Bauxite Việt Nam

Katya Adler

Biên tập viên Các Vấn đề Châu Âu 

Hôm 6/1, cái gọi là Liên minh thiện chí, chủ yếu gồm các nhà lãnh đạo châu Âu, đã gặp gỡ các phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Paris, để tìm cách thúc đẩy thỏa thuận hòa bình bền vững cho Ukraine đạt tiến triển.

Với việc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky khẳng định kế hoạch chấm dứt chiến tranh với Nga đã "đạt được 90%", không ai trong cuộc họp đó muốn mạo hiểm làm mất đi sự ủng hộ của người Mỹ.

Nhưng có một vấn đề lớn mang tên Greenland mà mọi người đều né tránh trong cuộc họp long trọng và hào nhoáng ở Paris.

Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới – gấp sáu lần diện tích nước Đức. 

Đảo này nằm ở Bắc Cực nhưng là một lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.

Và Donald Trump khăng khăng rằng ông muốn hòn đảo này, cần hòn đảo này cho an ninh quốc gia của Mỹ.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Federiksen đã tham dự cuộc họp ở Paris. 

Bà là một đồng minh quan trọng trong Liên minh châu Âu (EU) của nhiều nhà lãnh đạo tham dự cuộc họp này, một đồng minh quan trọng của Vương quốc Anh trong NATO.

Không quốc gia nào muốn mạo hiểm làm phật lòng ông Donald Trump, nhưng với tình hình chính trị căng thẳng leo thang ở Washington và Copenhagen, sáu cường quốc lớn của châu Âu, trong đó có Anh, Pháp và Đức, đã đưa ra một tuyên bố chung bên lề các cuộc đàm phán về Ukraine.

Họ nói rằng an ninh ở Bắc Cực nên được thực hiện cùng nhau, cùng với các đồng minh NATO, bao gồm cả Hoa Kỳ, và chỉ có Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến Đan Mạch và Greenland.

Nhưng liệu điều đó có thực sự đủ để kiềm chế tham vọng của ông Trump?

Chụp lại hình ảnh: Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã chịu áp lực từ các đồng nghiệp châu Âu về việc không nên gây căng thẳng với Mỹ về vấn đề Greenland. Nguồn hình ảnh: Getty Images

Câu trả lời đến chỉ vài giờ sau: không.

Nhà Trắng đã đưa ra tuyên bố riêng rằng họ đang "thảo luận một loạt các lựa chọn" để giành lấy Greenland – tất cả đều là đơn phương, gồm cả việc mua hòn đảo.

Điều đáng lo ngại đối với các nhà lãnh đạo châu Âu là thông cáo của Nhà Trắng, do thư ký báo chí Karoline Leavitt đưa ra, nói rằng "sử dụng quân đội Mỹ luôn là một lựa chọn mà Tổng tư lệnh có thể cân nhắc".

Đây không phải là lần đầu tiên ông Trump bày tỏ ý định chiếm Greenland, nhưng đặc biệt là trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông, nhiều người ở châu Âu – trong các cuộc họp kín – đã chế giễu ý tưởng này.

Tuy nhiên, sau cuộc can thiệp quân sự gây tranh cãi của chính quyền Trump vào Venezuela cuối tuần qua, không ai còn cười cợt nữa.

Châu Âu có nguy cơ bị chà đạp

Thủ tướng Đan Mạch cho biết ý định của ông Trump đối với Greenland cần được xem xét nghiêm túc và các nhà lãnh đạo đã rời cuộc họp với Ukraine trong tâm trạng vô cùng lo lắng.

Thử hãy xem xét sự mỉa mai ở đây. 

