Bauxite Việt Nam

Anh Tai Ho 

Ta có ước mong cho những công trình Tượng đài xây ở đất nước ta khi biết về Đài tưởng niệm này?

Bauxite Việt Nam

Ý tưởng thiết kế bắt nguồn từ những bức ảnh chụp sinh viên Budapest khoác tay nhau tuần hành ngày 23/10/1956. Bởi vậy, các cột thép không đại diện cho những nhân vật lãnh đạo được đặt trên bệ cao. Chúng tượng trưng cho người dân bình thường: sinh viên, công nhân, nhà báo, binh sĩ và những người đã bước ra khỏi đám đông để đòi tự do.

Nhìn từ trên cao, Đài tưởng niệm trung tâm Cách mạng Hungary 1956 tại Budapest giống một mũi thép khổng lồ đang xuyên qua quảng trường. Nhưng tác phẩm không được tạo nên như một khối kín ngay từ đầu. Nó bắt đầu bằng những cột thép đứng rời rạc, cao gần bằng con người.

Du khách có thể bước vào khoảng trống giữa các cột ấy. Càng tiến sâu, những thanh thép càng cao, khoảng cách càng thu hẹp và bề mặt gỉ nâu dần chuyển sang ánh kim sáng lạnh. Cuối hành trình, hàng nghìn phần tử riêng lẻ nhập thành một khối đặc, vươn lên độ cao khoảng tám mét.

Hình thức ấy kể lại quá trình hình thành một cuộc cách mạng: ban đầu là từng cá nhân mang suy nghĩ và nỗi bất bình riêng; sau đó họ tìm thấy nhau, cùng xuống đường và trở thành một sức mạnh tập thể mà chính quyền không thể phớt lờ.

Công trình thường được giới thiệu gồm 2.006 cột thép, gợi năm khánh thành 2006. Toàn bộ khối tạo thành một góc 56 độ với đại lộ Dózsa György, đưa con số 1956 vào ngay trong hình học của kiến trúc.

Ý tưởng thiết kế bắt nguồn từ những bức ảnh chụp sinh viên Budapest khoác tay nhau tuần hành ngày 23/10/1956. Bởi vậy, các cột thép không đại diện cho những nhân vật lãnh đạo được đặt trên bệ cao. Chúng tượng trưng cho người dân bình thường: sinh viên, công nhân, nhà báo, binh sĩ và những người đã bước ra khỏi đám đông để đòi tự do.

Cuộc biểu tình ngày 23/10 nhanh chóng phát triển thành một cuộc nổi dậy chống chính quyền cộng sản Hungary và sự chi phối của Liên Xô. Tại Quảng trường Diễu binh bên Công viên Thành phố, đám đông kéo đổ tượng Stalin cao lớn được dựng năm 1951. Phần thân tượng bị phá thành từng mảnh, chỉ còn đôi ủng bằng đồng đứng lại trên bệ — một trong những hình ảnh mạnh nhất của cách mạng.

Trong vài ngày, những người nổi dậy giành quyền kiểm soát nhiều khu vực tại Budapest. Chính phủ của Imre Nagy tuyên bố Hungary trung lập và tìm cách rút khỏi Khối Warszawa. 

Rạng sáng 4/11, quân đội Liên Xô mở cuộc tấn công quy mô lớn. Xe tăng tiến vào thủ đô, các khu phố trở thành chiến trường và cuộc kháng cự bị dập tắt. Hàng nghìn người Hungary thiệt mạng, nhiều người bị bắt hoặc xử tử; khoảng 200.000 người phải rời bỏ đất nước.

Năm mươi năm sau, ngày 23/10/2006, đài tưởng niệm được khánh thành gần chính nơi tượng Stalin từng bị kéo đổ. Công trình do nhóm i‑Ypszilon thiết kế, gồm kiến trúc sư Tamás Emődi-Kiss, kiến trúc sư Tamás Papp cùng hai nghệ sĩ Kata György và Csaba Horváth.

Họ không dựng tượng một người lính cầm súng hay một vị anh hùng chiến thắng. Cách mạng Hungary 1956 đã bị đàn áp về quân sự, vì vậy một hình tượng khải hoàn sẽ không phản ánh đúng lịch sử. Nhóm thiết kế chọn chuyển động từ phân tán đến đoàn kết, từ thấp đến cao, từ mong manh đến cứng rắn.

Thép gỉ ở phần đầu gợi thời gian, thương tích và đời sống bình thường. Thép sáng ở phần cuối mang vẻ lạnh, sắc và kiên định. Khi bước giữa các cột, du khách không đứng bên ngoài quan sát một pho tượng; họ trở thành một phần của đội hình đang dần khép lại. Không gian ngày càng chật buộc người xem cảm nhận bằng cơ thể sức ép của đám đông, sự thôi thúc phải tiến lên và cái giá của việc cá nhân hòa vào lịch sử.

Mũi thép cuối cùng vừa có dáng một đội hình đang xông tới, vừa giống một vật sắc cắt ngang mặt quảng trường. Nó không kể câu chuyện bằng khuôn mặt hay dòng chữ dài. Chiều cao, mật độ, vật liệu và góc nghiêng đã thay lời.

Từ những thanh thép đứng riêng thành một khối thống nhất. Từ những con người xa lạ thành một phong trào. Từ cuộc nổi dậy bị dập tắt năm 1956 thành ký ức vẫn hiện diện giữa Budapest.

2.006 phần tử riêng biệt, cùng tạo nên một sức mạnh.

A.T.H.

Nguồn: FB Anh Tai Ho