Bauxite Việt Nam

Hoàng Hải Vân 

Xin lưu ý những bạn muốn áp dụng kỹ thuật tập hợp đám đông một chút lịch sử, từ năm 1789 đến năm 1933 và đến hôm nay.

Cuộc livestream thu hút hơn 2 triệu người xem cùng lúc vừa rồi không thể nói là không để lại dư âm. Nó gây một “chấn động” nội tâm cho không ít KOLs và người làm truyền thông trong thời đại mạng xã hội đang phổ cập.

Xin không bàn về mục đích của chị ấy, cũng không khen chê người ủng hộ hay chống đối. Chỉ xin lưu ý những bạn muốn áp dụng kỹ thuật tập hợp đám đông một chút lịch sử, từ năm 1789 đến năm 1933 và đến hôm nay.

Có lẽ người đầu tiên tập hợp đám đông một cách bài bản trong lịch sử là Robespierre, một trong những lãnh tụ của Cách mạng Pháp 1789 (ta thường gọi là “Cách mạng tư sản Pháp”).

Ngày 14/7/1789 khi đám đông phá ngục Bastille, Robespierre chỉ là một luật sư tỉnh lẻ 31 tuổi, nhút nhát, nói lắp, không ai biết. Chủ mưu lúc đó là những nhà hùng biện như Mirabeau, Danton, Marat. Nhưng Robespierre học nhanh hơn tất cả và nhanh chóng thành kẻ điều khiển đám đông. Vì ông trong sạch, mặc áo cũ, không tơ hào tiền bạc hay gái gú, nên được đám đông Paris gọi là “Người không thể mua chuộc” (L’Incorruptible).

Ông dùng đám đông bằng 3 công cụ:

1. Câu lạc bộ Jacobin: Nơi ông diễn thuyết mỗi đêm để trang bị tư tưởng.

2. Báo chí và diễn đàn: Biến nỗi sợ hãi của đám đông thành chính sách.

3. Máy chém: Hợp pháp hóa cơn cuồng nộ của đám đông. Đám đông không cần tự tay giết người, nhà nước sẽ giết thay họ một cách hợp pháp và chính danh.

Kết quả, dưới chính quyền Jacobin với khẩu hiệu “Tự do - Bình đẳng - Bác ái”, từ 1789-1793, vua chúa, quý tộc, giáo sĩ, ngoại xâm và những người “chống lại nhân dân” đều lên máy chém. Đến 1794, khi “kẻ thù” đã hết, đám đông vẫn còn hưng phấn, Robespierre phải tạo ra kẻ thù mới để thỏa mãn họ. Kẻ thù mới chính là những người trong chính quyền bị quy trụy lạc, tham nhũng, không kiên định cách mạng.

Ngay cả Danton, bạn thân của Robespierre, khi nói “Nên dừng chém giết lại, cách mạng đã giết đủ rồi”, cũng bị Robespierre phán: “Kẻ muốn dừng cách mạng lại chính là kẻ phản bội nó”. Và Danton lên máy chém tháng 4/1794.

Nhưng Robespierre phạm một sai lầm chết người: không nắm quân đội, thậm chí còn đưa hàng chục tướng lĩnh lên máy chém. Ông quá tự tin vào đức hạnh của mình và quyền lực mà đám đông giao cho.

Khi mọi người trong Viện Quốc ước và chính quyền đều sợ không biết ngày mai mình có bị thanh trừng hay không, họ đã âm thầm đoàn kết lại để tự vệ.

Ba tháng sau khi Danton bị chém, Robespierre bị đưa lên chính cái máy chém đó. Quân đội đứng về phía Quốc ước. Đám đông đã bỏ rơi ông.

Những người sống sót lên cầm quyền, sử gọi là phe Thermidor. (Robespierre bị chém ngày 10 Thermidor Năm II, tức 28/7/1794 Dương lịch. Thermidor là Tháng Nóng).

Phe này không có lý luận gì, chỉ lo tiêu diệt tàn dư Jacobin để tự vệ. Họ vẫn dùng công thức của Robespierre, nhưng thay đám đông nghèo khổ bằng một đám đông mới: “Thanh niên vàng” (Jeunesse dorée). Đó là đám con nhà giàu ăn mặc lòe loẹt, cầm gậy bọc chì đi lùng sục đánh chết người Jacobin ngay trên phố mà luật pháp không làm gì được. Đây là cuộc “Khủng bố Trắng” lần thứ nhất, tàn khốc không kém những cuộc khủng bố thời Robespierre.

