Bauxite Việt Nam

Nguyen Uyên Thuỳ Uyên 

Địa hình đèo Hải Vân từ xưa đến nay chưa bao giờ đơn thuần là một thắng cảnh du lịch hay một quỹ đất phát triển bất động sản. Vì nó được mệnh danh là "khúc rốn của Tổ quốc", dãy núi cắt ngang ra biển này giữ vai trò là "yết hầu" giao thông, thế trận phòng thủ quân sự cốt lõi và là lá chắn sinh thái kết nối hai miền Nam - Bắc. Việc triển khai một dự án đô thị - du lịch quy mô lớn. Làm thay đổi sâu sắc diện mạo tự nhiên tại chân đèo Hải Vân đang đặt ra những câu hỏi gai góc mang tầm vóc quốc gia khi đối mặt với thiên tai, bão lũ miền Trung, đặc biệt là an ninh quốc phòng.

1. Bài toán kinh tế của doanh nghiệp có đang đặt lên trên huyết mạch giao thông và an ninh quốc phòng khi bão đổ bộ?

Khi một tập đoàn tư nhân tiến hành cạo trọc thảm thực vật, san lấp hàng trăm hecta đất dốc ngay dưới chân đèo Hải Vân, cái lợi về dòng vốn, về doanh thu bất động sản cao cấp của một doanh nghiệp là điều dễ dàng nhìn thấy trên các báo cáo tài chính. Nhưng cái hại khi bão đổ bộ thì lại đe dọa trực tiếp đến huyết mạch của cả dân tộc.

• Hiểm họa lũ bùn và sạt lở tầng sâu

Bão miền Trung không chỉ có gió rít mà luôn đi kèm lượng mưa cực đoan từ vài trăm đến cả nghìn milimét. Thảm rừng tự nhiên vốn là hệ thống "mỏ neo" giữ chặt các tầng đất đá trên sườn dốc đèo. Khi bị cạo trọc trơ trọi, hàng triệu khối nước mưa trong bão xối thẳng xuống nền đất xới tơi sẽ khiến đất nhanh chóng "no nước", hóa bùn và tạo thành các trận lũ bùn, lũ quét kinh hoàng đổ ập từ trên cao xuống.

• Câu hỏi về giao thông huyết mạch

Khi sạt lở địa chất xảy ra tại khu vực đèo Hải Vân do tác động của mưa bão cộng hưởng với việc mất rừng phòng hộ, đó không còn là câu chuyện riêng của Đà Nẵng. Đèo Hải Vân và tuyến đường sắt Bắc - Nam đi qua đây là mạch máu giao thương quốc gia. Nếu thảm họa trượt sạt xảy ra làm đứt gãy, chôn vùi các cung đường này ngay trong tâm bão, cả hai miền đất nước sẽ bị cô lập hoàn toàn. Lợi ích kinh tế từ một dự án nghỉ dưỡng có đủ để bù đắp cho thiệt hại khổng lồ khi toàn bộ nền kinh tế quốc gia bị đình trệ?

• Câu hỏi về an ninh - quốc phòng khẩn cấp

Trong lịch sử, Hải Vân luôn là vị trí chiến lược quân sự sống còn. Hãy đặt ra một tình huống giả định khẩn cấp: Nếu có họa ngoại xâm đúng vào mùa mưa bão, khi địa hình chân đèo bị sạt lở nghiêm trọng do dự án làm mất lá chắn tự nhiên, nhân dân miền Trung sẽ di tản bằng con đường nào? Quân lực, khí tài và nhu yếu phẩm cứu viện từ các miền sẽ vận chuyển qua khúc ruột bị nghẽn này ra sao?

2. Mất lá chắn giảm tốc gió bão và nguy cơ hủy diệt môi sinh biển sau bão

Mỗi thân cây, bụi rậm dưới chân đèo hoạt động như một màng bọc cơ học, tạo lực ma sát lớn để phân tán và giảm tốc độ của các luồng gió bão quật từ Biển Đông vào đất liền.

• Gió bão quật thẳng vào sườn núi

Khi dải rừng này bị san phẳng để thay bằng mặt bằng bê tông trơ trọi, gió bão sẽ giữ nguyên xung lực hung hãn nhất, quật thẳng vào sườn núi đèo Hải Vân và luồn qua các thung lũng, làm tăng nguy cơ lốc xoáy, tốc mái hạ tầng của các khu dân cư quanh vùng giáp ranh Huế - Đà Nẵng. Trong khi đó, hiện tượng triều cường và sóng lớn trong bão sẽ dễ dàng ăn sâu, xói lở sâu vào đất liền vì không còn rễ cây giữ cát.

• Báo cáo ĐTM đang ở đâu và ai sẽ chịu trách nhiệm? 

Toàn bộ khối lượng đất đỏ, bùn bẩn, hóa chất xây dựng bị nước mưa bão rửa trôi từ mặt bằng dự án sẽ đổ trực tiếp xuống biển, chôn vùi hoàn toàn các rạn san hô nguyên sơ của vịnh Ngọc và rạn Lăng Cô (Thừa Thiên Huế). Bản ĐTM của dự án đã thực sự đánh giá toàn diện rủi ro này chưa? Nếu đã có, tại sao nội dung và các kịch bản ứng phó rủi ro thiên tai không được thông báo rộng rãi, công khai cho toàn dân được biết? Khi sự cố xảy ra, cá nhân nào, cơ quan nào hay tập đoàn nào sẽ đứng ra chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước nhân dân?

3. Bản đồ địa lý địa phương có giới hạn, nhưng tài sản quốc gia thì thuộc về cả nước

Chính quyền một địa phương khi ký quyết định phê duyệt dự án thường nhìn vào ranh giới hành chính trên bản đồ địa lý để xác định quyền hạn của mình. Nhưng tự nhiên, khí hậu và các hiểm họa thiên tai thì không có ranh giới hành chính.

• Câu hỏi về tầm nhìn quản lý

Khi ký bút phê duyệt cho một dự án đại đô thị dưới chân đèo, chính quyền địa phương có từng thấu hiểu rằng Hải Vân là di sản, là tài sản chung vô giá của cả quốc gia? Những tác động tiêu cực về vi khí hậu, nguồn lợi thủy sản, nguy cơ sạt lở đe dọa trực tiếp đến Thừa Thiên Huế liền kề chỉ cách một nét vẽ ranh giới trên bản đồ, nhưng hậu quả thì người dân phải gánh chịu.

Mỗi tấc đất tại đèo Hải Vân đều thấm đẫm mồ hôi, xương máu của bao thế hệ cha ông đi mở cõi và giữ nước. Việc đặt ra những câu hỏi chất vấn này không nhằm mục đích cản trở sự phát triển, mà là lời cảnh tỉnh cần thiết: Khi thiên tai và hiểm họa bão lũ xảy ra tại khúc ruột Hải Vân, toàn thể quốc gia và nhân dân đều là nạn nhân. Do đó, mọi quyết định thay đổi cấu trúc của "Thiên hạ đệ nhất hùng quan" cần phải được soi xét bằng trách nhiệm cao nhất trước lịch sử và trước sự an nguy của cả dân tộc.

N.U.T.U.

Nguồn: FB Nguyen Uyên Thuỳ Uyên