KS Phạm Phan Long

Lời giới thiệu

Dự án Funan Techo Canal (FTC) được ông Hun Sen và Hun Manet nhiệt liệt cổ súy, dựa vào chủ nghĩa dân tộc Khmer để vận dụng toàn lực quốc gia thực hiện dự án này. Họ xem đây là di sản của dòng họ Hun, đã cử hành lễ động thổ dù mới chỉ huy động được 1,7 tỉ USD vốn, FTC sẽ cần thêm 8 tỉ USD nữa để hoàn tất và họ chưa có. Họ bất chấp những nguy hiểm tác động môi trường, ngang ngược né tránh ràng buộc của Hiệp Định sông Mekong, dù dự án này cắt thẳng vào cả 2 dòng chính, họ vẫn cho rằng sông Bassac chỉ là phụ lưu, để phủ nhận việc chuyển nước từ dòng chính, để không phải đối phó thỏa hiệp với Việt Nam.

Trong tình cảnh này Ủy hội sông Mekong (MRC) đã không can thiệp đúng mức mà đã để cho Cam Bốt đơn phương tiến hành dự án thao túng hạ lưu. Hà Nội cũng không có phản ứng cương quyết ngăn chặn Phnom Penh. Tuy vậy vẫn có những tiếng nói phản biện độc lập trong và ngoài nước cảnh báo Cam Bốt về những tác động xuyên biên giới, và những nguy hiểm tiềm tàng có khả năng lật đổ dự án của họ. 

Bản đồ địa lý chính xác của sông Mekong là nền tảng để đàm phán thủ tục thông báo trước, tham vấn trước và thỏa hiệp theo hiệp định sông Mekong 1995. KS Phạm Phan Long đã khám phá một loạt bản đồ trong các trang mạng của Ủy hội sông Mekong, từ tháng 8 2024 đã xóa bỏ không còn Sông Hậu trên bản đồ như 600 báo cáo của họ trước nữa. Việc xóa bỏ Sông Hậu đó đúng 1 năm sau khi Cam Bốt gởi văn thư cho MRC về dự án FTC không thể ngẫu nhiên. Điều này thuận lợi cho ngụy biện của Cam Bốt là dự án FTC không chuyển nước từ dòng chính nên họ không cần thỏa hiệp với Việt Nam. Sự thiếu sót có hệ thống và nhất quán này là điều Việt Nam không thể để tiếp tục kéo dài trên các trang mạng MRC như thế, KS Phạm Phan Long đã viết và gởi lá thư dưới đây cho bà Busadee Santipitaks, Giám đốc Điều hành Ban Thư ký Ủy hội sông Mekong (MRC Secretariat) yêu cầu họ phục hồi lại Sông Hậu trong các tất cả bản đồ MRC. Ủy ban sông Mekong Việt Nam đã được thông báo về sự kiện Sông Hậu biến mất trên bàn cờ Mekong và đã chuyển lá thư này đến MRCS, văn phòng thư ký ủy hội sông Mekong để can thiệp.

Ngày 27 tháng 12 năm 2025

***

Bauxite Việt Nam: Bài viết này gửi đến trang BVN cách đây 5 ngày nhưng vì một lý do kỹ thuật, bị lạc vào mục Spam, đến nay BBT BVN mới tìm thấy, vì thế bài đăng bị muộn so với ngày gửi. Xin cáo lỗi cùng tác giả, bà Giám đốc điều hành Ban Thư ký Ủy hội sông Mekong (là nơi lá thư ngỏ của Kỹ sư Phạm Phan Long mong gửi tới), và bạn đọc..

Mai Phan Lợi

Lời Giới Thiệu từ Tiếng Dân: Nhà báo Mai Phan Lợi là một cựu tù nhân lương tâm, từng giữ cương vị Phó Tổng Thư ký tòa soạn báo Pháp Luật TP.HCM và Trưởng Văn phòng đại diện của tờ báo này tại Hà Nội. Ông cũng là một trong những đại diện xã hội dân sự Việt Nam tham dự cuộc gặp với Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tại Hà Nội vào tháng 5 năm 2016. Chỉ một tháng sau đó, vào tháng 6-2016, thẻ nhà báo của ông bị thu hồi.

