Bauxite Việt Nam

Thái Hạo

…nếu điều kiện CẦN là xây đủ trường lớp (và mở ra nhiều lựa chọn để đảm bảo tính bình đẳng trong giáo dục như học nghề, tự học tại nhà, hệ thống tư thục phong phú, các hệ thống phi lợi nhuận, cơ hội công việc sau phổ thông…), thì điều kiện ĐỦ phải là nâng cao chất lượng giáo dục. Có như thế mới phát triển được con người và đào tạo được nguồn nhân lực cho xã hội và đất nước phát triển. 

Nhà nước và ngành giáo dục phải làm được đồng thời cả hai việc trên, không thể thiếu một.

Về điều này, suốt mấy năm qua tôi đã viết hàng trăm bài, lặp đi lặp lại cái nguyên nhân cốt lõi rằng do thiếu trường lớp nên dẫn đến bao nhiêu hệ lụy nhức nhối như dạy thêm học thêm, thi cử khốc liệt, dùng "chiêu" phân luồng hướng nghiệp để ngăn không cho học sinh thi vào 10, chạy lớp chạy trường, tiêu cực đủ vành... Xin xem vài bài gần nhất:

Bài ngày 20.3.2026: 

“Nhìn vào ngân sách chi cho giáo dục để trả lời câu hỏi "Giáo dục có đang thực sự được coi là “quốc sách” hay không?". Một trường THCS như trường Thanh Sơn quê tôi (chỉ cách đường quốc lộ khoảng 5 km và xưa này vốn được coi là “đất học”) mà mấy năm liền không có giáo viên Âm nhạc và giáo viên Mỹ thuật, lớp học thì nhồi nhét 40 - 50 học sinh, không có sân chơi bãi tập, phòng chức năng trống không, v.v., thì giáo dục đang được “chăm lo” như thế nào? Năm ngoái, sau kỳ thi vào lớp 10, có gần một nửa số học sinh lớp 9 bị rớt; trong khi đó cả thị xã Nghi Sơn (cũ) chỉ có 1 trung tâm GDTX mỗi năm tuyển sinh chưa tới 200 học sinh, mà chất lượng thì có rất nhiều dấu hỏi; vậy làm sao để ngăn chặn được “nạn” dạy thêm học thêm khi vào công lập là lựa chọn gần như duy nhất?” (https://www.facebook.com/share/p/1KhohZ3J4o/).

Tuy nhiên, nguyên nhân thiếu trường lớp không phải là lý do duy nhất. Tôi đã luôn nhấn mạnh đến vấn đề chất lượng của giáo dục chính khóa. Xây thêm trường lớp mà chất lượng không được nâng cao thì cơ bản vẫn là vô nghĩa, thậm chí lãng phí nguồn lực của toàn xã hội. 

Nhưng “với một lớp học 40-50 học sinh, thiếu thốn đủ bề, học Tin học mà không có phòng máy tính, Tiếng Anh thì “học chay”, thư viện trống rỗng, thậm chí có những môn “trắng giáo viên”…, thì việc nâng cao chất lượng sẽ khó khăn biết nhường nào!

Chính chất lượng giáo dục chính khóa tệ hại là nguyên nhân nền tảng làm phát sinh nhu cầu học thêm [và các vấn nạn khác]. Vì thế, nếu không cải thiện cái gốc này, thì học thêm sẽ luôn phải là một chương trình chạy song song với chính khóa, từ thế hệ này qua thế hệ khác. Nhà nước và Bộ GD-ĐT không thể phớt lờ nguyên nhân căn bản này để cứ mãi loay hoay bôi thuốc ngoài da. Phải sòng phẳng mà nhìn nhận rằng, khi nào mà dạy thêm học thêm (mà thực chất là học trước/học lại) này còn tồn tại phổ biến và sâu rộng như hiện nay thì đó chính là sự phản ánh trung thực tình trạng yếu kém của ngành giáo dục, hay rộng hơn là của quản trị quốc gia” (Bài ngày 22.3.2026 https://www.facebook.com/share/p/1CdhQ9p8cp/).

Dù vậy, ở chiều ngược lại: “Giả sử khi chất lượng giáo dục chính khóa đã được nâng cao, tức là đạt được mục tiêu mà chính chương trình đã đề ra, thì nạn dạy thêm học thêm có tự mất đi không? Chưa chắc! Vì sao? Vì dù học sinh có giỏi tới đâu mà luôn có gần một nửa sẽ bị “bị loại” sau mỗi kỳ thi chuyển cấp, thì cuộc “cạnh tranh sinh tồn” ấy vẫn buộc người ta phải đi học thêm (hoặc tìm đường “tỵ nạn giáo dục”). (https://www.facebook.com/share/p/1CdhQ9p8cp/).

Vì thế, nếu điều kiện CẦN là xây đủ trường lớp (và mở ra nhiều lựa chọn để đảm bảo tính bình đẳng trong giáo dục như học nghề, tự học tại nhà, hệ thống tư thục phong phú, các hệ thống phi lợi nhuận, cơ hội công việc sau phổ thông…), thì điều kiện ĐỦ phải là nâng cao chất lượng giáo dục. Có như thế mới phát triển được con người và đào tạo được nguồn nhân lực cho xã hội và đất nước phát triển. 

Nhà nước và ngành giáo dục phải làm được đồng thời cả hai việc trên, không thể thiếu một.

T.H.

Tác giả gửi BVN

* Tên bài do BVN đặt