Bauxite Việt Nam

Susannah Patton | Foreign Affairs ngày 25 tháng 9 năm 2025

Lê Bá Nhật Thắng biên dịch | Hương Nguyễn hiệu đính

Khoảng cách chiến lược ngày càng lớn giữa các quốc gia lục địa và quốc gia biển trong khu vực.

Thuỷ thủ đoàn một tàu Hải quân Singapore đã chào đón một tàu Hải quân Indonesia trong khuôn khổ sự kiện Duyệt binh Hạm đội Quốc tế năm 2023. Ảnh: Bộ Quốc phòng Singapore.

Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ / Gửi tới BBC News Tiếng Việt từ Orange County, California, Hoa Kỳ

Căn cứ hải quân Ream ở tỉnh Preah Sihanouk của Campuchia đang là tâm điểm chú ý sau khi có tin TQ được quyền sử dụng.  ẢNH: GETTY IMAGES

Nhằm ngăn chặn Trung Quốc bành trướng lãnh thổ ở Đông Á nói chung, Biển Đông nói riêng, tháng 11/2011, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã tung ra "Xoay trục về châu Á".

Sau được gọi là "Tái cân bằng châu Á-Thái Bình Dương", đây là chiến lược quốc phòng - an ninh mới nhất của Hoa Kỳ đối với khu vực kể từ Chiến tranh Việt Nam.

Tổng thống Donald Trump tiếp tục và phát triển chiến lược này với cái tên mới, "Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở".

Phan Sinh dịch từ Economist

Và ưu thế của Trung Quốc không lớn như người ta nghĩ

Trong 45 năm xung đột trước đây, Mỹ và Liên Xô đã đụng độ nhau qua các cuộc chiến uỷ nhiệm quanh thế giới. Nhưng điểm nóng nhất trong chiến tranh lạnh lại là châu Âu, nơi Liên Xô không ngừng lo ngại các chư hầu sẽ quay lưng rời khỏi quỹ đạo, còn Mỹ thì lại sợ đồng minh nhân nhượng, mềm yếu.

Lần này, xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ, may thay, có điểm khác. Một điều tạo nên khác biệt là lực lượng quân sự của hai phe không đối đầu trực diện trên một chiến tuyến cụ thể nào, dù rằng Đài Loan và Bắc Hàn đều ở tuyến đầu cuộc cạnh tranh giữa hai phe suốt mấy thập niên qua. Tuy vậy, giữa hai cường quốc so găng vẫn có một vùng tranh chấp trọng yếu, và đó chính là Đông Nam Á. Khu vực này cũng không có các chiến tuyến rõ ràng, nhưng chính sự nhập nhằng đó càng khiến cuộc cạnh tranh thêm phức tạp.

Người dân Đông Nam Á đều thấy Mỹ – Trung là hai thái cực, lôi kéo nước mình về hai phía đối nghịch. Không phải vô tình mà người biểu tình chống quân đội đảo chính ở Miến Điện mới đây đã giương cao biểu ngữ lên án Trung Quốc hậu thuẫn cho tướng tá đảo chính, và cùng lúc, họ kêu gọi Mỹ can thiệp. Các chính phủ cũng cảm thấy áp lực phải chọn phe.

Năm 2016, tổng thống Phillipines, ông Rodrigo Duterte, lớn tiếng loan báo rằng nước ông “tách khỏi Mỹ”, và thay vào đó, ông cam kết quy thuận Trung Quốc. Việc Trung Quốc tuyên bố hầu hết Biển Đông đều nằm trong hải phận của họ trong khi Mỹ phản đối tuyên bố này, đã dẫn đến những tranh cãi nảy lửa tại ASEAN (Hiệp hội Các nước Đông Nam Á), là nơi Trung Quốc đang tìm cách thu phục.

