Bauxite Việt Nam

Kalynh Ngô 

Một chính quyền cần dân chúng nhìn thấy máu là một chính quyền không còn tin vào sự đồng thuận, chỉ còn tin vào nỗi sợ.

Sau cơn thịnh nộ và làn sóng phản đối từ những người có lương tri, cũng như sau những cuộc thăm dò của Donald Trump trong vòng tròn thân tín mà báo chí nhắc đến, buổi hành quyết công khai tử tù Nidal Hasan bị dẹp bỏ. Nếu nó được thực hiện, sẽ là lần đầu tiên trên đất Mỹ kể từ năm 1936.

Đấu tố ở miền Bắc Việt Nam thời cải cách ruộng đất. (Hình: © The Dmitri Baltermants Collection/CORBIS)

Từ đó đến nay là 90 năm – 90 năm để nước Mỹ phủi bỏ tất cả nền văn minh của nhân loại để quảng bá cho thế giới một nước Mỹ đang quay về thời trung cổ, trở thành một bản sao của tổ chức khủng bố xuyên quốc gia Nhà nước Hồi giáo (ISIS/ISIL) hay Al-Qaeda.

Vào tháng 8/2014, thế giới đã rúng động trước vụ hành quyết tàn bạo James Foley, một phóng viên ảnh tự do bị bắt cóc tại Syria gần hai năm trước đó. Foley đã dành cả sự nghiệp của mình để phản ánh nỗi đau của con người trong các cuộc xung đột tại Iraq, Libya và Syria. ISIS dàn dựng tỉ mỉ vụ sát hại ông và phát tán qua một video tuyên truyền có tựa đề "A Message to America”.

Chỉ vài tuần sau đó, vào tháng 9/2014, nhóm này tiếp tục tung ra một video thứ hai ghi lại cảnh hành quyết Steven Sotloff, một nhà báo mang hai quốc tịch Mỹ - Israel bị bắt cóc gần Aleppo, Syria vào năm 2013. Sotloff là một phóng viên từng viết bài cho các tạp chí danh tiếng như Time và Foreign Policy. Ông đánh đổi những nguy hiểm của tính mạng để kể lại các câu chuyện về thế giới Hồi giáo với sự thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc.

Hai hành động tàn bạo này đã kích động cộng đồng quốc tế, dẫn đến việc Mỹ và các nước đồng minh trực tiếp leo thang can thiệp quân sự chống lại các căn cứ của ISIS tại Iraq và Syria, đồng thời buộc các công ty công nghệ phải cải tổ toàn diện các chính sách kiểm duyệt đối với nội dung cực đoan bạo lực trên mạng.

Đương nhiên, Nidal Hasan không phải người vô tội như hai nhà báo đã bị ISIS hành quyết, hay những con tin bị Al-Qaeda cắt cổ rồi lan truyền video đã ghi hình lại. Nidal Hasan là tử tù, đã bắn chết 13 người, làm bị thương 32 người, và bị một bồi thẩm đoàn quân sự kết án tử hình năm 2013. Tòa đã kết án.

Điều cần nói ở đây, một quốc gia muốn gì khi biến cái chết của một con người thành chương trình phát sóng? Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố phát trực tiếp cuộc xử bắn cho công chúng để “bảo đảm tính công bằng.” Bộ trưởng Bộ Nội An Markwayne Mullin cho rằng như thế sẽ “khôi phục các giá trị Mỹ.”

Không ngạc nhiên khi ban đầu, Tổng thống Donald Trump ủng hộ phát trực tiếp xử bắn. Phô diễn quyền lực,dù cách phô diễn đó phi nhân tính và tàn bạo không thua Al-Qaeda hay ISIS, nhưng đó là cách chính quyền Trump chọn để “răn đe.”

