng trưởng âm vào 2020, gây ra sự sụp đổ tồi tệ nhất kể từ sau đại suy thoái năm 1930 và chỉ hồi phục một phần vào năm 2021”.

Việt Nam có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thị trường quốc tế, đặc biệt là Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… Khi những thị trường này vẫn còn đang trong tình trạng phong tỏa, kinh tế Việt Nam chắc chắn vẫn sẽ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, ông Trung khẳng định “nhiều người nói nền kinh tế Việt Nam đang phục hồi là hoàn toàn không thực tế”.

Điểm qua tình trạng các doanh nghiệp gặp phải trong thời này, ông Trung cho rằng, khó khăn đầu tiên liên quan đến đầu ra của sản phẩm bởi không có đầu ra khiến việc kinh doanh ngưng trệ, dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng. Thứ hai là khó khăn về đầu vào, đặc biệt đối với những doanh nghiệp cần nhập khẩu nguyên vật liệu, trang thiết bị từ nước ngoài, vì đối tác thương mại chính của Việt Nam vẫn đang thực hiện lệnh phong tỏa.

Đáng chú ý, tài chính là bài toán khó đặt ra cho các doanh nghiệp, từ quy mô vừa và nhỏ cho tới quy mô lớn. Hoạt động sản xuất kinh doanh đình trệ, dòng tiền bị ngắt dẫn đến tình trạng “khô máu” của doanh nghiệp. Ông Trung nhìn nhận, nếu không đảm bảo được dòng tiền, nhiều công ty dù đang làm ăn có lãi nhưng cũng phải tuyên bố phá sản vì mất khả năng thanh toán.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp đang gặp vấn đề trong việc áp dụng chiến lược kinh doanh, dù đã xây được một chiến lược rất tốt, giúp công ty khởi sắc trong nhiều năm, nhưng không còn phù hợp trong bối cảnh hiện tại.

Về mặt nhân sự, ông Trung cho rằng, nếu chưa có sự gắn kết và chưa xây dựng văn hóa công ty vững mạnh ngay từ trước, doanh nghiệp sẽ đối mặt với tình trạng nhân viên bỏ việc trong thời gian khó khăn. Sự cam kết và gắn bó là yếu tố quan trọng khiến nhân viên ở lại chung tay góp sức cùng doanh nghiệp đẩy lùi khó khăn.

Nguyễn Ngọc Chu

Làm thế nào để phục hồi nền kinh tế và tiếp tục phát triển mạnh sau COVID-19 là vấn đề quan tâm bậc nhất cho những nhà quản lý kinh tế Việt Nam hiện nay. Muốn có biện pháp đúng thì trước hết phải đánh giá đúng tình hình. Trước hết là từ bình diện quốc gia.

I. COVID-19 – ĐIỂM GÃY CHUYỂN HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA NHÂN LOẠI

Đại dịch COVID-19 là điểm gãy trên đồ thị phát triển của nhân loại. Sau COVID-19, đồ thị phát triển của nhân loại đổi hướng. Có thể ví thời kỳ dịch COVID-19  diễn ra chính là một cuộc sinh nở. Sau COVID-19 là thời kỳ sau sinh nở.

Với Việt Nam, sau COVID-19  là một cơ hội mới chưa bao giờ từng có trên bàn cờ chính trị và kinh tế thế giới. Ở đó, Việt Nam đang có cơ hội chơi một sân chơi mới với vai trò mới quan trọng hơn. Vấn đề nằm ở chỗ - là Việt Nam nhìn thấy cơ hội và không bỏ lỡ cơ hội. Trước hết, hãy nhìn cho rõ cơ hội.

II. THAY ĐỔI CĂN BẢN ĐÁNH GIÁ CỦA THẾ GIỚI VỀ TRUNG CỘNG

1. Ở Biển Đông Nam Á, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã từng kỳ vọng vào nguồn gốc Hoa để chơi một trò chơi đi đêm với Trung Quốc. Thủ tướng Malaysia Najib Razak cũng đã từng hy vọng vào gốc Hoa để đi đêm với Trung Quốc. Nhưng tàu của Trung Quốc vẫn đâm chìm thuyền cá của Philippines. Tàu địa chất Hải Dương 8 của Trung Quốc sau khi xâm phạm ngang ngược Bãi Tư chính của Việt Nam trong suốt mấy tháng, thì nay đang ngang ngược quấy phá ở vùng biển của Malaysia. Mấy nước trong vùng Biển Đông Nam Á đều sáng mắt, rằng không ai có thể thành công bằng chính sách đi đêm riêng rẽ với Trung Quốc - bất chấp là gốc Hoa hay đồng ý thức hệ.

