Bauxite Việt Nam

Ahmed Charai – The National Interest, November 9, 2026

Ba Sàm lược dịch

Truyền thống Hiến pháp của Hoa Kỳ là một thành trì chống lại sự phân mảnh xã hội, tình trạng vốn đang diễn ra tại châu Âu.

Cuộc khủng hoảng về sự hòa nhập tại châu Âu là một lời cảnh báo. Chủ nghĩa đa nguyên dựa trên hiến pháp vẫn là một trong những thế mạnh chiến lược lớn nhất của Hoa Kỳ. Bài học nguy hiểm nhất mà Hoa Kỳ có thể rút ra từ tình trạng bất ổn ở châu Âu chính là việc đánh đồng sự thất bại trong quá trình hội nhập với sự thất bại của chính chính sách nhập cư.

Để hiểu rõ những rạn nứt này, hãy nhìn lại giai đoạn sau Thế chiến II. Châu Âu cần nhân lực để tái thiết, trong khi nhiều gia đình ở Bắc Phi, Nam Âu và các khu vực khó khăn về kinh tế khác phải đối mặt với nghèo đói, cơ hội hạn hẹp, và đôi khi là những hệ lụy kéo dài từ thời kỳ cai trị thuộc địa. Pháp đã tuyển dụng lao động từ Bắc Phi và Tây Phi; Vương quốc Anh thu hút người di cư từ vùng Caribe và Nam Á; Tây Đức tiếp nhận lao động khách từ Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia khác. Đối với những người di cư, hành trình này hứa hẹn về phẩm giá, sự an toàn và một tương lai tốt đẹp hơn cho con cái họ. Đối với các quốc gia tiếp nhận, đây chủ yếu là giải pháp cho nhu cầu kinh tế cấp bách.

Những người lao động đó đã góp phần xây dựng sự thịnh vượng thời hậu chiến. Tuy nhiên, các chính phủ lại coi họ như những lao động tạm thời thay vì là những thành viên tương lai của quốc gia. Các gia đình định cư, con cái họ ra đời, nhưng các thể chế lại chậm chạp trong việc thích nghi. Châu Âu cần sức lao động của họ, nhưng lại chưa chuẩn bị sẵn sàng để chào đón con cái họ như những công dân bình đẳng.

Các cuộc biểu tình hiện nay tại Pháp xuất phát từ nhiều nguyên nhân và không nên bị diễn giải đơn thuần là một “cuộc nổi dậy của người Hồi giáo”. Dẫu vậy, sự thất bại trong hội nhập tại châu Âu đã khiến một số cộng đồng mang cảm giác bị đối xử bất công và nảy sinh sự ngờ vực sâu sắc đối với các thể chế. Sự xa rời này là một vấn đề đáng lưu tâm, dù nó không thể biện minh cho bạo lực hay giải thích cho mọi biến động xảy ra. Câu hỏi sâu xa hơn đặt ra là: làm thế nào một nền dân chủ có thể trao quyền công dân mà lại thất bại trong việc tạo dựng một cảm giác thuộc về nó thực sự thuyết phục?

Tại một số nơi ở châu Âu, con cháu của những người nhập cư — dù là công dân theo luật định—lại lớn lên trong những khu vực bị tách biệt khỏi các cơ hội phát triển, theo học tại những ngôi trường thiếu thốn, và phải đối mặt với sự nghi kỵ dù họ đã có trong tay tấm hộ chiếu. Nhiều người trong số họ đã thành công, nhưng khoảng cách giữa lý tưởng bình đẳng của nền cộng hòa và thực tế đời sống hàng ngày vẫn để lại những hệ quả nghiêm trọng.

Sự thất bại này không chỉ đơn thuần nằm ở việc thiếu giáo dục thế tục: Pháp đã biến điều đó thành một cam kết cốt lõi của nền cộng hòa. Tuy nhiên, các nguyên tắc công dân không thể trở thành một bản sắc chung chỉ thông qua việc giảng dạy. Chúng cần được trải nghiệm thực tế trong lớp học, nơi làm việc và trong cuộc sống thường nhật. Một đứa trẻ có thể học thuộc lòng các giá trị của nền cộng hòa ở trường, nhưng khi bước vào thị trường lao động lại vấp phải những cánh cửa đóng kín. Mâu thuẫn đó có thể nuôi dưỡng cảm giác bị tách biệt, dù điều này không giải thích hay biện minh cho hành vi bạo lực.

