Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống xã hội. Thông tin được sản xuất, lan truyền và tiếp nhận với tốc độ chưa từng có, tạo ra nhiều cơ hội giao tiếp, chia sẻ và tiếp cận tri thức.

Tuy nhiên, đi cùng với những lợi ích đó là những thách thức không nhỏ, đặc biệt là sự gia tăng của các thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng, thậm chí bị bóp méo có chủ đích. Khi những nội dung này liên quan đến các vấn đề nhạy cảm như quan hệ đối ngoại, hệ lụy của chúng không chỉ dừng lại ở nhận thức cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia và lợi ích chung.

Gần đây, một video lan truyền trên mạng xã hội với nội dung về một “lời xin lỗi” được cho là liên quan đến quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản đã thu hút sự chú ý của dư luận. Video này sử dụng nhiều chi tiết mang tính nghi thức và biểu tượng, như 81 năm ám ảnh sau 1945 khoảnh khắc Thủ tướng Nhật Bản cúi đầu và lời xin lỗi chấn động tại Hà Nội, kèm tấm hình của Thủ tướng Nhật Bản bà Sanae Takaichi và TBT - Chủ tịch nước Tô Lâm nhằm tạo cảm giác đây là một sự kiện ngoại giao trang trọng, có thật và mới diễn ra.

Tuy nhiên, khi xem xét một cách khách quan và thận trọng, có thể nhận thấy ngay từ phần mở đầu, nội dung này đã bộc lộ những dấu hiệu thiếu kiểm chứng rõ ràng.

Đặc biệt, trong bối cảnh Thủ tướng Nhật Bản bà Sanae Takaichi là khách quý của Đảng và Nhà nước Việt Nam, sang thăm chính thức Việt Nam theo lời mời của Thủ tướng Việt Nam, và Việt Nam là điểm đến đầu tiên của Thủ tướng Nhật Bản trong khu vực ASEAN, việc lan truyền hay gieo rắc thông tin bịa đặt, thiếu kiểm chứng về các vấn đề liên quan là hoàn toàn không thể chấp nhận.

Trước hết, sự mâu thuẫn giữa lời dẫn và hình ảnh là điểm không thể bỏ qua. Trong khi video khẳng định không bóp méo sự thật, thì hình ảnh minh họa lại không trùng khớp với nội dung được mô tả. Không gian được cho là quảng trường thực chất là một hội trường kín. Đây không phải là sai sót nhỏ về kỹ thuật mà là biểu hiện của việc dựng nội dung thiếu căn cứ, không tuân thủ nguyên tắc tối thiểu của hoạt động thông tin là phải phản ánh trung thực sự kiện.

Thứ hai, video liên tục nhấn mạnh vào yếu tố “lời xin lỗi”, tạo ra một mạch cảm xúc xuyên suốt nhằm dẫn dắt người xem tin rằng đang tồn tại một vấn đề lịch sử chưa được giải quyết giữa hai quốc gia. Cách tiếp cận này mang tính chất gợi cảm xúc hơn là cung cấp thông tin, dễ khiến người xem tiếp nhận nội dung một cách thụ động mà không đặt câu hỏi về tính xác thực. Đây là một thủ pháp thường gặp trong các nội dung sai lệch: sử dụng yếu tố cảm xúc để che lấp sự thiếu vắng của bằng chứng.

Thứ ba, và quan trọng hơn, là việc hoàn toàn không có bất kỳ nguồn thông tin chính thống nào xác nhận sự kiện được đề cập. Trong bối cảnh hiện nay, mọi hoạt động ngoại giao cấp cao, đặc biệt là những sự kiện mang tính biểu tượng như “xin lỗi”, đều được truyền thông rộng rãi qua các kênh báo chí chính thống và các nền tảng truyền thông uy tín. Việc một “sự kiện” như vậy chỉ xuất hiện trong một video lan truyền trên mạng, không có sự xác nhận độc lập, là dấu hiệu rõ ràng cho thấy nội dung thiếu cơ sở thực tế.