Đến năm 2021, khi đang đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Khoa học của Trung tâm Truyền thông Giáo dục Cộng đồng (MEC), ông Mai Phan Lợi bị bắt với cáo buộc “trốn thuế”. Ông bị tuyên án 4 năm tù và được trả tự do sớm hơn 18 tháng, ngay trước chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden.

Đáng chú ý, dù MEC — tổ chức do ông sáng lập và từng làm Chủ tịch — đã bị giải thể từ nhiều năm trước, các tài khoản của Trung tâm tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải vẫn tồn tại, trong tình trạng ông không có quyền sử dụng, cũng không có cơ chế để tất toán hay đóng lại. Bài viết dưới đây của ông Mai Phan Lợi đề cập trực tiếp đến câu chuyện này.

Tô Văn Trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) không tự tạo ra bước nhảy vọt cho quốc gia. Nhưng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, AI có thể trở thành lực đẩy chiến lược nếu được đặt đúng vị trí – trong một tầm nhìn phát triển lấy con người, thể chế và khát vọng dân tộc làm trung tâm.

Tô Văn Trường

Một chủ trương lớn của quốc gia về đổi mới CT và SGK, Quyết định được ban ra từ các cơ quan cao nhất, có quyền lớn nhất đất nước nhưng khi triển khai lại rất buồn cười, nay thế này, mai lại thế khác; tối yêu cầu nhiều bộ sách, sáng lại bảo chỉ 1 bộ; trưa vừa bảo cần tiến hành xã hội hóa, chiều lại tiêu diệt xã hội hóa; nay hô chống độc quyền, mai lại làm ngược lại, khuyến khích độc quyền; vừa ra nghị quyết ưu tiên, khuyến khích kinh tế tư nhân, ngay sau đó lại làm cho tổ chức tư nhân điêu đứng, phá sản… Chẳng phải đó chỉ là một trò chơi?

Đỗ Ngọc Thống

Thái Hạo

Tùy theo mục đích mà cách làm sẽ khác nhau. Ví dụ, với mục đích là kiếm tiền thì bác sĩ sẽ mong có thật nhiều người bị bệnh (thậm chí lừa bệnh nhân); còn mục đích là cứu giúp người thì bác sĩ sẽ cảnh báo, tư vấn, hướng dẫn cách sống lành mạnh, tìm cách điều trị rẻ nhất mà hiệu quả nhất…

Tô Văn Trường

Cuối năm không chỉ là một mốc thời gian. Nó là một trạng thái tâm lý tập thể, một hiện tượng xã hội có tính lây lan rất cao. Chỉ cần ai đó buông một câu “cuối năm rồi” là lập tức mọi việc chung quanh có quyền… rối lên một cách hợp pháp.

Tô Văn Trường

Có những con người, khi còn sống đã được dân tin; khi đi xa, hình ảnh của họ vẫn không hề phai nhạt. Võ Văn Kiệt – ông Sáu Dân là một người như vậy.

Trần Trung Đạo

Năm 1978, TT Jimmy Carter chỉ thị cho hải quân Hoa Kỳ tuần hành trên Thái Bình Dương cứu vớt thuyền nhân Việt Nam đang lênh đênh trên biển. Tổng thống tuyên bố mỗi tháng Hoa Kỳ sẽ nhận gấp đôi số người tỵ nạn từ 7.000 người lên đến 14.000 người.

