01/11/2012

Obama hay Romney? Nhược điểm trong thể chế lưỡng đảng của Hoa kỳ

Nguyễn Khoa Thái Anh

Còn vài ngày nữa là đến thứ Ba, 6 tháng 11, 2012 ngày đầu phiếu vào Nhà Trắng của hai ứng cử viên tổng thống Mitt Romney và Barack Obama. Ai sẽ thắng cử là một đáp số mà nhiều người háo hức mong đợi.

Năm 2008, cao điểm khủng hoảng kinh tế Hoa Kỳ (phát xuất từ lòng tham không đáy của nhóm Wall Street và tài phiệt ngân hàng quốc tế) liên đới kéo sập hàng loạt các định chế tài chính của thế giới. Ở Mỹ, tâm điểm và xuất xứ của các sản phẩm lãi nợ nhà đất (mortgage) do các công ty chứng khoán cùng với sự thả lỏng nhiệm vụ kiểm soát và chế tài của chính phủ Hoa kỳ chế biến thành các món đầu tư quái đản đã làm vỡ tung bong bóng nhà đất ở cùng khắp thị trường và xã hội tạo ra một cơn khủng hoảng kinh tế rộng lớn chi phối toàn diện cuộc sống của hầu hết mọi người dân (có lẽ chỉ thua thời kỳ sụp đổ tài chính trầm trọng của Hoa kỳ vào thập niên 1929-1940 (The Great Depression).

Nói đến đây, tôi không khỏi nhớ đến chuyện của đồng chí X, Bộ Chính trị và sự bao che của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự lũng đoạn kinh tế vừa rồi của ông và những lãnh tụ liên đới trách nhiệm. Đúng, tư bản Hoa kỳ có thao túng thị trường gây tác hại lớn lao, nhưng chúng ta đừng quên ở dưới đáy từng của chế độ tư bản có đám thường dân góp tay trong chuyện lãi nợ nhà đất gây phá sản cho nhiều người và định chế tài chính. Nếu không có những dân ngu khu đen ham hố quá mức để bị khuyến dụ mua nhà ngoài sức trả góp của họ, cùng với những người đầu tư địa ốc tham lam mua quá nhiều nhà để kiếm lời đến nỗi không kịp bán kịp trước khi bong bóng giá cả bị nổ tung làm họ bị mất mát hay phá sản lôi theo cả hệ thống tài chính Mỹ (1).

Trong bối cảnh đó, ông Barack Obama đã xuất hiện với khẩu hiệu: "Change We Can Believe In/Chúng ta có thể tin là sẽ có thay đổi" và đắc cử tổng thống, mang niềm hy vọng của nhiều dân Mỹ sẽ cải tổ và kiểm soát những thành phần tài phiệt tham nhũng đã làm lũng đoạn hệ thống thị trường, làm giàu trên sự đau khổ của người khác (1). Tuy nhiên khi trở thành tổng thống, ông Obama không những không chế tài giới tài phiệt và Wall Street, những phần tử đã trực tiếp làm suy sụp và hư hại nền kinh tế Hoa Kỳ, ông lại tiếp tục đề cử họ vào những chức vụ then chốt như Tim Bernanke, Tổng đốc của Ngân hàng Trung ương (Chairman of The Federal Reserve Bank), Lawrence Summers Cố vấn Hội đồng Kinh tế quốc gia (U.S. National Economic Council), Timothy Geithner Bộ trưởng Bộ Tài chính (Secretary of the Treasury), chưa kể đến sự tham vấn của ông Henry Paulson, cựu Tổng Giám đốc Goldman Sach - công ty đã góp phần lớn vào sự cố sụp đổ của thị trường nhà đất - ông Paulson chính là Bộ trưởng Bộ Tài chính/Ngân khố Hoa kỳ thời tiền nhiệm của ông Obama, Bush con; khiến cho phe cực hữu và nhiều người cho rằng ông Obama là con cờ, một sản phẩm được các thế lực đại tài phiệt đưa lên.