Đặt vấn đề trong bối cảnh lịch sử, có thể khẳng định rằng việc gán ghép một “lời xin lỗi” mới trong quan hệ Việt Nam – Nhật Bản là hoàn toàn không phù hợp với thực tế. Những vấn đề liên quan đến quá khứ đã được hai bên giải quyết từ nhiều thập kỷ trước thông qua các thỏa thuận song phương. Hiệp định năm 1959 giữa Nhật Bản và chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã đặt nền tảng cho việc xử lý các nghĩa vụ liên quan đến chiến tranh, trong đó có các khoản hỗ trợ phát triển kinh tế. Một trong những biểu tượng của giai đoạn hợp tác này là công trình Đập Thủy điện Đa Nhim, minh chứng cho cách tiếp cận hướng tới tương lai thay vì kéo dài những tranh cãi quá khứ.

Kể từ đó, quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ, toàn diện và ngày càng đi vào chiều sâu. Hai nước đã từng bước xây dựng lòng tin chính trị, mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực và cùng hướng tới những mục tiêu phát triển bền vững. Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện là dấu mốc quan trọng, phản ánh sự trưởng thành và ổn định của mối quan hệ song phương trong bối cảnh khu vực và thế giới có nhiều biến động.

Hiện nay, Nhật Bản là một trong những đối tác hàng đầu của Việt Nam về đầu tư, thương mại và hỗ trợ phát triển chính thức. Nhiều dự án hạ tầng trọng điểm, các chương trình hợp tác về giáo dục, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực đã và đang được triển khai hiệu quả. Giao lưu nhân dân ngày càng được tăng cường, góp phần củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ hai nước. Những yếu tố này cho thấy rõ một thực tế: quan hệ Việt Nam – Nhật Bản đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp, ổn định và hướng tới tương lai.

Chính vì vậy, việc lan truyền những thông tin sai lệch, xuyên tạc về quan hệ giữa hai quốc gia không thể được xem là “chuyện nhỏ”. Trong môi trường truyền thông hiện đại, một thông tin sai nếu không được kiểm chứng và xử lý kịp thời có thể lan rộng với tốc độ rất nhanh, tạo ra những hiểu lầm trong dư luận. Điều đáng lo ngại là những hiểu lầm này không chỉ dừng lại ở phạm vi cá nhân mà còn có thể bị khai thác, lợi dụng bởi các nguồn thông tin không thiện chí, gây ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia và môi trường đối ngoại.

Trước thực trạng đó, cần khẳng định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia vào quá trình sản xuất và lan truyền thông tin. Đối với người tạo nội dung, việc đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng, đặc biệt liên quan đến nguyên thủ quốc gia hoặc các vấn đề ngoại giao, là hành vi thiếu trách nhiệm và không thể chấp nhận. Tự do ngôn luận phải đi đôi với trách nhiệm xã hội. Không thể vì mục tiêu thu hút sự chú ý mà bất chấp sự thật.

Đối với người tiếp nhận thông tin, việc nâng cao ý thức kiểm chứng là yêu cầu cấp thiết. Trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ một nội dung, cần đặt ra những câu hỏi cơ bản: nguồn thông tin có đáng tin cậy hay không, có sự xác nhận từ các kênh chính thống hay không, nội dung có mâu thuẫn hay phi lý hay không. Chỉ khi mỗi cá nhân trở thành một “bộ lọc” có trách nhiệm, môi trường thông tin mới có thể trở nên lành mạnh.

Về phía các cơ quan chức năng và truyền thông chính thống, cần tiếp tục phát huy vai trò định hướng, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và minh bạch. Trong nhiều trường hợp, việc lên tiếng sớm, rõ ràng sẽ giúp ngăn chặn sự lan rộng của thông tin sai lệch, đồng thời củng cố niềm tin của công chúng. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia.

Quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản là thành quả của quá trình xây dựng lâu dài, dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, hợp tác cùng phát triển và hướng tới tương lai. Mối quan hệ đó không thể bị bóp méo bởi những nội dung thiếu kiểm chứng trên không gian mạng. Tuy nhiên, để bảo vệ được những giá trị đó, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong việc đấu tranh với thông tin sai lệch.

Kiên quyết nói không với thông tin bịa đặt, nâng cao ý thức kiểm chứng, phát huy vai trò của truyền thông chính thống - đó là những giải pháp thiết thực nhằm xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, đồng thời góp phần bảo vệ và phát triển những mối quan hệ quốc tế tốt đẹp của đất nước trong thời kỳ hội nhập.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN