Bauxite Việt Nam

Trọng Thành

09/03/2026 

Cuộc chiến của Mỹ và Israel chống Iran khai màn ngày 28/02/2026 với các cuộc oanh kích chính xác, hạ sát lãnh đạo tối cao Ali Khamenei và nhiều thành phần cao cấp của chế độ. Chiến tranh tiếp diễn ra với cường độ cao và lan rộng sang nhiều nước láng giềng. Viễn cảnh của xung đột Trung Đông với cường quốc quân sự số một thế giới cùng Israel tấn công một chế độ thần quyền, kiểm soát xã hội với bàn tay sắt và có tiềm lực quân sự đáng kể, là điều khó đoán định. 

Ngày chiến tranh thứ 10: Quyền lực tối cao tại Iran được chuyển giao từ giáo chủ Ali Khamenei sang con trai Mojtaba. Ảnh chụp ngày 09/03/2026.  AP - Vahid Salemi

Ít ngày sau khi xung đột bùng nổ, chuyên gia về khu vực, sử gia Pierre Razoux, giám đốc khoa học Viện Nghiên cứu chiến lược Địa Trung Hải (FMES - Fondation méditerranéenne d’études stratégiques), trong một cuộc thuyết trình tại Ủy ban Đối ngoại Thượng Viện Pháp, hôm 04/03/2026, nói đến 4 kịch bản chiến tranh. Chuyên gia Razoux nhấn mạnh đến kịch bản thứ tư, «sa lầy trong xung đột », là kịch bản có nhiều khả năng xảy ra nhất hiện nay, làm thay đổi sâu sắc quan hệ giữa Washington và Tel Aviv.  

Tổng thống Mỹ và thủ tướng Israel đồng sàng dị mộng

Sử gia Pierre Razoux mở đầu cuộc thuyết trình với việc mô tả các mục tiêu chiến tranh của tổng thống Trump và thủ tướng Netanayahu. Mỹ và Israel cùng tiến hành chiến dịch tấn công Iran, nhưng mục tiêu của mỗi bên không phải lúc nào cũng trùng khớp. Về mặt chính thức, quan điểm của tổng thống Donald Trump là sau khi đàm phán với Teheran bất thành, điều không tránh khỏi là phải thay đổi chế độ tại Iran, vô hiệu hóa hoàn toàn kế hoạch phát triển hạt nhân quân sự, vô hiệu hóa lâu dài chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, và loại bỏ bất cứ thứ gì có thể đe dọa về mặt quân sự các hoạt động giao thương tại vùng Ba Tư và eo biển Hormuz.

Ngược lại, theo sử gia Pierre Razoux, mục tiêu của thủ tướng Benjamin Netanyahu không phải là thay đổi chế độ ở Iran, mà là tiêu diệt đầu não của chế độ Iran, phía Israel gọi là «cắt đầu con bạch tuộc», và hủy diệt tiềm lực quân sự của Teheran, để Iran không còn đủ phương tiện để chống lại Israel. Iran rơi vào hỗn loạn và chia rẽ là điều mà Netanyahu hướng đến. Theo sử gia Pháp, dù tổng thống Trump có bị phía Israel thúc đẩy để chấp nhận tấn công hay không, bên hưởng lợi chính của cuộc chiến hiện nay là phe của thủ tướng Israel, người đã chủ động tìm cách phá vỡ mọi khả năng Washington và Teheran đạt được thỏa hiệp. Chiến tranh chống Iran kéo dài đến khi nào là tùy thuộc vào các mục tiêu đạt được trên thực địa, nhưng còn tùy vào khả năng Mỹ và Israel duy trì đồng thuận.

Bảo tồn hạ tầng dầu mỏ ở Iran: Cầu nối với Teheran

Điểm quan trọng thứ hai được sử gia Viện Nghiên cứu chiến lược Địa Trung Hải lưu ý là cần coi lĩnh vực dầu mỏ tại Iran là một chỉ báo quan trọng về xung đột. Theo ông Pierre Razoux, Nhà Trắng đã có một thỏa thuận ngầm với thủ tướng Netanyahu, chấp nhận tiến hành chiến dịch quân sự chống Iran với điều kiện Israel không được tấn công vào các cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran. Điều này có hai hệ quả khác nhau. Ý nghĩa thứ nhất là, việc bảo tồn các cơ sở hạ tầng dầu mỏ cho phép Washington có một lá bài trong các thương lượng với thế lực nắm quyền tại Iran trong 6 tháng hay một năm nữa, để một khi chiến tranh chấm dứt, hoạt động thương mại có thể nhanh chóng nối lại. Việc hủy diệt các cơ sở dầu mỏ của Iran hoàn toàn mâu thuẫn với chủ trương khuyến khích người dân Iran nổi dậy giành chính quyền, bởi vì làm như vậy là triệt hạ các nguồn lực tương lai của đất nước.

Dầu mỏ Iran: Lá bài mặc cả với Trung Quốc

Bảo tồn các cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran cũng giúp cho Washington có được một lá bài nặng ký trong các thương lượng với Trung Quốc, vì dầu mỏ Iran chiếm khoảng 12-13% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Tác giả nhấn mạnh, xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran cần được đặt trong một xung đột khác, «đang diễn ra ở cấp độ cao hơn nhiều, cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ».

Cuộc chiến Trung Đông bùng phát ngay trước chuyến thăm dự kiến của tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh cuối tháng 3/2026. Dầu mỏ Iran có thể là một lá bài mặc cả quan trọng đối với Donald Trump. Lĩnh vực dầu mỏ Iran cho thấy phạm vi và tầm mức của cuộc xung đột, mà bên chủ động đưa ra quyết định là Nhà Trắng, theo sử gia Pierre Razoux.

Kịch bản thứ nhất: Bộ máy quân sự Iran sụp đổ

Trong kịch bản thứ nhất, bộ máy quân sự Iran sẽ sụp đổ do can thiệp của Israel và Mỹ đi cùng với việc người dân Iran xuống đường đông đảo, gây bất ổn cho chế độ, tạo điều kiện cho các lực lượng đối lập vũ trang can thiệp. Theo sử gia Razoux, kịch bản này khó xảy ra. Trường hợp duy nhất có thể dẫn đến kịch bản này là «quân đội chính quy ly khai khỏi chế độ», mà hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy điều đó.

Quân đội chính quy Iran trên thực tế chỉ là một phần trong các lực lượng vũ trang và an ninh của Iran. Ngoài quân đội, với khoảng 300.000 binh sĩ, còn có lực lượng Vệ binh Cách mạng, nổi tiếng trung thành với chế độ, với khoảng 190.000 người, lực lượng vệ an ninh nội bộ, với khoảng 250.000 người, và lực lượng dân quân Basij, khoảng 600.000.

Nhà sử học Pháp nhấn mạnh là, theo các nguồn tin của ông cho biết rõ, người dân sẽ không xuống đường một lần nữa chừng nào bộ máy đàn áp chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn. Như ta biết, phong trào xuống đường phản đối chính quyền, trước hết về vấn đề đời sống khó khăn, hồi đầu năm, đã bị đàn áp đẫm máu, với từ vài nghìn cho đến vài chục nghìn người chết. Đông đảo người dân Iran, thuộc mọi tầng lớp, không muốn đất nước rơi vào nội chiến, Pierre Razoux lưu ý.

Kịch bản thứ hai: Mỹ rút quân

Kịch bản thứ hai là Mỹ phải rút quân. Theo nhà sử học Pháp, Trump đã bị Netanyahu thuyết phục về một cuộc chiến thần tốc, nhưng nếu thắng lợi không đến, Nhà Trắng có thể phải thừa nhận thất bại trong từ 2 đến 3 tháng nữa, để Israel tự đối đầu với Iran. Khi không còn khả năng giành được một «thắng lợi quân sự có ý nghĩa quyết định», và đối mặt với bất mãn gia tăng trong dư luận Mỹ, ông Trump có thể buộc phải chọn phương án này để tránh xung đột Trung Đông tác động xấu đến phe cầm quyền trong cuộc bầu cử Quốc Hội Mỹ giữa kỳ trong, hơn nửa năm nữa. «Càng để kéo dài, tình hình sẽ càng trở nên phức tạp hơn đối với Nhà Trắng».

Kịch bản thứ ba: Trở lại đàm phán ngoại giao

Kịch bản thứ ba là sự trở lại của đàm phán ngoại giao. Sau màn phô trương sức mạnh, nếu không đạt kết quả, Washington có thể thúc đẩy mở lại đàm phán với Teheran về chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo. Sử gia Pierre Razoux lưu ý, «điều này chỉ có thể xảy ra nếu Hoa Kỳ đi bước trước và mang lại cho Iran một món quà nặng ký, ví dụ như dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt». Điều này cũng có nghĩa là đi ngược lại lập trường của thủ tướng Israel.

Kịch bản thứ tư: «Sa lầy trong xung đột»

Sử gia Pierre Razoux đặc biệt nhấn mạnh đến kịch bản thứ tư: chiến tranh kéo dài. Đối với Pierre Razoux, kịch bản thứ tư «sa lầy trong xung đột» là kịch bản bế tắc, nhưng lại có khả năng xảy ra nhất hiện nay. Chiến thắng không đến, nước Mỹ không thoái lui, mà vẫn buộc phải tham chiến.

Trong cuộc thuyết trình tại Ủy ban Đối ngoại Thượng Viện Pháp, nhà sử học cũng nhắc lại trường hợp tương tự đã xảy ra trong một bối cảnh rất khác, đó là chiến tranh Việt Nam. Chế độ Bắc Việt đã kháng cự 10 năm chống lại Mỹ, và thường xuyên bị ném bom dữ dội bởi các oanh tạc cơ hạng nặng như B-52, nhưng điều đó vẫn không ngăn cản họ giành chiến thắng cuối cùng. Pierre Razoux khẳng định ông không ủng hộ chế độ thần quyền Iran, và không mong muốn kịch bản này, nhưng đây là kịch bản mà theo ông, có khả năng xảy ra cao nhất hiện nay. Xung đột kéo dài sẽ «đẩy nhanh quá trình tái định hướng chiến lược ở Trung Đông» (recomposition stratégique), buộc giới tinh hoa ở Mỹ xem xét lại quan hệ với Israel.

T.T.

Nguồn: RFI Tiếng Việt