Nhiều lãnh đạo quốc gia và các lãnh đạo khác của châu Âu, gồm cả NATO và EU, đang cố gắng thuyết phục chính quyền Trump bảo vệ chủ quyền tương lai của một quốc gia châu Âu (Ukraine) trước tham vọng lãnh thổ hung hăng của một thế lực bên ngoài (Nga), ngay sau khi Mỹ bất ngờ can thiệp quân sự vào Venezuela có chủ quyền, bắt giữ tổng thống nước này, đồng thời lại tiếp tục tích cực đe dọa chủ quyền của một quốc gia châu Âu khác (Đan Mạch).

Chụp lại hình ảnh: Mỹ đã can thiệp quân sự vào Venezuela. Nguồn hình ảnh: XNY/STAR MAX/GC Images

Điều khiến vấn đề trở nên hóc búa hơn nữa là cả Đan Mạch và Mỹ đều là thành viên của liên minh xuyên Đại Tây Dương NATO.

Theo Copenhagen, cả hai là những đồng minh cực kỳ thân thiết. Hoặc đã từng là như vậy.

Đan Mạch cho rằng nếu chính quyền Trump đơn phương chiếm Greenland, đó sẽ là dấu chấm hết cho liên minh phòng thủ xuyên Đại Tây Dương mà châu Âu đã dựa vào để đảm bảo an ninh kể từ khi kết thúc Thế chiến thứ hai.

Một số người có thể lưu ý rằng ông Trump chưa bao giờ là một người hâm mộ NATO. 

Nói một cách nhẹ nhàng thì là như vậy.

Copenhagen đã cố gắng đối thoại với chính quyền Trump về vấn đề Greenland.

Theo một thỏa thuận song phương, Mỹ đã có một căn cứ quân sự ở Greenland – được thành lập vào đầu Chiến tranh Lạnh. 

Mỹ đã giảm số lượng nhân sự ở hòn đảo này từ khoảng 10.000 người trong thời kỳ cao điểm của Chiến tranh Lạnh xuống còn khoảng 200 người và cường quốc này từ lâu đã bị cáo buộc lơ là an ninh Bắc Cực, cho đến nay.

Về phần mình, Đan Mạch gần đây đã cam kết đầu tư 4 tỷ USD vào quốc phòng cho Greenland, bao gồm cả tàu ​​thuyền, drone và máy bay.

Nhưng chính quyền Trump đã không tỏ ra quan tâm đến việc đối thoại với phía Đan Mạch.

Hôm 4/1, Tổng thống Trump khẳng định về Greenland: "hiện đang rất chiến lược, Greenland tràn ngập tàu chiến Nga và Trung Quốc ở khắp nơi. Chúng ta cần Greenland vì lý do an ninh quốc gia và Đan Mạch sẽ không thể đáp ứng được điều đó".

Đan Mạch phản đối tuyên bố này.

Một quan chức EU nói với tôi với điều kiện giấu tên: "Toàn bộ tình hình này một lần nữa phơi bày điểm yếu cơ bản của châu Âu trước ông Trump".

Trong khi các nước láng giềng Bắc Âu của Đan Mạch ngay lập tức lên tiếng bảo vệ sau những bình luận của ông Trump về Greenland cuối tuần trước, ba cường quốc của châu Âu – London, Paris và Berlin – ban đầu lại tỏ sự im lặng đáng ngại.

Cuối cùng, Thủ tướng Anh Keir Starmer hôm 5/1 tuyên bố rằng chỉ có Đan Mạch và Greenland mới có thể quyết định tương lai của hòn đảo này. 

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng đã từng nói điều tương tự trước đây.

Tổng thống Emmanuel Macron đã đến thăm Greenland vào tháng 12 trong một cử chỉ thể hiện tình đoàn kết với Copenhagen. 

Và hôm 6/1, tuyên bố chung đã được đưa ra.

Nhưng đáng chú ý là không có lời chỉ trích trực tiếp nào đối với Mỹ trong thông cáo chung.

