Bauxite Việt Nam

Ba Sàm lược dịch theo Legal Initiatives by LIV | September 22, 2026

Trung tâm Václav Havel đã vinh danh nhà báo, nhà xuất bản kiêm nhà hoạt động dân chủ người Việt đang bị giam giữ – bà Phạm Đoan Trang – là người nhận Giải thưởng “Disturbing the Peace” (tạm dịch: “Phá vỡ sự im lặng/Gây xáo trộn sự bình yên giả tạo”) năm 2026, dành cho những cây bút dũng cảm đang đối mặt với hiểm nguy. Tổ chức này ghi nhận sự kiên định của bà trong việc bảo vệ quyền tự do ngôn luận bất chấp tình trạng đàn áp chính trị có hệ thống.

Bà Trang hiện đang thụ án tù 9 năm tại Việt Nam sau khi bị chính quyền kết tội tuyên truyền chống nhà nước. Dù phải đối mặt với sự sách nhiễu tàn nhẫn từ chính quyền dẫn đến việc bị giam giữ kéo dài, các tác phẩm văn học và báo chí đồ sộ của bà vẫn tiếp tục thách thức hành động đàn áp của chế độ độc đoán. Bên cạnh việc đồng sáng lập hai dự án chủ chốt của tổ chức Sáng kiến ​​Pháp lý vì Việt Nam (LIV) – là Tạp chí Luật Khoa (LKTC) và The Vietnamese Magazine (TVM) – Bà còn được ghi nhận là tác giả của nhiều tài liệu trong nước về sự tham gia của công dân, kiến ​​thức pháp luật và quyền công dân, bao gồm các tác phẩm như Chính trị bình dân, Cẩm nang hỗ trợ tù nhân và Phản kháng phi bạo lực.

Đánh dấu cột mốc kỷ niệm 10 năm thành lập, Giải thưởng “Disturbing the Peace” được trao hàng năm cho những tác giả có tinh thần cống hiến mạnh mẽ cho nhân quyền, tương đồng với cố nhà viết kịch kiêm nhà bất đồng chính kiến ​​người Séc, Václav Havel. Giải thưởng nhằm mục đích làm nổi bật và thu hút sự chú ý đến những cây bút sẵn sàng hy sinh tự do cá nhân để bảo vệ sự thật, phẩm giá con người và sự toàn vẹn trong nghệ thuật trước các chế độ áp bức.

Một hội đồng giám khảo quốc tế bao gồm các học giả, nhà bảo vệ nhân quyền và những người từng đoạt giải trước đây đã chọn bà Trang. Họ đánh giá cao tinh thần bất khuất cũng như tầm ảnh hưởng của bà đối với các cuộc thảo luận toàn cầu về nhân quyền.

Ông Salil Tripathi, thành viên hội đồng quản trị của tổ chức PEN Quốc tế, đã ca ngợi sự kiên cường và bền bỉ của bà Trang.

“Nhà văn kiêm nhà hoạt động nhân quyền dũng cảm Phạm Đoan Trang viết với sự sáng rõ của một người luôn hiểu rằng im lặng không phải là một lựa chọn. Bà đã đánh đổi tự do của mình để có được sự sáng rõ ấy, song những lời văn của bà vẫn lan tỏa xa hơn cả những bức tường giam cầm bà. Vaclav Havel từng hiểu rằng sức mạnh của người bất đồng chính kiến ​​không nằm ở vũ lực mà ở sự khước từ — một hành động giản đơn nhưng kiên định: gọi tên sự thật đúng như bản chất của nó. Phạm Đoan Trang đã sống trọn vẹn tinh thần khước từ ấy qua từng câu chữ, từng bài viết, qua những lần bị bắt giữ, và qua đó, bà cho thấy thế nào là hành động ‘phá vỡ sự bình yên’ trước giới cầm quyền.”

Cựu Đại sứ Hoa Kỳ tại Cộng hòa Séc, ông John Shattuck, đã nhấn mạnh sự tương đồng giữa các bài viết của bà Trang và di sản của ông Havel.

“Phạm Đoan Trang sử dụng lối diễn đạt thẳng thắn nhưng đầy sức thuyết phục để mô tả tình trạng đàn áp tự do. Bà đã phải gánh chịu những hậu quả bất công khi dám nói lên sự thật trước quyền lực. Cuộc đời và các tác phẩm của bà là minh chứng sống động cho tư tưởng ‘Sức mạnh của những người không có quyền lực’ (Power of the Powerless) của Vaclav Havel – trong đó, ông khẳng định rằng: “Sự thật không vận hành theo cách chính trị nhờ vào việc đòi hỏi sự phục tùng, mà nhờ vào việc khơi dậy sự thấu hiểu và công nhận” Havel đã ca ngợi sức mạnh đạo đức của sự bất đồng chính kiến ​​bằng những lời lẽ diễn giải súc tích lý do tại sao Phạm Đoan Trang được chọn trao Giải thưởng Disturbing the Peace Award năm 2026: “Người bất đồng chính kiến ​​khẳng định phẩm giá công dân của mình, bất chấp mọi cái giá phải trả”.

Ông Maksim Znak — một luật sư, học giả người Belarus và cũng là người được trao giải thưởng này vào năm 2025 — đã nhấn mạnh cái giá rất lớn mà bà phải trả cho các hoạt động của mình.

“Phạm Đoan Trang đã khẳng định thông điệp trong các bài viết của mình bằng chính hành động thực tế: Bà sẵn sàng hy sinh tất cả vì lý tưởng, thấu hiểu những rủi ro và bình tĩnh biến những mối đe dọa thành lợi thế cho sứ mệnh của mình. Đó chính là sức mạnh đích thực của một nhà văn lỗi lạc, và đó cũng chính là ý nghĩa thực sự của việc sống trong sự thật”.

Sự ghi nhận mới nhất từ ​​Trung tâm Vaclav Havel này tiếp tục nối dài danh sách các giải thưởng quốc tế được trao tặng cho bà Trang trong thời gian bà bị giam giữ. Bên cạnh Giải thưởng “Disturbing the Peace” năm 2026, những nỗ lực đấu tranh cho các quyền tự do dân sự của bà trước đó đã mang lại cho bà nhiều giải thưởng danh giá khác, bao gồm:

-                Giải thưởng Homo Homini (2017);

-                 Giải thưởng Tự do Báo chí vì Tác động (2019);

-                 Giải thưởng Phụ nữ Quốc tế Can đảm (2022);

-                 Giải thưởng Martin Ennals dành cho Người bảo vệ Nhân quyền (2022);

-                 Giải thưởng Quốc tế về Tự do Báo chí của CPJ (2022);

-                 Giải thưởng PEN/Barbey về Quyền Tự do Viết lách (2024); và

-                 Giải thưởng Tucholsky (2025).

Trong bối cảnh chính quyền tiếp tục đối mặt với sự giám sát chặt chẽ từ quốc tế về chiến dịch trấn áp mạnh tay và dai dẳng nhắm vào các nhà báo độc lập, các nhà lãnh đạo xã hội dân sự và giới xuất bản, việc bà Trang được vinh danh là một lời nhắc nhở nữa về cuộc đấu tranh đầy hiểm nguy vì các quyền tự do dân chủ cơ bản tại Việt Nam. 

B.S.

Nguồn: FB Ba Sàm