Bauxite Việt Nam

Thái Hạo

Có lẽ phần lớn người Việt mình đến nay vẫn không thực sự biết Phan Châu Trinh là ai. Nhân 100 năm ngày mất của nhà chí sĩ yêu nước có óc khai sáng lớn nhất Việt Nam thế kỷ 20, xin trích một lá thư Nguyễn Tất Thành gửi cho cụ:

THƯ GỬI CỤ PHAN CHÂU TRINH

Hi Mã nghi bá Đại nhơn,

Cháu kính chúc Bác, em Dật và ông Trạng mấy các anh em ta ở Pari đều mạnh giỏi. Nay cháu đã tìm được nơi để học tiếng. Mấy 4 tháng rưỡi nay thì chỉ làm việc với Tây, nói tiếng Tây luôn luôn. Tuy ở Anh song chẳng khác gì ở Pháp và ngày tháng luống những chỉ lo làm khỏi đói, chớ chẳng học được bao nhiêu. Và cháu ước ao rằng khoảng 4, 5 tháng nữa lúc gặp Bác thì sẽ nói và hiểu được tiếng Anh nhiều nhiều.

Bên ta có việc gì mới? Và nếu Bác dịch mấy hồi sau xong rồi thì xin Bác gửi cho cháu.

Chuyến này Bác sẽ nghỉ hè đâu?

Nay kính

Cuồng điệt: Nguyễn Tất Thành

(Viết khoảng năm 1913)

Nguồn: Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 1, Nxb Sự thật, in lần thứ ba, 2010

----

Hy Mã là gì?

Phan Châu Trinh có biệt hiệu là Hy Mã. Hy Mã là gì? Có phải là núi Hy Mã Lạp Sơn (Himalaya) không? Không. Chắc hẳn cụ không tự cao tự đại đến nỗi tự coi mình là ngọn núi cao lớn nhất địa cầu!

Giuseppe Mazzini (1805 – 1872)

Hy Mã trong tên của Phan Châu Trinh, theo nhà văn Nguyên Ngọc, là “Hi vọng ở Mazzini”. Vậy Mazzini là ai?

Giuseppe Mazzini (1805 – 1872) là một luật sư, nhà báo, triết gia và nhà hoạt động chính trị người Ý, người đã nỗ lực vì sự thống nhất nước Ý và là người tiên phong của phong trào cách mạng Ý. Tư tưởng chính trị - xã hội của Mazzini được gọi là chủ nghĩa Mazzin và thế giới quan của ông được gọi là quan niệm Mazzin.

Những nỗ lực của ông đã giúp mang lại một nước Ý độc lập và thống nhất thay vì nhiều quốc gia riêng biệt, nhiều quốc gia bị các cường quốc nước ngoài thống trị. Là một nhà dân tộc chủ nghĩa, người theo truyền thống cấp tiến lịch sử và là người ủng hộ chủ nghĩa cộng hòa lấy cảm hứng từ chủ nghĩa dân chủ xã hội – Mazzini "đã giúp định hình phong trào dân chủ phổ biến ở châu Âu trong một nhà nước cộng hòa". Ông được biết đến rộng rãi như là "Nhà tiên tri của chủ nghĩa dân tộc Ý".

Tư tưởng của Mazzini đã ảnh hưởng đến các phong trào cộng hòa ở Ý và châu Âu, ông cũng là người mà "thánh" Mahatma Gandhi thần tượng. Tư tưởng của ông cũng ảnh hưởng đến nhà cách mạng dân chủ Tôn Trung Sơn.

Tại sao Phan Châu Trinh chọn Mazzini, chứ không phải một nhân vật nào khác có thể nổi tiếng hơn nhiều trong thời đại ấy? Đi tìm câu trả lời cho câu hỏi này có thể giúp ta hiểu sâu hơn về tầm vóc và tư tưởng của Phan Châu Trinh…

T.H.

(*) Tựa do BVN đặt

Nguồn: https://www.facebook.com/thai.hao.531046?__cft__[0]=AZaPNhqsVg7xba5q2jw-0kFie7khwTnP-7G2VQ-CYjXnpl-NJRek-o5GzLDdxw3XANa9eIgZi7fuHibBYY_qOFShYN4XXd3Ea7XMAOQ12DyT9uMwIVpN69LQ7a0qDU8IBljNwJ6W4yOGqNoQ4A7_d6YreyCnoG4SOTnprWmezk_nt5jFddY33hhbrnbviEbVuRI&__tn__=-UC%2CP-R