Khi tuyên bố hủy bỏ hành quyết công khai, Trump vẫn cho rằng, "tôi nghĩ việc công khai cảnh hành quyết để mọi người cùng xem có thể là một biện pháp răn đe mạnh mẽ, cho thế giới thấy cách nước Mỹ xử lý những kẻ khủng bố và loại cặn bã như Hasan.”

“Tuy nhiên, nhiều người tốt và có thiện chí lại không muốn chứng kiến cảnh hắn ta chết qua hình thức phát trực tuyến hay bất kỳ phương tiện hình ảnh nào khác," Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

* Những cuộc hành quyết giữa đường phố Mỹ

Từ năm 2025, người Mỹ đã nhiều lần xem cảnh người dân bị nhân viên liên bang bắn chết ngoài đường, từ điện thoại của người dân quay lại. Họ quay lại không phải vì mục đích thu hút lượng người xem, hay “răn đe” ai đó. Họ quay lại để nước Mỹ nhìn rõ bản chất hung tàn, vô pháp của một chính quyền.

Đó là Silverio Villegas González, người cha gốc Mexico, bị bắn chết ở ngoại ô Chicago tháng 9/2025, với sự chứng kiến của con gái nhỏ của anh ngồi trong xe. Trong đoạn phim do dân quay lại, tay nổ súng đi lại bình thường. Kết quả giảo nghiệm tử thi cho biết nạn nhân chết vì bị bắn ở cự ly gần vào cổ.

Đó là Renée Good, 37 tuổi, mẹ của ba đứa con, không vũ khí, bị ICE Jonathan Ross chĩa súng thẳng vào đầu, bắn chết ngày 7/1/2026 ở Minneapolis. Trong video, cô ngồi trong xe, câu nói cuối cùng với người sắp bắn mình là “I’m not mad at you.”

Mười bảy ngày sau, cũng tại Minneapolis, đến lượt Alex Pretti, y tá phòng hồi sức của bệnh viện cựu chiến binh. Anh đang cầm điện thoại quay phim thì bị xịt hơi cay, bị vật xuống đất, và bị nhân viên liên bang bắn liên tục vào người. Người quay được cảnh ấy khai trước các nhà lập pháp rằng Pretti bị bắn khi cố gắng đỡ một người biểu tình bị xô ngã.

Vài tuần trước, ICE bắn một người đàn ông không vũ khí ngồi trong xe tại New York, và Bộ trưởng Markwayne Mullin đổ lỗi các phát biểu của Thị trưởng Zohran Mamdani thay vì hành động của người bóp cò.

Đó không phải là hành quyết theo ý nghĩa của pháp luật. Nhưng với đứa bé ngồi trong xe, với những ai đã xem những video đó trên mạng xã hội (cảm ơn người dân đã dũng cảm ghi lại) thì thứ còn lại trong trí nhớ của họ là nhà nước nổ súng giữa đường phố, dân chết, và kẻ lãnh đạo bảo rằng họ đáng bị như thế.

* Ký ức đấu tố

Người Việt Nam có một từ riêng cho loại hành quyết này: Đấu tố.

Trong cuộc cải cách ruộng đất ở miền Bắc, từ 1953 đến 1956, dân làng bị lùa ra sân đình. Người bị quy là địa chủ quỳ giữa đám đông. Con bị ép tố cha, vợ tố chồng, người làm tố chủ. Tỷ lệ “địa chủ” của mỗi làng được ấn định từ trên xuống, nên thiếu thì phải tìm cho đủ. Rồi tòa án nhân dân tuyên án, và nhiều bản án được thi hành ngay tại chỗ, trước mặt cả làng, kể cả trẻ con. Số người chết đến nay vẫn còn tranh cãi, từ hàng ngàn đến hàng chục ngàn.

Năm 1956, chính đảng cầm quyền phải thừa nhận sai lầm nghiêm trọng và mở chiến dịch sửa sai. Nhưng người chết không sống lại được. Người dân của thời ấy không bao giờ quên. Đấu tố là vết nhơ vĩnh viễn của chế độ cộng sản Việt Nam, và là một phần lý do khiến người Việt hai lần bỏ chạy: gần một triệu người vào Nam năm 1954, rồi hàng triệu người ra biển sau 1975.