Có ai ngờ sau khi nhậm chức, những phấn chấn và hứng khởi ban đầu của nhiều người về vị cứu tinh, quán quân của phe thấp cổ bé miệng, một tổng thống sẽ gióng tiếng nói lương tri cho số đông, (sau này được thể hiện qua nhóm 1 phần trăm (Occupy Wall Street) đã bắt đầu tan biến làm nhiều người thất vọng. Nhiều người nghèo, dân da màu và thiểu số cho rằng ông Obama đã phản bội lý tưởng đại diện cho công bằng xã hội. Trong khi đó các phần tử thủ cựu của phe Cộng hòa, vẫn tiếp thục lên án Obama buộc tội ông là một người theo chủ nghĩa xã hội/cộng sản (theo đúng ý nghĩa của phương Tây về nguyên lý chia sẻ xã hội dân sự, ngoại trừ chuyện cai trị độc tài và chuyên chính của chế độ cộng sản), thích lấy của nhà giàu san sẻ cho nhà nghèo. Một bằng chứng cụ thể họ trưng ra là ObamaCare, một chương trình bảo hiểm Y tế (mà điều khoản pháp lý dài 3.000 trang) bắt buộc mọi người phải mua bảo hiểm, công ty bảo hiểm phải nhận một số điều kiện để được tài trợ bằng tiền thuế của Liên bang (2). Lại nữa, nhiều thành phần cử tri đã bỏ phiếu cho ông, đồng thuận rằng ông Obama là một tổng thống nhu nhược 'không có xương sống' thích hạ mình và danh dự của Hoa kỳ ở Trung Đông bằng những tuyên bố khi đi công du qua các quốc gia nuôi dưỡng khủng bố quân này.

Do vậy, sau gần 2 năm tại chức, vào năm 2010 tôi cam đoan như đinh đóng cột cho rằng Obama sẽ trở thành "tổng thống 1-nhiệm-kỳ" tiên đoán ông nhất định sẽ bị hạ bệ trong kỳ bầu cử sắp tới này, tuy lúc đó chưa biết chắc ai sẽ ra tranh cử. Nhưng nay, nói theo kiểu Mỹ có lẽ tôi sẽ 'ăn thịt quạ': I will eat crow - 1 thành ngữ Anh Mỹ muốn nói là lời 'gáy'/tiên đoán của ai đó sẽ sai và người đó sẽ thua, phải nuốt những lời đoán/tin tưởng sai lạc của mình một cách chua cay.

Vì đến giây phút này, tôi vẫn cho rằng ông Obama sẽ thắng cử, tuy rằng trong thâm tâm, tôi vẫn hy vọng mong manh rằng ông Mitt Romney và phe Cộng hòa trong Quốc hội sẽ thắng thế và sẽ đủ can đảm cắt giảm kinh phí lạm chi của quốc gia để kịp thời chuyển hướng đi kinh tế tiệm tiến của ông Obama và đảng Dân chủ. Lý do tôi không tin tưởng mãnh liệt vào phe Cộng hòa hay ông Romney, là do thiển ý: phe Cộng hòa thiếu một ứng cử viên sáng giá hơn ông Mitt Romney trơn trợt, không giữ vững lập trường đứng đắn của mình, hoặc biết nhận lỗi nhằm sửa đổi hướng đi không đủ nhân bản của mình. Nhất là phe Cộng hòa không đủ dũng cảm để chọn những mục tiêu thiết thực và gần gũi với đời sống của thành phần trung lưu Mỹ hơn là lấp liếm chọn cách giảm thuế nửa vời giữa giới trung lưu (trên $50.000 Mỹ kim - $250.000/1 năm) và thượng lưu (các cư dân có lợi tức/thu nhập cao hơn 1 triệu Mỹ kim/năm).

Luật định về Thuế Lợi tức/Thu nhập/Lương tiền cơ bản của Hoa kỳ nằm ở 2 chữ lũy tiến (Progressive Tax) nghĩa là càng làm nhiều tiền thì đóng thuế càng cao. Điều cơ bản thứ hai: Hoa kỳ có nhiều số dân làm lương ở mức $50.000 Mỹ kim - $250.000/1 năm hơn số dân làm trên 1 triệu Mỹ kim/năm; ngoài những điều khoản khấu trừ hay miễn thuế cho một số lớn dân chúng (đây là con số 47% dân Hoa kỳ không đóng thuế Liên bang mà ông Romney đưa ra) bởi vì lý do nghèo, tật bệnh hay nuôi nấng con cái lệ thuộc (dependents minors) hoặc vì những nguyên do tránh thuế/trốn thuế nào khác - hợp pháp hay bất hợp pháp. Tuy nhiên không ai dám, Dân chủ hay Cộng hòa ngu dại đến mức phải giảm chi tiền An sinh xã hội hay Medicare cho người già hay người lệ thuộc họ cả! Đề nghị tư hữu hóa Social Security của cựu tổng thống Bush con do đó cũng bị bác bỏ.