Sự hòa nhập là quá trình hai chiều. Một xã hội tự do phải kiên định với các quy định pháp luật, sự bình đẳng giữa nam và nữ, quyền tự do tư tưởng và thẩm quyền dân chủ. Không một truyền thống tôn giáo nào được phép đứng ngoài các nguyên tắc này. Ngược lại, nhà nước cũng phải thực hiện nghĩa vụ của mình: đảm bảo quyền lợi, trách nhiệm và cơ hội bình đẳng. Quyền công dân bình đẳng không chỉ dừng lại ở những dòng chữ trên hộ chiếu.

Hoa Kỳ khởi đầu từ một tiền đề khác biệt. Trong khi bản sắc dân tộc ở châu Âu thường dựa trên cội nguồn và lịch sử chung, thì nước Mỹ lại đưa ra một lý tưởng cởi mở hơn—dù chưa hoàn hảo—rằng những con người từ các nguồn gốc khác nhau có thể cùng tham gia vào một cộng đồng chính trị mà không cần phải từ bỏ bản sắc riêng của mình.

Sự khác biệt này được quy định trong Hiến pháp. Tu chính án thứ nhất bảo vệ quyền tự do tôn giáo; Tu chính án thứ mười bốn thiết lập quyền công dân và sự bảo vệ bình đẳng. Nhà nước có nghĩa vụ đối với mọi công dân, bất kể họ là người Hồi giáo, Kitô giáo hay Do Thái giáo. Sự trung thành với Hiến pháp — chứ không phải việc tuân theo một đức tin cụ thể nào — mới chính là sợi dây liên kết công dân cốt lõi.

Tôi coi sự cởi mở này là một trong những nguồn sức mạnh lớn nhất của nước Mỹ. Nó mang lại cho Hoa Kỳ một tính chính danh mà các đối thủ khó lòng bắt chước được. Khi nguyên tắc này suy yếu ngay tại quê nhà, tầm ảnh hưởng của Mỹ trên trường quốc tế cũng sẽ bị tổn hại.

Lịch sử nước Mỹ không phải lúc nào cũng tốt đẹp. Chế độ nô lệ, sự phân biệt chủng tộc, các đạo luật nhập cư loại trừ, cùng thái độ nghi kỵ đối với người Hồi giáo sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, đã bộc lộ khoảng cách giữa lý tưởng và thực tế hành xử. Chính những thất bại đó càng làm cho lời cam kết trong Hiến pháp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thực tế cho thấy lời cam kết đó vẫn phát huy hiệu quả. Trong một cuộc khảo sát của Pew năm 2017, 89% người Mỹ theo đạo Hồi cho biết họ tự hào vừa là người Hồi giáo, vừa là người Mỹ. Trong giai đoạn 2023–2024, 42% trong số họ ủng hộ hoặc có xu hướng nghiêng về Đảng Cộng hòa. Họ là những người tham gia vào đời sống chính trị Mỹ, chứ không phải một nhóm người tách biệt.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Pew năm 2026, 43% người trưởng thành tại Mỹ cho rằng người Hồi giáo ít yêu nước hơn những người Mỹ khác. Sự tương phản này rất đáng suy ngẫm: trong khi cộng đồng này thực sự gắn bó với đất nước, thì họ vẫn phải đối mặt với sự nghi kỵ từ những người xung quanh. Chủ nghĩa bài Do Thái cũng đã trở thành một hiện tượng đáng báo động trong đời sống công cộng, đôi khi được ngụy trang dưới dạng các lập luận địa chính trị, đôi khi lại thể hiện qua những thuyết âm mưu cổ xưa. Người Do Thái không nên phải hoài nghi về việc liệu các thể chế có bảo vệ họ hay không; người Hồi giáo cũng không nên phải chứng minh lòng yêu nước của mình mỗi khi một kẻ cuồng tín phạm tội. Cả hai nhóm đều xứng đáng được bảo vệ như nhau.