Đấu tố là hành quyết công khai không nhằm vào người bị tòa kết án. Nó nhằm vào đám đông. Nó dạy đám đông sợ hãi, vì ai cũng thấy mình có thể là người quỳ kế tiếp. Và nó biến đám đông thành đồng lõa: đứng xem, hô khẩu hiệu, thì cũng đã có phần trong đó.

Một chính quyền cần dân chúng nhìn thấy máu là một chính quyền không còn tin vào sự đồng thuận, chỉ còn tin vào nỗi sợ.

* Giá trị tật nguyền

Nước Mỹ hôm nay không phải miền Bắc năm 1953. Ông Hasan có tòa án, có quyền kháng cáo. Báo chí còn đưa tin, gia đình nạn nhân còn được ra Quốc hội làm chứng. Sự khác biệt ấy có thật và đáng trân trọng.

Nhưng, chính quyền thì nỗ lực chọn đi ngược kim đồng hồ. Bộ Tư pháp dưới thời Trump thêm xử bắn vào danh sách các phương thức thi hành án liên bang. Tháng 10, Ngũ Giác Đài muốn đưa nó lên màn hình trực tiếp. Nước Mỹ không có chế độ bắt đầu ở sân đình, đấu tố dưới gốc cây đa trong làng. Nhưng nước Mỹ hiện có những kẻ a dua, một là tâng bốc những điều dối trá và phi nhân tính, hai là im lặng.

Chính những người đồng đảng với tổng thống cũng ghê sợ. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Thom Tillis, người vẫn cho rằng Hasan đáng lãnh án tử, gọi kế hoạch phát sóng là ghê tởm và nói hành quyết công khai là việc của những chế độ độc tài áp bức như Iran và Afghanistan.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Jack Reed gọi đây là món quà cho những kẻ tuyển mộ khủng bố chống Mỹ. Liên Hiệp Quốc lên án, nói việc này vi phạm luật quốc tế. Đức Giáo Hoàng Leo XIV phản đối gay gắt.

Ngay Phó Tổng thống JD Vance cũng nói ông sẽ không xem. Một giá trị mà chính phó tổng thống không dám nhìn thẳng thì là giá trị gì để gọi là “khôi phục các giá trị Mỹ” như bộ trưởng Bộ Nội an đã nói?

Đó chỉ là thứ giá trị tật nguyền: mượn tên công lý để thỏa cơn khát trừng phạt, mượn tên răn đe để dạy dân biết sợ.

Một video hành quyết khi đã phát ra thì không ai thu hồi được, trong thời đại này. Những cây đinh đã đóng vào thân cây, khi gỡ ra, là những lỗ kim lởm chởm. Tổng thống đã quyết định hủy công khai buổi hành quyết, nhưng những tuyên bố của nhóm cầm quyền vẫn lưu truyền thiên cổ.

Sự thật là cộng đồng người Việt ở Mỹ có một tư cách đặc biệt để phẫn nộ quyết định “đấu tố” đó. Chúng ta không cần ai giảng về chủ nghĩa cộng sản. Người Việt tị nạn hiểu rõ nó bằng mồ mả ông bà, bằng ký ức kinh hoàng của người thân. Vì thế, chúng ta phải nhận ra phương pháp của nó dù nó khoác lên màu cờ nào.

Cha ông chúng ta bỏ lại ruộng vườn, bỏ lại cả mồ mả, để con cháu không phải lớn lên trong một xứ sở mà nhà nước mời dân đến xem bắn người. Chúng ta đã đến được nơi ấy. Đừng im lặng nhìn nó biến thành nơi mình từng bỏ chạy.

K.N.

Nguồn: Vietbao.com