Phạm Đình Trọng

LỜI THƯA. Đầu tháng 12.2025, Quốc hội khoá 15 họp phiên cuối cùng kết thúc nhiệm kỳ 5 năm. Có lịch sử 80 năm với 15 khoá, gần mười ngàn người được mang danh đại biểu của dân trong Quốc hội. Vậy mà thực tế cho thấy ngay khái niệm Quốc hội cũng chưa được nhận thức đúng nên trong Quốc hội còn nhiều đại biểu chưa xứng tầm đại biểu cho trí tuệ và ý chí của người dân Việt Nam. Ít ngày nữa, đảng cử dân bầu lại cho ra đời khoá Quốc hội mới. Bài viết này là mong ước về những khoá Quốc hội mới thực sự là đại biểu của trí tuệ và khí phách Việt Nam.

Tô Văn Trường

Cải cách, xét đến cùng, chưa bao giờ là một hành trình dễ dàng hay êm ả. Đó luôn là quá trình va chạm trực diện với những giới hạn của tư duy cũ, với các lợi ích đã định hình và cả tâm lý ngại thay đổi tồn tại dai dẳng trong bộ máy quản lý. Mỗi quyết định cải cách không chỉ đòi hỏi dũng khí chính trị, mà còn buộc người thực thi phải trả lời thẳng thắn những câu hỏi rất cụ thể và rất thực tế: ai được lợi, ai chịu thiệt, nguồn lực ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai, và hệ quả sẽ được kiểm soát như thế nào?

Thái Hạo

Nhân dịp gỡ bỏ ứng dụng Zalo trên máy, ngó lại nó lần cuối, thấy bài viết cuối cùng đăng cách đây hơn 5 năm (Một số nghịch lý trong giáo dục Việt Nam – trên Văn hóa Nghệ An). Lúc đó tôi còn đi dạy, chưa ra khỏi ngành giáo dục. Lưu một kỷ niệm, nay đăng lại đây, như một cái mốc mới, để đánh dấu những điều đã cũ mà chưa thay đổi được. Cũng xin nói thêm, nếu bây giờ viết lại, có lẽ tôi sẽ thay đổi chút ít trong diễn đạt…

Nguyễn Ngọc Chu

I. DỮ KIỆN 

1. Đã có những nghị quyết nào về “một chương trình nhiều bộ sách giáo khoa”?

Dưới đây là các nghị quyết của Bộ Chính trị (BCT), Ban Chấp hành Trung ương (BCHTƯ) và Luật Giáo dục về “một chương trình – nhiều bộ sách giáo khoa” (SGK):

(1) Nghị quyết số 29-NQ/TW (04/11/2013) của BCHTƯ Đảng (khóa XI): “Thực hiện một chương trình giáo dục thống nhất, nhưng có nhiều sách giáo khoa; sách giáo khoa là tài liệu tham khảo, không phải pháp lệnh” [1].

(2) Kết luận số 51-KL/TW (30/5/2019) của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW, khẳng định không thay đổi chủ trương “một chương trình, nhiều sách giáo khoa” [2].

(3) Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng (2021) về tiếp tục đổi mới giáo dục theo tinh thần NQ 29, phát triển chương trình, học liệu, SGK theo hướng đa dạng hóa, xã hội hóa có kiểm soát [3].

(4) Luật Giáo dục 2019 – Điều 32: “Chương trình giáo dục phổ thông thống nhất toàn quốc; sách giáo khoa do nhiều tổ chức, cá nhân biên soạn” [4].

(5) Kết luận số 91-KL/TW (12/8/2024) của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW [5].