Hai lý do

Cuộc giằng co này sẽ này càng căng thẳng, bởi hai lý do chính. Lý do đầu tiên, Đông Nam Á có tầm quan trọng chiến lược khổng lổ đối với Trung Quốc. Vì Đông Nam Á nằm ở cửa ngõ Trung Quốc, ngay trên trục đường chuyên chở dầu hoả và nguyên liệu đến Hoa lục và chuyên chờ hàng hoá thành phẩm từ Trung Quốc ra thế giới bên ngoài. Trong khi về phía đông, Trung Quốc bị án ngữ bởi Nhật Bản, Nam Hàn và Đài Loan, là những đồng minh cứng của Mỹ, thì Đông Nam Á lại là khu vực có vẻ ít thù nghịch hơn, có thể mở lối vào cả Ấn Độ Dương lẫn Thái Bình Dương, cho cả mục đích thương mại lẫn quân sự. Chỉ có cách trở thành một cường quốc chiếm thế thượng phong ở Đông Nam Á, thì Trung Quốc mới giải quyết được hội chứng sợ bị bao vây của mình.

Nhưng, Đông Nam Á không đơn giản chỉ là một điểm trạm trên lộ trình đến những nơi khác. Lý do thứ hai khiến cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ khốc liệt hơn, đó là Đông Nam Á, tự thân nó, đang ngày càng trở thành một khu vực quan trọng hơn trên thế giới. Đây là nơi có đến 700 triệu dân, hơn cả Liên minh châu Âu, hơn cả châu Mỹ La Tinh, và hơn cả Trung Đông. Nền kinh tế của Đông Nam Á, nếu xem như một quốc gia, là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, sau khi điều chỉnh giá cả sinh hoạt, chỉ sau Trung Quốc, Mỹ và Ấn Độ.

Và Đông Nam Á lại đang phát triển nhanh. Kinh tế của Indonesia và Malaysia đã tăng trưởng ở mức 5-6% trong một thập niên, Philippines và Việt Nam cũng tăng trưởng 6-7% cùng kỳ. Các nước nghèo trong khu vực, như Myanmar và Cambodia, còn tăng trưởng nhanh hơn nữa. Đối với những nhà đầu tư đang tìm cách thoái lui khỏi Trung Quốc thì Đông Nam Á trở thành một trung tâm sản xuất được ưa thích hơn. Người tiêu dùng tại Đông Nam Á hiện đang giàu lên, đủ để tạo thành một thị trướng hấp dẫn. Tóm lại, về cả thương mại lẫn địa chính trị, Đông Nam Á đang là một chiến lợi phẩm đáng thèm khát.

Lợi thế và vấn đề

Trong hai đối thủ, Trung Quốc có vẻ sẽ là kẻ chiếm được chiến lợi phẩm. Trung Quốc hiện đang là đối tác thương mại lớn nhất của khu vực và bơm vào nhiều tiền đầu tư hơn Mỹ. Ít nhất một quốc gia Đông Nam Á là Cambodia, trên thực tế gần như đã trở thành chư hầu của Trung Quốc. Và không nước nào trong khối sẵn sàng qua mặt Trung Quốc bằng cách công khai đứng về phe Mỹ trong rất nhiều những cuộc tranh chấp của hai siêu cường.

Tuy nhiên, dù rằng Đông Nam Á có quan hệ gần gũi với Trung Quốc, quan hệ này vẫn chứa nhiều vấn đề. Đầu tư của Trung Quốc tuy rộng rãi, nhưng có trở ngại. Các công ty Trung Quốc thường bị tố cáo tội tham nhũng và huỷ hoại môi trường. Nhiều công ty thích đưa công nhân từ Trung Quốc sang hơn là dùng người địa phương, khiến lợi ích kinh tế địa phương suy giảm. Đó là chưa kể sự bất an do thói quen đáng ngại khi Trung Quốc hay dùng đòn phép hạn chế thương mại và đầu tư để trừng phạt những nước nào không làm vừa lòng họ.

Thế Anh (Theo Diplomat)

Đông Nam Á là một trong những điểm nóng về đa dạng sinh học của thế giới, đồng thời cũng nằm trong số những khu vực mất mát nhiều sinh cảnh và động vật hoang dã.

Phá rừng là một trong những nguyên nhân tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học ở Đông Nam Á (Ảnh: TNN)

2020 được cho là năm mang tính bước ngoặt đối với khí hậu và đa dạng sinh học toàn cầu với hai sự kiện lớn: một là Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP 26) dự kiến tổ chức tại Scotland vào tháng 11/2020 và hai là Hội nghị các bên (COP15) tham gia Công ước Liên hợp quốc về đa dạng sinh học được ấn định họp tại Côn Minh, Trung Quốc tháng 10/2020 với mục đích đưa ra một loạt mục tiêu tiếp theo để thay thế các mục tiêu Aichi nhiều sai sót. Tuy nhiên, cả hai sự kiện quan trọng đều bị hoãn vì Covid-19, đại dịch có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe môi trường, trong đó, nhiều nhà khoa học kết nối sự xuất hiện của mầm bệnh Covid-19 ở Vũ Hán, Trung Quốc với nạn buôn bán động vật hoang dã và nạn phá rừng.

