Bauxite Việt Nam

Roman Sheremeta, “The Economics of a Bad Deal”, Substact.com

Hnb Tran – Phuc Lai GB dịch

Những gì các cuộc đàm phán Abu Dhabi tiết lộ về nhượng bộ lãnh thổ, đảm bảo an ninh và động cơ tiếp tục chiến tranh.

Các cuộc đàm phán giữa Ukraine, Mỹ và Nga đang diễn ra tại Abu Dhabi. Một lần nữa, thế giới lại thảo luận về khả năng chấm dứt cuộc chiến tranh lớn nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến II.

Tôi muốn cuộc chiến này kết thúc. Tôi là người Mỹ gốc Ukraine. Gia đình và bạn bè tôi ở Ukraine. Tôi đã chứng kiến đất nước mình phải chịu đựng nhiều năm bị Nga xâm lược, và tôi biết người dân Ukraine khao khát hòa bình đến mức nào.

Nhưng tôi cũng biết rằng một thỏa thuận hòa bình không đồng nghĩa với hòa bình thực sự.

Là một nhà kinh tế học nghiên cứu về đàm phán, xung đột và hành vi con người, tôi tin rằng chúng ta cần nhìn xa hơn những tuyên bố ngoại giao và đặt ra một câu hỏi cơ bản hơn: Mỗi bên sẽ có động cơ gì để tôn trọng thỏa thuận?

1. Điều gì đang xảy ra ở Abu Dhabi? 

Các cuộc đàm phán bắt đầu bằng các cuộc tham vấn có sự tham gia của Ukraine, Anh, Pháp, Đức, Ý, NATO, Ủy ban châu Âu và các đại diện Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner. Sau đó là các cuộc đàm phán ba bên có sự tham gia của Ukraine, Hoa Kỳ và Nga.

Điểm bất đồng chính vẫn là vấn đề lãnh thổ

Moscow tiếp tục yêu cầu quyền kiểm soát đối với các khu vực còn lại do Ukraine kiểm soát ở Donbas. Ukraine từ chối nhượng lại lãnh thổ mà lực lượng Nga không thể chiếm được.

Theo tờ The Economist, các nhà đàm phán Mỹ thậm chí đã xem xét việc thay đổi ranh giới hành chính của Ukraine để Nga có thể tuyên bố quyền kiểm soát Donbas trong khi Ukraine vẫn giữ lại các thành phố mà họ hiện đang nắm giữ. Đề xuất này cho thấy các đại diện của Mỹ sẵn sàng đi xa đến mức nào để làm hài lòng Moscow.

Và nó đặt ra một câu hỏi quan trọng: Chúng ta đang đàm phán một nền hòa bình lâu dài, hay chỉ đơn giản là tìm cách tuyên bố rằng một thỏa thuận đã đạt được?

2. Vấn đề của việc đàm phán dưới một deadline 

Vào tháng 9, tôi đã viết một bài báo có tiêu đề "Deadline chính là sự nhượng bộ".

Lập luận rất đơn giản: Khi một bên cần đạt được thỏa thuận khẩn cấp và bên kia tin rằng có thể chờ đợi, bên thiếu kiên nhẫn sẽ bước vào cuộc đàm phán với thế bất lợi. Washington muốn một bước đột phá ngoại giao. Trump muốn chứng minh rằng ông có thể chấm dứt chiến tranh. Trong khi đó, Putin đã nhiều lần chứng minh rằng ông sẵn sàng tiếp tục chiến đấu để đạt được mục tiêu của mình.

Điều này tạo ra sự mất cân bằng nguy hiểm.

Gây áp lực lên Ukraine tương đối dễ dàng. Ukraine phụ thuộc vào vũ khí, tình báo và sự hỗ trợ ngoại giao của Mỹ. Gây áp lực lên Nga khó khăn hơn. Nó đòi hỏi các biện pháp trừng phạt liên tục, viện trợ quân sự cho Ukraine và sự sẵn sàng áp đặt chi phí lên Moscow.