Những hệ quả không chỉ dừng lại ở sự hòa hợp trong nước. Một nền dân chủ có khả năng đoàn kết người dân mà không xóa bỏ những khác biệt của họ sẽ củng cố các thể chế trong nước, đồng thời nâng cao uy tín từ tấm gương mà quốc gia đó tạo ra trên trường quốc tế.

Thử thách thực tế nằm ở chỗ liệu nước Mỹ có thể dung hòa giữa sự cởi mở và trật tự hay không — mà không phải hy sinh bất kỳ yếu tố nào trong hai điều đó.

Vấn đề nhập cư có tầm quan trọng quá lớn để có thể trở thành một vũ khí thường trực trong các cuộc tranh đấu chính trị đảng phái. Nó không chỉ liên quan đến an ninh quốc gia của Hoa Kỳ, mà còn định hình đất nước mà hàng trăm triệu người Mỹ cùng con cháu họ sẽ kế thừa. Cả hai đảng phái nên tìm kiếm một sự đồng thuận bền vững, dựa trên thực tế mà các cộng đồng, người sử dụng lao động, trường học và các cơ quan quản lý biên giới đang phải đối mặt: thực thi pháp luật, bảo vệ quyền cá nhân và duy trì các lộ trình hợp pháp, đáng tin cậy cho người nhập cư.

Sức hấp dẫn của nước Mỹ như một vùng đất của những cơ hội chính là minh chứng cho sự thành công của quốc gia này, chứ không phải là lý do để lơ là chủ quyền quốc gia. Những ai chọn Mỹ làm quê hương phải tôn trọng các thể chế tại đây và đóng góp vào đời sống công dân. Ngược lại, nước Mỹ cũng phải luôn trung thành với Hiến pháp của mình.

Khi kỷ niệm 250 năm thành lập, nước Mỹ cần tránh tâm lý tự mãn. Quốc gia này không nhất thiết phải lặp lại những sai lầm của châu Âu, nhưng cũng không miễn nhiễm với chúng. Lợi thế của Mỹ nằm ở ngôn ngữ hiến pháp—một công cụ cho phép thách thức các định kiến ​​và biến những người xa lạ thành đồng bào.

Một nền cộng hòa có thể duy trì một hệ thống pháp luật thống nhất mà không cần áp đặt một tôn giáo duy nhất. Quốc gia này có thể bảo vệ một đứa trẻ Do Thái khỏi chủ nghĩa bài Do Thái, bảo vệ một đứa trẻ Hồi giáo khỏi sự cố chấp, đồng thời yêu cầu cả hai cùng tuân thủ một trật tự hiến pháp chung.

“Giấc mơ Mỹ” không chỉ gói gọn trong thành công về kinh tế. Đó là niềm tin rằng một đứa trẻ không nên bị đánh giá dựa trên nguồn gốc của cha mẹ mình. Niềm tin ấy chính là nguồn cơn của sự gắn kết và sức mạnh chiến lược.

Châu Âu mang đến một lời cảnh báo. Nước Mỹ vẫn còn quyền lựa chọn. Vị thế đặc biệt của Mỹ sẽ chỉ có thể duy trì nếu quốc gia này liên tục chọn cách trở thành một nền cộng hòa của các công dân, thay vì một tập hợp của những nhóm lợi ích đối đầu nhau.

A.C.

----

Ahmed Charai là Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của World Herald Tribune, Inc., đồng thời là nhà xuất bản của Jerusalem Strategic Tribune, TV Abraham và Radio Abraham. Ông là thành viên hội đồng quản trị của nhiều tổ chức uy tín, bao gồm Atlantic Council (Hội đồng Đại Tây Dương), Center for the National Interest (Trung tâm vì Lợi ích Quốc gia), Foreign Policy Research Institute (Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại) và International Crisis Group (Nhóm Khủng hoảng Quốc tế). Ông cũng là ủy viên hội đồng quốc tế và thành viên Ban Cố vấn tại Center for Strategic and International Studies (Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế). 

Nguồn bản dịch: FB Ba Sàm