Những nguyên do chuyển hóa một người thuộc phe Cộng hòa như cá nhân tôi, xuất phát từ chuyện chọn lẽ phải và lý lẽ làm chuẩn mực cho tiêu chí và lá phiếu của mình, thay vì chỉ đi theo một cách mù quáng mọi lập trường của phe đảng mình. Do đó, trong khi nói về chính sách ngoại giao và quân sự của ông Obama, tôi thấy hai năm gần đây ông đã làm tôi và một số người ngạc nhiên, tức là ông đã sửa sai về nhược điểm của ông trong chính sách ngoại giao, biết nghe lời Ngoại trưởng Hillary Clinton, ví dụ như trong chuyện trở lại Biển Đông, đóng quân ở Úc châu, cố tái lập lại vị trí của Hoa Kỳ trong vùng nóng gay go này. Trong cuộc tranh luận vừa rồi (kỳ 3) về chính sách ngoại giao ở Florida, ông Obama định nói về Hoa Kỳ quay lại Biển Đông thì bị Romney nhanh nhẩu đoản lái qua chuyện suy sụp kinh tế Mỹ!

Rất tiếc, ngoài chuyện 'không giữ vững lập trường', ông Mitt Romney đã bỏ lỡ nhiều cơ hội trong tranh luận giúp cho Obama thoát hiểm, từ chuyện chi trả hàng tỷ bạc cho các công trình chưa chín chắn thuộc phe phái mình, như năng lượng xanh, như 500 triệu Mỹ kim cho công ty Solyndra, không đáp ứng đề nghị của tình báo Mỹ tăng cường an ninh cho Đại sứ quán ở Benghazi, Libya, gây nên cái chết thảm khốc của ông Đại sứ Chris Stevens và 3 thuộc hạ, đổ thừa chuyện tấn công vào Tòa đại sứ vào cuốn vidéo (dở hơi) dè bỉu Hồi giáo, bỏ qua trách nhiệm của tổng thống để đi qây quỹ ở Las Vegas, v.v.

Trên lý thuyết và trong thực tế trong những cuộc bầu cử của Hoa Kỳ, sự tương phản giữa hai Đảng Cộng hoà và Dân chủ biểu hiện sự đối lập dân chủ của một nền cộng hoà bền vững. Hai phe Cộng hoà và Dân chủ đối chọi, tranh đua dữ dội nhưng sau khi có một phe đắc cử tổng thống thì phe khác nhượng bộ, chúc mừng và sẵn sàng dốc sức ủng hộ người lãnh đạo mới và nhiệm sở mới một cách ôn hòa. Nhưng ngược lại thể chế chính trị của Hoa Kỳ đã gây nhiều chia rẽ đáng tiếc, thay vì đề cao những mẫu số chung của hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, họ lại đào sâu sự khác biệt để hạ bệ phía địch thủ nhằm nâng cao lập trường của đảng mình.

Tuy rằng Hiến Pháp Hoa Kỳ chẳng bao giờ cấm đoán sự thành hình của các đảng thứ ba (Third Party System, mà từ 1850 Đảng Cộng hòa đã khởi xướng) các đảng này không bao giờ có đủ trọng lượng để giành cho mình một chỗ đứng khả dĩ có thể đối trọng với hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, vốn đã lột xác phôi thai qua bao nhiêu biến chuyển thăng trầm của lịch sử.

Có bao người biết tiền thân của Đảng Cộng hòa là đảng đã chính thức đứng ra tranh đấu cho người da đen, chống chế độ nô lệ từ thuở khai sinh của Đảng này từ 1854, với những khẩu hiệu: Free soil, Free Labor, Free men? Tuy ra đời sau Đảng Dân chủ (Democrats), Đảng Cộng hòa thật ra đã manh nha kết hợp với Whigs và Northern Democrats để chống lại chế độ nô lệ từ những năm nhen nhúm chia rẽ  Bắc-Nam của Hoa Kỳ từ giữa thế kỷ 18 cho đến thế kỷ 19 (1837-1861) với những Tương nhượng lịch sử như Missouri Compromise 1820, The Compromise of 1850, The Kansas-Nebraska Act 1854, v.v. nguyên do tranh giành ành hưởng và đất đai đã dẫn đến Nội chiến Bắc-Nam/Civil War (1861-1865).