Chụp lại hình ảnh: Một thông cáo của Nhà Trắng, được thư ký báo chí Karoline Leavitt đưa ra hôm thứ Ba (6/1), cho biết "sử dụng quân đội Mỹ luôn là một lựa chọn mà Tổng tư lệnh có thể cân nhắc". Nguồn hình ảnh: Nurphoto via Getty Images

"Nếu có một tuyên bố chung từ tất cả 27 đối tác EU, cộng thêm đồng minh NATO là Anh, để ủng hộ chủ quyền của Đan Mạch, điều đó sẽ gửi một thông điệp mạnh mẽ tới Washington," Camille Grande thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu nói với tôi. 

Ông từng là Trợ lý Tổng thư ký phụ trách Đầu tư Quốc phòng tại NATO từ năm 2016 đến năm 2022.

Nhưng chỉ có sáu trong số các đồng minh châu Âu của Đan Mạch cùng đưa ra tuyên bố đó.

Và đây là mấu chốt của vấn đề. 

Phong cách thẳng thừng của ông Trump, một số người gọi đó là chiến thuật bắt nạt của ông, đã khiến các nhà lãnh đạo châu Âu vô cùng lo lắng.

Họ thường chọn cách nỗ lực kiềm chế tổng thống Mỹ, thường là để bảo vệ các mối quan hệ song phương, thay vì đứng lên riêng lẻ hoặc cùng nhau, mạo hiểm đối đầu với tổng thống Mỹ để rồi đối mặt với những hậu quả tiềm tàng.

Trong thế giới mới của các cường quốc chính trị mà chúng ta đang sống, nơi Mỹ và Trung Quốc, cùng với những nước khác như Nga và Ấn Độ, thống trị, châu Âu trông giống như đang đứng ngoài cuộc, và có nguy cơ bị chà đạp.

EU đã nhượng bộ ông Trump như thế nào

Mỗi năm, khi tôi theo dõi và đưa tin về chính trị EU, khối này đều cam kết đóng vai trò lớn hơn trên trường quốc tế, nhưng khi nói đến Trump, họ lại tỏ ra yếu thế rõ rệt.

Cuối năm ngoái, EU đã không thực hiện được cam kết hỗ trợ tài chính cho Ukraine bằng cách sử dụng tài sản nhà nước của Nga bị đóng băng tại EU. 

Họ đã tìm được nguồn tiền bằng các cách khác, nhưng giới chỉ trích cho rằng khối này đã công khai bỏ lỡ việc gửi một thông điệp mạnh mẽ tới cả Moscow và chính quyền Trump, vốn đã nhiều lần coi EU là yếu kém.

Và trong lĩnh vực mà EU từ lâu đã tự hào trên trường quốc tế – với tư cách là một khối thương mại khổng lồ, họ lại một lần nữa chọn cách nhượng bộ ông Trump.

Khi ông Trump áp thuế 15% đối với hàng hóa EU năm ngoái, khối này đã ngậm đắng nuốt cay và hứa sẽ không trả đũa, theo những người trong cuộc, vì họ sợ mất đi sự ủng hộ của Mỹ – điểm tựa của châu Âu trong việc đảm bảo an ninh và quốc phòng.

Chụp lại hình ảnh: Một quan chức EU cho biết: "Toàn bộ tình hình này một lần nữa làm nổi bật điểm yếu cơ bản của châu Âu trước ông Trump". Nguồn hình ảnh: EPA SHUTTERSTOCK

Và giờ đây là Greenland và Đan Mạch – vấn đề khiến các nước EU đang chia rẽ sâu sắc về thái độ đối với chính quyền Trump – và do đó, là mức độ họ sẵn sàng ủng hộ Copenhagen.

Kết quả là, Juliane Smith, Đại sứ Mỹ tại NATO cho đến khi ông Trump tái đắc cử tổng thống, nói với tôi rằng tình hình này "có nguy cơ làm tan rã EU" và là một vấn đề nan giải đối với NATO.

"Châu Âu nên xem xét nghiêm túc lời của Tổng thống Trump và nhóm của ông ấy về việc "chiếm" Greenland", Juliane Smith nói với tôi.