2. Các nước Châu Âu cũng đã từng đi đêm song phương với Trung Quốc. Vì thị trường Trung Quốc quá lớn mà không nước nào muốn từ bỏ - đành phải xuống thang. Trung Quốc đe dọa tất cả về việc phải rời khỏi thị trường Trung Quốc nếu làm trái ý Trung Quốc. Hãng xe Volkswagen vì thế mà chấp nhận đường lưỡi bò của Trung Quốc trong phần mềm điều khiển của xe. Đến tỷ phú Bill Gate cũng đi đêm với Trung Quốc.

Thục-Quyên

Ngày 15/04/2020, chỉ hai tuần sau khi cột mốc một triệu ca nhiễm trùng được ghi nhận, số lượng các trường hợp COVID-19 được báo cáo trên toàn thế giới đã vượt quá hai triệu, theo dữ liệu được tổng hợp bởi các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Johns Hopkins tại Baltimore, Maryland/USA.

Hoa Kỳ có nhiều trường hợp nhất - hơn 600.000 - tiếp theo là Tây Ban Nha và Ý.

Số người chết vì căn bệnh này cũng đã vượt qua 128.000 người trên toàn thế giới. Khoảng 24.000 người đã chết ở Mỹ, trong khi hơn 20.000 người đã chết ở Ý.

Đại dịch đã lan rộng đến hầu hết mọi nơi trên thế giới, chỉ có khoảng một chục quốc gia thành viên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chưa báo cáo các trường hợp. Phần lớn trong số này là các quốc đảo nhỏ ở Thái Bình Dương.

I/   Đúng việc, đúng lúc cho TT Trump

Cũng cùng ngày này, Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump ra quyết định tạm ngưng tài trợ cho WHO với lý do tổ chức này đã thất bại trong nhiệm vụ cơ bản khi đối phó với virus corona, đã quản lý sai lầm nghiêm trọng và đã chịu ảnh hưởng Trung Quốc, che đậy sự lây lan của dịch COVID-19.

Những lời buộc tội này thật ra chính bản thân TT Trump đang phải đối đầu trong quốc gia của ông, và ông đang tìm đủ mọi cách để chống chế khi tình hình COVID-19 bi đát tại Hoa Kỳ chỉ rõ ông đã thiếu kế hoạch và quản lý yếu kém khi đối đầu đại dịch: cách giải quyết của TT Trump là đưa WHO ra làm con dê tế thần, một tổ chức dễ bắt nạt hơn là Trung Hoa, có thể thẳng tay bóp chẹt để có dịp biểu dương sức mạnh của ông trước mắt cử tri bằng số tiền vài trăm triệu Mỹ kim tạm giữ lại không chịu đóng góp, dù đó là sự cam kết của Hoa Kỳ như mọi thành viên của WHO.

Thật ra ông Trump là Tổng thống một nước đầy uy quyền, không cần phụ thuộc vào WHO để biết tin tức về COVID-19, và ông đã liên lạc trực tiếp bàn tình hình với Chủ tịch Tập cận Bình, đã tuần tự đưa tin trong Twitter để chứng tỏ mình luôn luôn nắm vững tình hình:

Donald J. Trump@realDonaldTrump Trung Quốc đã làm việc rất chăm chỉ để ngăn chặn coronavirus. Hoa Kỳ đánh giá rất cao những nỗ lực và minh bạch của họ. Tất cả sẽ kết thúc tốt. Đặc biệt, thay mặt nhân dân Mỹ, tôi muốn cảm ơn Chủ tịch Tập Cận Bình! 10:18 tối · 24 tháng 1 năm 2020

Donald J. Trump@realDonaldTrump Hợp tác chặt chẽ với Trung Quốc và những nước khác về sự bùng phát của coronavirus. Chỉ có 5 người ở Hoa Kỳ (bị nhiễm), tất cả đều hồi phục tốt. 11:04 tối · 30 tháng 1 năm 2020

Donald J. Trump@realDonaldTrump Vừa có một cuộc trò chuyện dài và rất tốt qua điện thoại với Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông ta mạnh mẽ, sắc sảo và tập trung sức lực vào việc lãnh đạo cuộc phản công coronavirus. Ông ta cảm thấy họ đang làm rất tốt, thậm chí xây dựng bệnh viện chỉ trong vài ngày. Không có gì là dễ dàng, nhưng ... 11:31 sáng · 7 tháng 2 năm 2020

Donald J. Trump@realDonaldTrump .... ông ta sẽ thành công, đặc biệt là khi thời tiết bắt đầu ấm lên và virus hy vọng sẽ trở nên yếu hơn, và sau đó biến mất. Kỷ luật tuyệt vời đang diễn ra ở Trung Quốc, trong khi Chủ tịch Tập mạnh mẽ lãnh đạo những gì sẽ đưa tới thành công. Chúng ta đang hợp tác chặt chẽ với Trung Quốc để giúp đỡ!

