Bauxite Việt Nam

Mạc Văn Trang 

(Mình già, đầu óc lú lẫn. May có thằng “cháu” AI nó khai sáng cho, bớt ngu)!

Hỏi:

Quan niệm về NHÂN QUYỀN một cách đúng đắn?

Chat GPT:

Nhân quyền cần được hiểu như những quyền căn bản, phổ quát và bất khả xâm phạm của con người chỉ vì họ là con người, không phụ thuộc vào quốc tịch, chế độ chính trị, giai cấp, giới tính hay niềm tin.

Hiểu cho đúng, cần tránh cả tuyệt đối hóa lẫn bóp méo chính trị khái niệm này.

1. Bản chất của nhân quyền

-  Nhân quyền không do nhà nước “ban cho”

Nhân quyền:

Có trước và cao hơn nhà nước.

Nhà nước chỉ có trách nhiệm công nhận, bảo vệ và thực thi.

Nếu quyền “được cho” thì cũng có thể bị lấy lại – đó không còn là nhân quyền.

-  Nhân quyền gắn với nhân phẩm

Cốt lõi của nhân quyền là: Mỗi con người có giá trị tự thân, không phải công cụ cho bất kỳ mục tiêu nào.

Đây là điểm gặp nhau của: Triết học Kant, Tư tưởng Khai sáng và Tinh thần nhân bản Đông - Tây.

2. Các nhóm nhân quyền cơ bản

(1) Quyền dân sự - chính trị

- Quyền sống

- Tự do thân thể

- Tự do ngôn luận, tư tưởng, tín ngưỡng

- Quyền tham gia chính trị, bầu cử, ứng cử

- Quyền được xét xử công bằng

Đây là nền tảng, không thể trì hoãn.

(2) Quyền kinh tế - xã hội - văn hóa:

- Quyền lao động

- Giáo dục

- Y tế

- An sinh xã hội

- Tham gia đời sống văn hóa

Các quyền này cần nguồn lực, nhưng không thể dùng lý do “chưa phát triển” để phủ nhận quyền cơ bản.

3. Mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ

Sai lầm phổ biến: “Có nghĩa vụ rồi mới có nhân quyền”.

Hiểu đúng: Quyền có trước. 

Nghĩa vụ là điều kiện để cùng tôn trọng quyền của nhau.

Không thể dùng “nghĩa vụ” để:

- Tước quyền

- Trừng phạt tư tưởng

- Bịt miệng phản biện

4. Giới hạn của nhân quyền: có hay không?

Có – nhưng rất chặt chẽ.

Nhân quyền chỉ có thể bị hạn chế khi:

- Do luật pháp rõ ràng nhằm bảo vệ quyền của người khác

- Vì an ninh, trật tự công cộng trong xã hội dân chủ tương xứng và cần thiết, không tùy tiện.

“Vì lợi ích chung” mơ hồ không đủ để hạn chế nhân quyền.

5. Những ngộ nhận thường gặp

1. Nhân quyền là sản phẩm phương Tây: Sai.

Nhân quyền là kết tinh kinh nghiệm đau khổ chung của nhân loại (chiến tranh, áp bức, diệt chủng).

2. Nhân quyền đối lập với ổn định:  Sai.

Chính vi phạm nhân quyền mới tạo bất ổn lâu dài.

3. Nhân quyền là cái cớ chính trị: Nó có thể bị lợi dụng, nhưng bản thân nhân quyền không sai.

Lợi dụng không làm mất giá trị chân chính của nó.

6. Định nghĩa ngắn gọn, đúng tinh thần

Nhân quyền là những quyền vốn có của con người, nhằm bảo vệ nhân phẩm, tự do và sự an toàn của mỗi cá nhân trước mọi quyền lực.

Hay nói gọn hơn:

Nhân quyền là ranh giới đạo lý mà quyền lực không được vượt qua.

18/1/2026

M.V.T.

Tác giả gửi BVN