Như nhiều người biết, các tiêu chí và mục tiêu của hai Đảng Dân chủ và Cộng hòa nhiều lúc là 2 thái cực không trọn vẹn để đại diện và bao gồm mọi thành phần cử tri ở Hoa kỳ, trong khi các đảng khác như Independents (không hẳn là 1 Đảng phái lớn, nhưng chán ngán với lập trường đối chọi của hai đảng Cộng hòa và Dân chủ nên họ đã chọn đứng biệt lập) Green Party, Libertarians… lại không đủ sức để đương đầu với 2 guồng máy đã bắt rể và (nắm) bắt tiền từ các PAC (Political Action Committees) nhất là từ khi Tối cao Pháp viện đã thông qua Nhóm Citizens United cho phép chuyện đóng góp tiền thả cửa cho các ứng cử viên từ 2010,và nếu đi qua các tổ chức phi-lợi-nhuận thì sẽ không cần khai báo nguồn gốc. Chính vì sự đối lập của chế độ lưỡng đảng, nhiều lúc họ quên đi trọng trách của quốc gia mà chỉ biết mối lợi trước mắt của đảng mình, chỉ chực chờ để đả phá bất kỳ một đề nghị gì do bên kia đưa ra gây ra thế kẹt (gridlock) cho cả nước.

Tại sao lại cho lập trường (platform) của phe/người Cộng hòa là chống lại dân nghèo, hay người da đen hay dân tộc thiểu số? Tại sao đảng Cộng hòa lại phải háo chiến, ủng hộ quân binh (military industrial complex, có phải vì lý do này mà nhiều người cho rằng đảng Cộng hòa lại chống Cộng nhiều hơn phe Dân chủ?). Tại sao Cộng hòa phải thiên vị cho nhà giàu, giảm thuế cho phe tài phiệt, đại công ty? Hay lý do từ nguyên thủy Đảng Cộng hòa do chống chế độ nô lệ, đề cao thị trường tự do cho rằng lương tiền người lao động phải được trả theo nhu cầu và khả năng của họ (The Republicans vigorously argued that free-market labor was superior to slavery and the very foundation of civic virtue and true republicanism - this is the "Free Soil, Free Labor, Free Men" ideology. (Eric Foner, Free soil, free labor, free men: the ideology of the Republican Party before the Civil War (1970)).

Do đó, tôi, một thành viên Đảng Cộng hòa, trong nhiều năm nay chưa bầu cho ứng cử viên Dân chủ nào, nhưng phải thú nhận, tôi không ưa ông Romney và một số lời tuyên bố của ông, đào sâu hố chia rẽ giữa người nghèo và người giàu (47%) và đến bây giờ lá phiếu tôi không nghiêng về ông Romney. Điều này không có nghĩa là tôi sẽ bán đứng nguyên lý và lý tưởng (tiêu chí) chính của người Cộng hòa, như 'tự lực cánh sinh', không thích một nhà nước có quá nhiều quyền hành để chi phối vào cuộc sống của người dân (less government), không thích sưu thuế cao, giữ gìn biên cương, yêu nước, đề cao đặc tính công bằng, bác ái, dân chủ và tự do của Hoa kỳ.

Chuyện hút cần sa vì lý do y tế (medecinal marijuana) chống phá thai (anti abortion), chuyện đồng tính luyến ái hay đồng phái hôn nhân (same sex marriage), quyền giữ súng ống (right to bear arms) là những chuyện thiết nghĩ không đáng để tôi mất thì giờ chống đối.

Vấn đề tranh luận ở đây không phải Hoa kỳ là một quốc gia quán quân (nhất là so với Trung quốc, một cường quốc đang trổi dậy), đáng để cho mọi quốc gia trên thế giới khác noi gương. Điều này thiển nghĩ là một đồng thuận của nhiều người. Ở đây, quan ngại của tôi về chế độ lưỡng đảng:

1) Ta thán về chế độ lưỡng đảng của Hoa kỳ không đáp ứng, không đại diện được cho tất cả nguyện vọng của mọi thành phần cử tri, trong đó có tôi.

2) Tiền vận động bầu cử (của cả 2 bên) đã tăng quá mức đến hàng tỷ Mỹ kim, chưa kể tiền đóng góp của PAC vào quỹ ứng cử của họ:

http://www.npr.org/blogs/itsallpolitics/2012/10/22/163329835/both-obama-romney-on-track-to-spend-1-billion-by-election-day?ft=1&f=10.

3) Đảng Cộng hòa,(chưa nói đến Dân chủ) mà tôi là 1 thành viên, không đáp ứng được những điều nhân ái, đại diện cho các thành phần yếu kém trong xã hội, tiêu biểu là người nghèo, những lý tưởng/tiêu chí nguyên lý khởi đầu mà tôi và nhiều thành viên mong đợi. Do đó nên phải cần có chí ít một chính đảng khác tạo đủ thế lực và hậu thuẫn đáng kể của nhiều người dân hầu có thể đối đầu ngang hàng với hai đảng hiện hành.

Những lý tưởng bênh vực kẻ yếu thế cô, người da đen (ngày nay phải kể cả những người da màu) chính ra là những tôn chỉ cao cả mà Đảng Cộng hòa đã nêu cao khi mới khai phóng, họ còn được gọi là Radical Republicans vì đã mãnh liệt đả phá những kỳ thị sắc tộc và vi phạm nhân quyền của đảng Dân chủ đối với người da đen. Ngoài ra, vì mục tiêu thượng tôn của đảng mình mà chế độ lưỡng đảng đã tìm mọi cách để phá bỉnh đường lối, nhiều lúc đứng đắn và tử tế của đảng đối nghịch thay vì đứng cùng hàng ngũ với họ mà đưa nước Mỹ đi lên. Người Mỹ gọi là partisan politics, ít khi người ta thấy được chuyện hòa hiệp giữa hai đảng (bipartisan) để tìm một lối ra, ví dụ như tìm cách gia giảm mức lạm chi/national deficit (khủng) hiện nay là 16 trillions. Không một phe nào đủ can đảm để cắt bớt chi tiêu (Cộng hòa khá hơn, dũng cảm hơn trong chuyện này).

Người Việt hải ngoại - vì đối trọng với chế độ hiện hành giữa Việt Nam và Trung quốc - không thể bình chân như vại mà ngồi trên vòng hoa chiến thắng cũ mèm của Hoa Kỳ mà rao giảng, lý giải mãi về ý chí hướng thượng của Hoa kỳ, ca ngợi và thượng tôn các bậc tiền bối, cha đẻ (forefathers) của Hiến chương và nền cộng hòa (3) Hoa Kỳ, để mà ung dung tự tại tán thưởng lý tưởng dân chủ tự do, bỏ qua những khiếm khuyết của chế độ lưỡng đảng của Hoa Kỳ, bảo rằng ta cứ ngồi đây chờ xem anh nào/đảng mới nào đủ tư cách để đánh bật vòng kim cô của hai đảng ngự tại mà chen chân vào.

Chúng ta phải bắt đầu từ bây giờ (hơi muộn rồi!) tạo cơ hội cho những bàn luận/tranh luận sôi nổi nhằm gây một tiếng vang đáng kể để - nếu chưa có thể lập được một đảng đủ sức thu hút cử tri trong quần chúng lúc này - thì ít ra cũng làm cho hai Đảng Cộng hòa và Dân chủ nao núng mang lại cải tổ trong đường lối của họ.

Thế nên cho dù biết được lá phiếu của mình ở California sẽ không ảnh hưởng nhiều (nhất là nếu bầu cho đảng Cộng hòa) vì sĩ số thành viên đảng Dân chủ ở tiểu bang California cao và luật bầu cử Electoral College sẽ cho phép ứng cử viên nào được quá bán số phiếu bầu cho mình sẽ thắng/hốt trọn vẹn tiểu bang, tôi vì nhiệm vụ công dân sẽ đi đầu phiếu vào thứ Ba tuần tới.

_____________________________________________

(1) Tức là các nhóm tài phiệt và giới nhân viên địa ốc lợi dụng lòng nhẹ dạ cả tin của a) những người (nói trắng ra là không hội đủ điều kiện tài chánh/tín dụng đề mua nhà) để bán cho họ nhà đi đôi với các món nợ mà họ không kham nổi (những món nợ mà xác suất trả nợ của người vay không tốt, người ta gọi là subprime); b) những phần tử đầu tư địa ốc tham lam mua nhà để bán lại kiếm lời (động từ Anh ngữ gọi là "flip").

Rốt cuộc thì những món nợ nhà đất subprime này bị vỡ nợ (tuy những món nợ không hội đủ điều kiện tín dụng này nhưng vì quy chế lỏng lẻo nên nhân viên địa ốc cũng làm (man khai giấy tờ và lương tiền) cho khách hàng họ mua được).

(2) Sau 2012, (sau cuộc bầu cử tổng thống), những ai bán nhà sẽ bị đóng thuế 3,8% cho trị giá nhà bán của mình để trả nợ cho chương trình y tế của Obama (Obama Care)

http://www.gop.gov/blog/10/04/08/obamacare-flatlines-obamacare-taxes-home.

(3) Một thể chế đại diện bằng một chính quyền do dân, bởi dân, vì dân, bầu lên và thực thi cho tiếng nói của họ.

N.K.T.A.

Tác giả gửi trực tiếp cho BVN