Bauxite Việt Nam

Minh Phương 

Châu Á là điểm đến của 84% lượng dầu thô và 87% các sản phẩm dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz. Việc Iran đóng cửa eo biển này đã khiến nhiều nước châu Á phải thay đổi ngay lập tức chính sách năng lượng để đáp ứng nguồn cung ứng phục vụ thị trường.  

Từ khôi phục các nhà máy nhiệt điện, mở lại các nhà máy hạt nhân, đến đẩy mạnh năng lượng xanh, các chính sách đã cho thấy tính linh hoạt để thích ứng với tình hình, nhưng cũng đồng thời chỉ ra những câu hỏi về bảo vệ môi trường không phải là vấn đề chiếm ưu thế khi các nhà lãnh đạo châu Á đưa ra các quyết định về năng lượng.

Đảo ngược quá trình từ bỏ than đá

Chính sách đầu tiên cho thấy các lợi ích về địa chính trị mới là thứ được các nhà hoạch định ở châu Á ưu tiên, đó là việc đảo ngược quá trình từ bỏ các nhà máy điện than. Cuối tháng 3, Nhật Bản tuyên bố tạm thời đình chỉ các ràng buộc pháp lý đối với các nhà máy điện than. Hàn Quốc bãi bỏ mức trần giới hạn tỷ lệ vận hành các nhà máy điện than ở mức 80%; lượng than nhập khẩu của nước này tăng vọt hơn 26% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 3 và tháng 4. Thái Lan đưa vào hoạt động trở lại hai nhà máy điện mà nước này đã đóng cửa trong năm trước. Đài Loan khởi động lại các tổ máy điện than. Philippines cũng đốt nhiều than hơn.

Không chính phủ nào trong số này tuyên bố rằng họ đang đảo ngược chính sách khí hậu. Tất cả đều viện dẫn lý do bảo đảm an ninh nguồn cung ứng, và tất cả đều trình bày biện pháp này như một giải pháp tạm thời. Chính điều đó khiến các chuyên gia trong khu vực lo ngại. Một nhà máy điện đã được khấu hao hết, khi được đưa vào hoạt động trở lại thì các yếu tố kinh tế - chính trị liên quan đến giá điện sẽ khiến việc đóng cửa nó trở nên rất khó khăn.

Cần bổ sung thêm một tác động thứ cấp, hiếm khi được đề cập, đó là sự thiếu tương trợ giữa các nước khi xảy ra khủng hoảng năng lượng. Các nước xuất khẩu than lớn trong khu vực (đặc biệt là Úc và Indonesia), trong bối cảnh căng thẳng nguồn cung ứng, đã giữ sản lượng của mình để sử dụng trong nước thay vì bán cho các nước láng giềng. Tinh thần đoàn kết năng lượng trong khu vực, một khái niệm mà khối các nước Đông Nam Á (ASEAN) đã bàn luận suốt hai mươi năm qua – đã không thể tồn tại.

Đẩy mạnh việc sử dụng năng lượng hạt nhân

Diễn biến thứ hai, chậm hơn nhưng để lại những hệ quả sâu rộng hơn. Châu Á, vốn đã tranh luận về điện hạt nhân kể từ sau thảm họa Fukushima hồi năm 2011 nhưng còn nhiều phân vân, thì nay đã quyết định.

Sự đảo chiều ngoạn mục nhất diễn ra tại Đài Loan. Đảng Dân Tiến (DPP) cầm quyền từ năm 2016 trên cơ sở cam kết xây dựng một «quê hương không có điện hạt nhân»; hòn đảo này đã ngắt kết nối lò phản ứng cuối cùng vào năm 2025. Một năm sau, tổng thống Lại Thanh Đức tuyên bố khởi động lại hai tổ máy đã ngừng hoạt động.

Nhật Bản cũng đẩy nhanh việc đưa trở lại hoạt động các lò phản ứng đã bị dừng sau năm 2011. Hàn Quốc, quốc gia chưa bao giờ thực sự từ bỏ năng lượng nguyên tử, biến điện hạt nhân thành trụ cột trong chiến lược hậu Hormuz của mình. Còn Đông Nam Á, khu vực hiện chưa có một lò phản ứng nào đang hoạt động, lần đầu tiên nghiêm túc xem xét phương án này.