Các quốc gia Đông Nam Á có vai trò quan trọng trong cả hai cuộc họp trên bởi khu vực này có lượng phát thải carbon đang tăng nhanh, dẫn đầu là Việt Nam, Indonesia, Philippines, trong đó nguyên nhân tăng lượng phát thải chủ yếu là do hoạt động mở rộng sản xuất nhiệt điện than và giao thông vận tải dựa vào dầu mỏ. Hơn nữa, nạn phá rừng và cháy rừng thường xuyên cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu (do khí thải từ đất liền) và mất đa dạng sinh học vì chúng làm giảm sinh cảnh của nhiều loài động thực vật.

Những mối bất đồng mới có thể phương hại tới nỗ lực của các quốc gia Đông Nam Á và Trung Quốc nhằm đạt được một hiệp ước để ngăn không cho những vụ tranh chấp lãnh thổ bùng ra thành bạo động.

Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN khai mạc tại Phnom Penh, ngày 3/4/2012. Hình: Reuters

Ian Storey / The Jamestown Foundation

Sự thay đổi thái độ của [các nước] Đông Nam Á đối với tình trạng kinh tế phát triển của Trung Quốc trong khu vực và việc gia tăng quân sự của họ ở Biển Đông là đáng kể (Xem “Chiến dịch lấy lòng của Trung Quốc giảm hiệu lực ở Đông Nam Á [Phần I]”, China Brief, ngày 29 tháng 4). Ở lục địa Đông Nam Á, chính phủ [các nước] không những lo lắng về làn sóng gia tăng hàng nhập khẩu Trung Quốc, mà còn lo lắng về tác động môi trường của các đập nước của Trung Quốc ở tỉnh Vân Nam mà một số nhóm cho là đã làm giảm mực nước ở sông Mekong. Ngoài việc phải đối phó với những lời cáo buộc, Bắc Kinh còn đối mặt với sự bất ổn chính trị tiếp tục bùng nổ ở hai trong số các đối tác gần gũi nhất ở Đông Nam Á– Miến Điện và Thái Lan – và ảnh hưởng kinh tế tiêu cực tiềm tang đối với các tỉnh Tây Nam.

Quan hệ công chúng của Trung Quốc đổ vỡ trên sông Mekong

Trong bài phát biểu trước Ban Thư ký ASEAN có trụ sở tại Jakarta hồi tháng 1 năm 2010, ông Đới Bỉnh Quốc, Ủy viên Quốc vụ tuyên bố, Trung Quốc và Đông Nam Á không thể tách rời bởi "sông và núi" [1]. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất của con sông này – sông Mekong dài 3.000 dặm, được gọi là Lan Thương ở Trung Quốc, bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, chảy qua Miến Điện, Thailand, Lào, Campuchia và Việt Nam – đã trở thành khúc xương của sự tranh chấp trong các mối quan hệ ASEAN – Trung Quốc.

Ian Storey

Mặc dù những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ đối tác Trung Quốc – Đông Nam Á trong năm qua hoặc trước đây phần lớn vẫn không thay đổi, nhưng có sự thay đổi rõ rệt trên tinh thần chung khi cả hai đối đầu trong thời gian dài, cũng như các vấn đề mới trong mối quan hệ của họ. Khi các nước Đông Nam Á nhìn về người láng giềng khổng lồ phương Bắc, mức độ quan tâm về tác động sự trỗi dậy của Trung Quốc trong khu vực đã tăng lên rõ rệt. Kết quả là, các nước Đông Nam Á đã chứng tỏ một sự sẵn sàng hơn để nói lên mối quan ngại của họ trên mặt trận ngoại giao về một loạt các vấn đề chính trị, kinh tế và chiến lược, đưa Trung Quốc về thế phòng thủ và thúc đẩy Bộ Ngoại giao của họ hành động để đánh lạc hướng những lời chỉ trích.