Một nhà đàm phán muốn đạt được thỏa thuận nhanh chóng sẽ có động lực gây áp lực lên bên dễ gây áp lực hơn. Và bên muốn hòa bình khẩn cấp nhất có thể phải trả giá cao nhất cho điều đó.

3. Ảo tưởng về sự thoả hiệp lãnh thổ 

Nga đã nhiều lần yêu cầu các vùng lãnh thổ mà họ không hoàn toàn kiểm soát. Đây là một chiến lược đàm phán quen thuộc: Bạn bắt đầu với một yêu cầu cực đoan. Sau đó, bạn đề nghị chấp nhận một điều gì đó ít hơn và trình bày động thái đó như một sự nhượng bộ.

Nhưng trên thực tế: Nga có thể đồng ý từ bỏ các yêu sách đối với một số vùng lãnh thổ mà họ chưa bao giờ chiếm được. Đổi lại, Ukraine có thể được yêu cầu nhường lại lãnh thổ mà họ hiện đang kiểm soát.

Trên lý thuyết, cả hai bên đều đã nhượng bộ.

Trên thực tế, chỉ có một bên từ bỏ thứ mà họ đang sở hữu.

Đây là lý do tại sao các đề xuất được báo cáo liên quan đến Donbas là một thỏa thuận rất tồi tệ đối với Ukraine. Các thành phố Sloviansk và Kramatorsk được phòng thủ kiên cố của Ukraine không chỉ đơn thuần là con bài mặc cả. Chúng là một phần của cơ sở hạ tầng phòng thủ của Ukraine.

Việc từ bỏ lãnh thổ có thể làm suy yếu khả năng chống lại một cuộc xâm lược khác của Ukraine.

Và chúng ta đã thấy điều gì xảy ra khi Nga được phép giữ lại lãnh thổ mà họ đã chiếm được. Crimea không trở thành điểm dừng vào năm 2014. Nó đã trở thành căn cứ cho cuộc xâm lược toàn diện vào năm 2022.

Tại sao chúng ta lại cho rằng Donbas sẽ khác?

4. Những lời hứa của Nga không phải là sự đảm bảo an ninh

Trong một bài viết khác, "Nga luôn nói dối", tôi đã xem xét lịch sử vi phạm các thỏa thuận của Điện Kremlin. Bản ghi nhớ Budapest; Hiệp ước Hữu nghị năm 1997; Các thỏa thuận Minsk. Và những lời đảm bảo công khai lặp đi lặp lại của Putin rằng ông không có ý định xâm lược Ukraine.

Mô hình này rất khó bỏ qua.

Nga đã nhiều lần vi phạm các cam kết liên quan đến chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine.

Vậy tại sao người Ukraine lại tin rằng một thỏa thuận được ký kết khác sẽ ngăn chặn một cuộc xâm lược khác?

Hãy tưởng tượng rằng một thỏa thuận hòa bình được ký kết vào ngày mai. Trump tuyên bố một chiến thắng ngoại giao lịch sử. Putin tuyên bố rằng Nga đã đạt được mục tiêu của mình. Giao tranh dừng lại.

Sau đó, sáu tháng sau, Moscow tuyên bố rằng máy bay không người lái của Ukraine đã tấn công dinh thự của Putin hoặc Ukraine đã vi phạm lệnh ngừng bắn. Điện Kremlin tuyên bố thỏa thuận vô hiệu và tiếp tục các hoạt động quân sự.

Điều gì ngăn chặn kịch bản đó? Một chữ ký của Nga tự nhiên thì chắc chắn là không.

Bạn không thể xây dựng hòa bình dựa trên lời nói của một chế độ đã nhiều lần vi phạm các cam kết của chính mình.

5. Các đảm bảo an ninh thực sự cần những gì?

Ukraine đã từng nhận được vô số lời đảm bảo an ninh.

Năm 1994, nước này đã từ bỏ kho vũ khí hạt nhân đặt trên lãnh thổ của mình để đổi lấy những cam kết về chủ quyền và an ninh. Ba mươi năm sau, họ vẫn chỉ nhận được những lời hứa hẹn về việc tham vấn và hỗ trợ trong tương lai. Nhưng tham vấn không đồng nghĩa với răn đe.