Hòa bình trên Trái Đất 2026

Ngô Thế Vinh 

Gửi 20 triệu cư dân ĐBSCL

Gửi Nhóm Bạn Cửu Long

Dẫn Nhập: Sau khi đọc bài viết thứ 7 mới đây, một chuyên gia về môi trường từ Đại học Cần Thơ nhận định: “Hiện nay, giữa Thái Lan - Cam Bốt đang có đấu pháo tranh chấp biên giới, chưa dừng được, phần thua thiệt có lẽ nghiêng về phía Cam Bốt nhiều hơn, dù ông TT Trump có gọi điện can thiệp. Có lẽ dự án kênh Funan Techo tiếp tục bị "treo", khó triển khai lúc này, dù đã gần 3 năm Hun Sen phát lệnh khởi công”.  Một số bạn đọc ở trong và ngoài nước cũng có cùng nhận định như vậy. Và đây là bài viết thứ 8 như một Đánh giá Phân tích Ảnh hưởng cuộc xung đột biên giới giữa Thái Lan - Cam Bốt trên Tiến độ Công trình Xây dựng Kênh đào Funan Techo. Bài này được viết từ ngày 07.12.2025 khi cuộc chiến tranh biên giới Cam Bốt - Thái Lan tái bộc phát, cuộc chiến đã bước sang ngày thứ 20 với nhiều thương vong cho cả hai bên. Cuộc hoà đàm diễn ra từ ngày 24.12.2025, tới ngày 27.12.2025, cuối cùng hai bên cũng đạt được một thoả thuận hưu chiến, với thời gian quan sát 72 giờ nhằm “xác nhận rằng lệnh ngừng bắn là có thật”. [Bangkok Post, 27.12.2025]. Chưa có hoà bình bền vững, nhưng trước mắt cư dân hai nước trong vùng giao tranh, cũng có được ít ngày tạm bình yên, để hoà mình với thế giới đang hân hoan chờ những giây phút đếm ngược, chào đón ngày đầu tiên của Năm Mới 2026.

BBC - 28 tháng 12 2025

Chụp lại hình ảnh: Hình ảnh các xe tăng và xe bọc thép của Nga bị phá hủy tại làng Dmytrivka, phía tây Kyiv, Ukraine hồi năm 2022. Nguồn hình ảnh: Reuters

Tiến sĩ Nguyễn Phương Mai 

Gửi cho BBC News Tiếng Việt từ Sydney, Úc

Loạt bài về cuộc chiến ở Ukraine đã khái quát những thách thức ở hậu phương (Bài 1, Bài 2, Bài 3) và tiền tuyến (Bài 4, Bài 5) mà đất nước này đang phải đối mặt.

Bài 6 và bài viết kỳ này cung cấp cái nhìn của người Ukraine về lịch sử và lý do tại sao họ đứng lên chống Nga suốt gần 4 năm qua.

BBC

26 tháng 12 2025

Hôm 25/12, tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam Vingroup gửi công văn lên Chính phủ xin rút đăng ký đầu tư dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Nguồn hình ảnh: Getty/VGP/BBC

Ngô Quý Nhâm 

Dự án ĐSCT Bắc - Nam là một đại dự án hạ tầng có quy mô và độ phức tạp rất cao, không chỉ đối với Việt Nam mà với bất kỳ nhà đầu tư tư nhân nào trên thế giới. Để triển khai thành công, dự án này đòi hỏi đồng thời ba nhóm năng lực then chốt: (i) quản lý dự án hạ tầng phức hợp, quy mô quốc gia trong thời gian dài; (ii) cấu trúc và dàn xếp tài chính với tổng mức đầu tư rất lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài; (iii) tiếp cận và làm chủ công nghệ vận hành.

Tạ Duy Anh 

"Từ nhiều tiền đến giàu có, là một khoảng cách mênh mông chỉ có thể lấp đầy bằng văn hóa".

Lê Diễn Đức

Trong chính trị, cá tính của người lãnh đạo đôi khi bộc lộ rõ hơn cả cương lĩnh. 

Nguyễn Thế Hùng 

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà con người có nhiều công cụ hơn bao giờ hết, nhưng lại mệt mỏi và cô đơn hơn bao giờ hết. Nhà cao hơn, xe nhanh hơn, điện thoại thông minh hơn, mạng internet phủ khắp.

Văn minh vật chất phát triển với tốc độ chóng mặt. Nhưng đi kèm với đó là cảm giác chật chội, căng thẳng, xa cách – ngay cả khi chúng ta đang ở giữa đám đông.

Vấn đề không nằm ở chỗ văn minh phát triển quá nhanh, mà nằm ở chỗ văn hóa chưa kịp thích ứng.