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) gần đây đã tuyên bố dịch bệnh viêm phổi Vũ Hán liên tiếp nhiều ngày không có ca nhiễm mới và nước này đã gỡ bỏ phong tỏa, bệnh viện dã chiến Lôi Thần Sơn tuyên bố không có bệnh nhân lây nhiễm và đã đóng cửa. Tuy nhiên những gì biểu hiện ra tại Bắc Kinh lại cho thấy tình hình vẫn còn rất căng thẳng.

Ngoài việc cắt giảm một lượng lớn các chuyến bay quốc tế, tất cả các chuyến bay từ nước ngoài có điểm đến là Bắc Kinh đều phải tiến hành xét nghiệm tại 12 thành phố phụ cận, người nào không có triệu chứng bệnh mới được vào Bắc Kinh.

Ngày 15/4, Cục hàng không dân dụng nội địa tổ chức buổi công bố kết quả thống kê từ ngày 23/3-14/4, có 127 chuyến bay tới Bắc Kinh, tổng cộng có 28.697 hành khách được xét nghiệm tại điểm nhập cảnh đầu tiên.

Trong đó, có 24.737 hành khách (chiếm 86,2%) bị chặn lại tại các thành phố phụ cận Bắc Kinh, được đưa tới khu cách ly hoặc bệnh viện điều trị. Chỉ 13,8% người phù hợp tiêu chuẩn nhập cảnh Bắc Kinh. Điều này có nghĩa là có hơn 20.000 ca nghi lây nhiễm, số liệu này không hề xuất hiện trong số liệu công bố chính thức của chính phủ Trung Quốc.

Cục hàng không dân dụng cho biết: Từ ngày 29/3, sau khi hạn chế các chuyến bay quốc tế, trừ ngày đầu tiên có 38 chuyến bay được nhập cảnh, những ngày sau, mỗi ngày không có quá 20 chuyến bay nhập cảnh, số người nhập cảnh luôn duy trì ở mức 2.000-3.000 người mỗi ngày.

Để tránh cho Bắc Kinh bùng phát dịch bệnh, lãnh đạo ĐCSTQ đã yêu cầu mỗi hãng hàng không chỉ được duy trì 01 chuyến bay từ mỗi nước mỗi tuần. Đồng thời, những hành khách bay tới Bắc Kinh đều phải trước tiên quá cảnh tại 12 sân bay phụ cận như Thiên Tân, Thạch Gia Trang, Thái Nguyên, Hohhot, Phổ Đông (Thượng Hải), Tế Nam, Thanh Đảo, Đại Liên, v.v., để tiến hành xét nghiệm, nếu phù hợp quy định thì mới được bay tới Bắc Kinh, còn nếu bị xác nhận nhiễm dịch, hoặc có biểu hiện bệnh, hoặc có tiếp xúc trực tiếp với những người nhiễm bệnh trên cùng chuyến bay, thì sẽ bị cách ly tại tỉnh/thành phố đó.

Lanhee J. Chen

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) không chỉ “thiên về Trung Quốc” như Tổng thống Trump đã nói hôm thứ Ba. Tổ chức này còn bị phá hỏng và thao túng. WHO đã thất bại với phản ứng thiếu quyết đoán của mình trước dịch Ebola ở Tây Phi năm 2014, vốn cướp đi hơn 11.000 sinh mạng. Giờ đây phản ứng của WHO đối với đại dịch coronavirus cho thấy họ sẵn sàng đưa chính trị lên trước sức khỏe cộng đồng. Cách mà WHO luôn hành động để tâng bốc các nhà lãnh đạo Trung Quốc cho thấy họ cần có những cải cách cơ bản.

Hoa Kỳ là nước đóng góp tài chính lớn nhất cho WHO – hơn 400 triệu đô la vào năm 2019, trong khi Trung Quốc chỉ đóng góp 44 triệu đô la, theo Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Ông Trump gợi ý rằng Hoa Kỳ có thể sẽ treo khoản đóng góp của mình trong thời gian chính quyền của ông “kiểm tra kỹ” liệu Mỹ nhận được gì từ khoản đóng góp đó. Ông và Quốc hội nên đi xa hơn thế.