Một sự đảm bảo chỉ thực sự có giá trị nếu nó làm thay đổi các tính toán của bên gây hấn.

Điều đó đòi hỏi Ukraine phải duy trì một quân đội hùng mạnh, có khả năng tiếp cận ổn định các loại vũ khí hiện đại, và đủ năng lực gây ra những tổn thất đáng kể cho bất kỳ cuộc xâm lược nào trong tương lai. Nó cũng đòi hỏi những cam kết quốc tế đáng tin cậy — những cam kết không thể dễ dàng biến mất khi giới lãnh đạo chính trị thay đổi.

Tôi từng lập luận rằng, sự đảm bảo đáng tin cậy nhất đối với Ukraine chính là việc quốc gia này được trang bị vũ khí đầy đủ đến mức bất kỳ ai muốn tấn công cũng phải cân nhắc cái giá phải trả.

Điều đó bao gồm: tài trợ quốc phòng dài hạn, hệ thống phòng không hiện đại, đạn dược, năng lực tác chiến tầm xa và một nền công nghiệp quốc phòng nội địa vững mạnh.

Ukraine phải có khả năng tự bảo vệ mình ngay cả khi các đồng minh tỏ ra do dự.

Sự hiện diện của quân đội nước ngoài hay các tuyên bố ngoại giao có thể góp phần vào công tác răn đe, nhưng chúng không thể thay thế cho năng lực quân sự của chính Ukraine và các cam kết có tính ràng buộc pháp lý.

6. Điều gì sẽ giúp hoà bình bền vững? 

Xét cho cùng, mọi vấn đề đều quy về các động cơ thúc đẩy.

Putin sẽ không dừng chiến tranh chỉ vì một vị tổng thống Mỹ muốn tuyên bố về một thắng lợi ngoại giao. Hắn ta sẽ chỉ dừng lại khi nhận ra rằng việc tiếp tục cuộc chiến sẽ gây ra tổn thất lớn hơn cả những gì ông ta có thể đạt được.

Tính toán đó phụ thuộc vào sức mạnh quân sự của Ukraine, những khó khăn kinh tế của Nga, các lệnh trừng phạt quốc tế, và mức độ đáng tin cậy trong các cam kết từ phương Tây.

Nếu một thỏa thuận vô tình dung túng cho hành vi xâm lược lãnh thổ, làm suy yếu hệ thống phòng thủ của Ukraine, và để Nga vẫn còn khả năng tiếp tục tấn công, thì thỏa thuận đó có thể trở thành tiền đề cho một cuộc chiến khác.

Ngược lại, nếu một thỏa thuận giúp Ukraine duy trì vị thế mạnh mẽ, thiết lập các hậu quả nghiêm trọng cho bất kỳ hành vi gây hấn nào, và khiến cho việc xâm lược trở nên quá tốn kém đến mức không ai dám thực hiện, thì hòa bình mới có cơ hội bền vững hơn.

Đây chính là lý do tại sao tôi cảm thấy lo ngại về các cuộc đàm phán chỉ tập trung chủ yếu vào các công thức phân chia lãnh thổ hay các thời hạn ngoại giao.

Tôi mong rằng các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi sẽ đạt được thành công. Nhưng thành công không nên được đo bằng việc liệu Trump, Putin và Zelenskyy có ký vào một văn bản nào đó hay không.

Nó nên được đo bằng việc liệu các gia đình Ukraine có thể sống mà không còn phải lo sợ rằng xe tăng và tên lửa của Nga sẽ quay trở lại hay không.

Hòa bình không được tạo ra khi hai bên ký kết một thỏa thuận. Nó được tạo ra khi việc phá vỡ thỏa thuận đó trở nên tốn kém hơn là tuân thủ nó.

Đó chính là nền hòa bình mà Ukraine cần.

R.S.

Nguồn: FB Phuc Lai GB