Bauxite Việt Nam

Bài phỏng vấn dưới đây do CTV Nguyễn Thành Sơn gửi đến BVN, từ góc độ chuyên môn của ngành khai khoáng nêu lên một vài kiến giải xung quanh việc khai thác titan tại Bình Thuận vốn đang là vấn đề nổi cộm khiến dư luận bức xúc lâu nay. Bên phỏng vấn là Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) và bên trả lời là TS khai khoáng Nguyễn Thành Sơn (NTS). Nhưng bài trả lời phỏng vấn hoàn thành cũng đã khá lâu mà không thấy bên phỏng vấn hồi âm, vì vậy TS Nguyễn Thành Sơn đã gửi cho BVN  để tùy nghi sử dụng. Chúng tôi xin cảm ơn người gửi và trân trọng đăng lên để bạn đọc rộng đường tham khảo. Bauxite Việt Nam

TTXVN: Thời gian qua, tình hình quản lý các dự án khai thác titan tại Bình Thuận còn nhiều bất cập, công tác kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác titan còn bỏ ngỏ… gây hệ lụy nghiêm trọng về môi trường, ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân trong vùng, ông nhận xét thế nào về vấn đề này?

NTS: Đúng vậy, việc quản lý các dự án khai thác titan nói chung, và tại Bình Thuận nói riêng, trong thời gian qua còn nhiều bất cập. Trong đó, bất cập lớn nhất và gây ra nhiều hệ lụy nhất là công tác quy hoạch (trách nhiệm thuộc Bộ Công Thương) và cấp phép (trách nhiệm thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường).

Trước hết, phải nói rằng, đến nay Bộ Công Thương (CT) đã cho “ra lò” hàng chục quy hoạch liên quan đến thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các tài nguyên khoáng sản của đất nước. Nhưng, chất lượng của các quy hoạch, đặc biệt là các quy hoạch quan trọng về than, bauxite và titan thì chất lượng cực kỳ thấp. Nguyên nhân chủ yếu có thể chỉ ra, đó là: năng lực của các cơ quan tư vấn được giao lập các quy hoạch này rất thấp (thể hiện trong phương pháp, tư duy và cách tiệm cận của các đơn vị tư vấn còn đơn giản); bên đặt hàng là Bộ CT không có đủ năng lực và trình độ để nghiệm thu (đó là điều dễ hiểu), nhưng lại không chịu tiếp thu các ý kiến phản biện của các nhà khoa học (đó là điều khó hiểu).

Thứ hai, công tác cấp phép của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) cũng không có cơ sở khoa học, rất tùy tiện và rất “lợi ích nhóm”. Toàn bộ các khoáng sàng chứa titan ven biển miền trung đã được nhóm lợi ích nặng về tư duy “nhiệm kỳ”, cấp phép theo kiểu “chia phần” đã “băm nát” nguồn tài nguyên khoáng sản vô giá của nền kinh tế để cấp phép cho những doanh nghiệp không có năng lực chế biến sâu, chỉ có năng lực “chộp giật” và xuất khẩu lậu.

Thực ra, việc “kiểm tra, giám sát” của các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến các địa phương không hề bị “bỏ ngỏ”. Nhưng, chính việc cấp phép của các cơ quan quản lý kém hiểu biết và việc khai thác và chế biến đều theo kiểu “chộp giật” của các doanh nghiệp không có năng lực đã gây ra các hệ lụy không nhỏ về môi trường. Việc xuất khẩu lậu đã không mang lại nguồn thu cho ngân sách địa phương.

Tóm lại, titan như “quả trứng vàng” của nền kinh tế, nhưng lại được giao không đúng chỗ.

Phan Quang thực hiện

SGTT - Dọc biển Bình Định có khoảng 70 bè khai thác titan, mỗi bè khoan đầu tư 800 triệu đồng. Nếu khai thác trúng hầm titan giàu, chỉ khoảng ba ngày là các nghiệp chủ có thể thu hồi vốn, vì mỗi ngày các bè trúng đậm này có thể khai thác tới 300 tấn titan, bán khoảng 1,7 triệu đồng/tấn titan thô. Thay vì xuất thô, nếu sản xuất được xỉ titan thì giá trị sản phẩm tăng 2,5 lần, sản xuất được pigment tăng khoảng mười lần, sản xuất được titan kim loại tăng gần 80 lần… Đó là chưa kể các khoáng vật phụ của quặng titan như zircon, rutile, monazit giá trị cao…