"Điều đó có nghĩa là cần hành động nhiều hơn là chỉ kêu gọi kiềm chế. 

Các cường quốc hàng đầu ở châu Âu có thể muốn bắt đầu lập kế hoạch dự phòng; cân nhắc cách họ có thể tận dụng tốt nhất [các cuộc họp quốc tế] chẳng hạn như Hội nghị An ninh Munich sắp tới và Diễn đàn Davos, nơi các quan chức cấp cao của Mỹ sẽ tham dự; đồng thời cân nhắc các ý tưởng táo bạo và sáng tạo như các hiệp ước quốc phòng mới".

Các hiệp ước NATO không phân biệt giữa một cuộc tấn công vào một đồng minh từ các nước bên ngoài hay từ một đồng minh khác của NATO, nhưng có một sự hiểu ngầm rằng Điều 5 của liên minh – được gọi là điều khoản "tất cả vì một và một vì tất cả" – không áp dụng cho trường hợp một nước NATO tấn công một nước NATO khác.

Lấy ví dụ xung đột giữa các quốc gia thành viên NATO là Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp về vấn đề đảo Síp. 

Bạo lực tồi tệ nhất xảy ra vào năm 1974 khi Thổ Nhĩ Kỳ xâm lược. NATO đã không can thiệp nhưng thành viên mạnh nhất của họ là Mỹ đã giúp làm trung gian hòa giải.

Chụp lại hình ảnh: EU đã không thực hiện được cam kết hỗ trợ tài chính cho Ukraine bằng cách sử dụng các tài sản nhà nước của Nga bị đóng băng tại EU. Nguồn hình ảnh: Reuters

Nếu xét về mặt địa lý, Đan Mạch là một trong những quốc gia đồng minh nhỏ nhất của NATO, mặc dù rất tích cực. Mỹ là thành viên lớn nhất và mạnh nhất của NATO. Lớn và mạnh hơn rất nhiều. 

Có thể cảm nhận rõ rệt sự lo lắng sâu sắc ở châu Âu hiện nay.

Các cường quốc châu Âu có thể đã đưa ra tuyên bố chung nhấn mạnh NATO là diễn đàn để thảo luận về an ninh Bắc Cực và khẳng định rằng chỉ có Đan Mạch và Greenland mới có thể quyết định tương lai của các hòn đảo này, nhưng Anh, Pháp, Đức và các nước khác sẽ thực sự sẵn sàng đến mức nào để đảm bảo chủ quyền đó?

"Sẽ không có ai tiến hành các hành động quân sự với Hoa Kỳ vì tương lai của Greenland", Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng nói với giọng đầy tự tin trong một cuộc phỏng vấn với CNN hôm thứ Hai (5/1).

Camille Grande đến từ ECFR nói với tôi rằng căng thẳng về Greenland một lần nữa cho thấy "sự cần thiết để châu Âu giảm bớt sự phụ thuộc về an ninh vào Mỹ và có tiếng nói chung".

Mùa hè năm ngoái, ông Trump đã buộc tất cả các đồng minh của NATO – trừ Tây Ban Nha – cam kết tăng mạnh chi tiêu cho quốc phòng của chính nước này. 

Nhưng châu Âu vẫn phụ thuộc rất lớn vào Mỹ trong nhiều lĩnh vực, kể cả thu thập thông tin tình báo, chỉ huy và kiểm soát, cũng như năng lực không quân.

Washington nhận thức rõ điều này.

Những người trong nội bộ NATO cho biết, hiện tại, ngay cả trong các cuộc họp kín, các quốc gia thành viên châu Âu của liên minh khó có thể hình dung điều gì sẽ xảy ra nếu Washington can thiệp quân sự vào Greenland.

Nhưng rồi họ có thể đối mặt với khả năng đó.

K.A.

Nguồn: BBC Tiếng Việt