Lý do có thể được tóm gọn trong việc điện hạt nhân là nguồn năng lượng duy nhất vừa có thể điều chỉnh được, vừa phát thải carbon thấp, mà nhiên liệu của nó không phải vận chuyển qua một eo biển có thể bị đóng cửa. Lập luận này đúng đến đâu thì vẫn còn phải xem xét vì thời gian xây dựng được tính bằng hàng chục năm, vấn đề tài chính vẫn còn nan giải và mức độ chấp nhận của xã hội vẫn mong manh tại những quốc gia thường xuyên xảy ra động đất. Nhưng lần đầu tiên kể từ năm 2011, điện hạt nhân châu Á đã có một luận điểm đủ sức thuyết phục công chúng.

Thúc đẩy quá trình chuyển sang năng lượng xanh

Còn một khía cạnh thứ ba cho thấy nền kinh tế xanh châu Á là một vấn đề địa chính trị, chứ không còn đơn thuần là vấn đề sinh thái, đó là việc thúc đẩy chuyển đổi năng lượng. Trung Quốc đang sản xuất các phương tiện phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng của toàn thế giới. Nước này chiếm khoảng 80 đến 85% năng lực sản xuất tấm pin mặt trời, 80% năng lực sản xuất tế bào pin và hệ thống pin lưu trữ, 70% năng lực sản xuất thiết bị điện gió và xe điện, và gần 60% năng lực sản xuất máy điện phân hydro.

Kim ngạch xuất khẩu công nghệ carbon thấp của Trung Quốc tăng 51% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 7 năm 2026, trong khi xuất khẩu xe điện tăng 90%. Trong tháng 3, vào thời điểm cuộc khủng hoảng dầu mỏ lên đến đỉnh điểm, nước này đã xuất khẩu lượng tấm pin mặt trời kỷ lục, đạt 68 gigawatt chỉ trong một tháng, và khoảng 50 quốc gia đã phá kỷ lục nhập khẩu của chính mình.

Giới quan sát đã nhận ra rằng cú sốc Hormuz, thay vì làm chậm quá trình triển khai năng lượng tái tạo, lại thúc đẩy quá trình này tăng tốc ở mọi nơi mà lưới điện còn yếu và nhiên liệu đã trở nên quá đắt đỏ. Nghịch lý này hết sức rõ rệt và sẽ định hình cả thập niên tới. Châu Á đang giảm sự lệ thuộc vào một tuyến hàng hải chiến lược do các bên thứ ba kiểm soát, nhưng đồng thời lại gia tăng sự lệ thuộc vào các chuỗi công nghiệp do nước láng giềng hùng mạnh nhất kiểm soát.

Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ đều hiểu rõ điều đó. Đây là lý do tại sao các kế hoạch « xanh » của họ hiện nay đều bao gồm một phần công nghiệp bên cạnh phần khí hậu. New Delhi đã nâng công suất sản xuất mô-đun pin mặt trời lên hơn 170 gigawatt, không phải vì lý tưởng sinh thái mà vì không muốn thay thế sự phụ thuộc này bằng một sự phụ thuộc khác.

Chuyển đổi năng lượng không phải vì bảo vệ môi trường mà để đảm bảo an ninh năng lượng

Có thể kết luận rằng nền kinh tế xanh châu Á không phải là một dự án mang tính đạo đức. Đó là một chính sách công nghiệp đi đôi với một chính sách an ninh. Điều này mang lại cho nó một sức chống chịu mà các quá trình chuyển đổi năng lượng ở phương Tây không có được. Nó không phụ thuộc vào việc có một đa số nghị viện tin tưởng vào hiện tượng nóng lên toàn cầu hay không, cũng không phụ thuộc vào mức độ được lòng công chúng của một phong trào sinh thái.

Nhưng chính sự thờ ơ ấy cũng phát huy tác dụng theo chiều ngược lại. Một chính sách năng lượng chỉ đáp ứng các yêu cầu về an ninh và giá cả sẽ tiếp tục xây dựng các nhà máy điện than ngay khi than đá được bảo đảm nguồn cung và có giá rẻ. Và đó chính xác là những gì đã diễn ra từ tháng 3 đến tháng 6 năm nay.

Một chính sách như vậy không có lý do mang tính cơ cấu nào để đóng cửa một nhà máy điện đã khấu hao hết, cũng không có lý do để đầu tư vào một mạng lưới điện không mang lại lợi nhuận cho bên bỏ vốn, hay từ bỏ một nhà cung cấp đang giữ vị thế thống trị chừng nào nhà cung cấp đó vẫn tiếp tục giao hàng. Giờ đây, khi dầu mỏ bắt đầu lưu thông trở lại, liệu các chính phủ châu Á có cho dừng hoạt động những nhà máy điện than mà họ đã khẩn cấp khởi động lại hay không?

(Nguồn: Asialyst)

M.P.

Nguồn: RFI