Sau khi diệt xong Jacobin, đám “Thanh niên vàng” này quay sang ủng hộ Bảo hoàng và bao vây Viện Quốc ước. Phe Thermidor hoảng sợ, không dám dùng quân đội. Một lãnh đạo là Barras sực nhớ đến một chàng trai trẻ từng thắng ở Toulon, bị cho về vườn, rồi bị bắt giam vì là bạn của em trai Robespierre, đang thất nghiệp ở Paris. Đó là Napoleon Bonaparte, 26 tuổi.

Ông được “rước” trở lại. Việc đầu tiên là bảo vệ Quốc ước. Và Napoleon đã đặt đại bác trước nhà thờ Saint-Roch, bắn thẳng vào lực lượng Bảo hoàng và đám "Thanh niên vàng".

Ngay hôm đó, Napoleon được giao chỉ huy quân đội bảo vệ Paris; 5 tháng sau, được giao làm Tổng tư lệnh đạo quân Ý. Phe Thermidor muốn tống ông đi thật xa, chết ở đâu cũng được, nhưng ông lại lập chiến công vang dội, mang về vô số vàng cho nước Pháp.

Chưa đầy 4 năm sau, ngày 9/11/1799 (18 Brumaire Năm VIII), Napoleon quay lại Paris, cho lính ném 500 thành viên Đốc chính ra ngoài cửa sổ, giải tán luôn cơ quan này. Ông trở thành Đệ nhất Tổng tài, nắm toàn quyền và 5 năm sau, ông lên ngôi Hoàng đế.

Robespierre chết vì chỉ tin vào đức hạnh, đám đông và máy chém;

Napoleon chỉ tin vào luật pháp, súng đạn và lính của mình.

Bởi vậy Napoleon mới nói, di sản của ông không phải là 40 trận thắng mà là Bộ Dân luật. Nhân loại lúc đó không hiểu lời ông. Nhưng ngày nay, trong cặp sinh viên luật năm thứ nhất nước nào cũng có Bộ luật Dân sự. Luật Dân sự tuy mỗi nước có khác nhau, nhưng tinh thần căn bản đều xuất phát từ Bộ Luật Napoleon bất hủ.

Lịch sử sử dụng đám đông không dừng lại ở Cách mạng Pháp. 140 năm sau, Hitler đã nhặt bộ đồ nghề của cách mạng Pháp để nâng cấp. Sử dụng triệt để đám đông, ông ta lên cầm quyền bằng con đường dân chủ. Ông ta còn dùng loa phóng thanh và radio, những thứ mà Cách mạng Pháp không có. Ông ta không dùng máy chém, vì máy chém không giết người nhanh được, ông ta kết hợp súng, trại tập trung và hơi ngạt. Khẩu hiệu đầu tiên của ông ta kích hoạt lòng yêu nước là: “Đả đảo Hòa ước nhục nhã Versailles” và “Nước Đức hãy thức tỉnh”. Khi xé bỏ hòa ước Versailles rồi thì khẩu hiệu thứ hai là xác định kẻ thù – “Người Do Thái và Cộng sản”; Khẩu hiệu thứ ba là: “Việc làm và bánh mì”, “Lợi ích chung trên lợi ích riêng”. 

Và kết cục như thế nào thì mọi người đã biết. 

Bước sang thế kỷ 21, việc kích hoạt đám đông vẫn y nguyên bài bản cũ, chỉ thêm công cụ mới là truyền hình, internet và mạng xã hội. Khẩu hiệu là “Chống độc tài”, “Chống tham nhũng”. Một nguồn lực rất lớn từ bên ngoài được chi ra để nuôi dưỡng đám đông này. Khi “kẻ thù” đã bị lật xong, đám đông thường hỏi: “Các anh cho chúng tôi cái gì?”. Không trả lời được, lập tức bị chửi là “phản bội”.

Tóm lại, mọi kẻ mị dân đều biết cách gọi đám đông ra khỏi nhà, nhưng không biết cách đưa họ về. 

Robespierre gọi họ ra và để họ ở lại quảng trường cho đến khi họ chém ông. Chỉ có nhà lập pháp mới biết cách đưa họ về một cách yên bình. Napoleon cho họ một Bộ luật Dân sự và bảo – Thôi, về nhà trồng nho và sinh con đi. Và họ đã về.

Đó là việc kích hoạt đám đông trong lịch sử. Còn kích hoạt và sử dụng đám đông trong hiện tại, năm 2026, trong thời đại mạng xã hội và AI, có quá nhiều điều phức tạp.

H.H.V.

Nguồn: FB Hoàng Hải Vân