Bauxite Việt Nam

Mạc Văn Trang 

(Mình già, đầu óc lú lẫn. May có thằng “cháu” AI nó khai sáng cho, bớt ngu)!

Hỏi: 

Quan niệm đúng đắn về Tự do?

Chat GPT: 

Một quan niệm đúng đắn về tự do cần nhìn đồng thời hai bình diện: tự do của xã hội và tự do của mỗi cá nhân, coi chúng không đối lập mà ràng buộc, nâng đỡ lẫn nhau.

1. Tự do của xã hội là gì?

Tự do của xã hội không đơn thuần là “độc lập quốc gia” hay “không bị ngoại bang chi phối”, mà cốt lõi là:

- Chủ quyền gắn với năng lực tự quyết

Một xã hội tự do là xã hội: Có quyền quyết định con đường phát triển của mình. Nhưng quan trọng hơn là: Có năng lực thực hiện sự lựa chọn đó (kinh tế tự chủ, thể chế hiệu quả, tri thức, nhân lực).

Độc lập hình thức mà phụ thuộc thực chất (về kinh tế, công nghệ, tư duy) thì chưa phải tự do.

- Thể chế giới hạn quyền lực 

Xã hội tự do cần: Pháp quyền (luật pháp đứng trên mọi quyền lực); Kiểm soát và phân quyền; Trách nhiệm giải trình.

Như Montesquieu nói: “Tự do chính trị là quyền được làm những gì pháp luật cho phép”.

2. Tự do của cá nhân là gì?

Tự do cá nhân không phải là “muốn làm gì thì làm”, mà là:

- Tự do lựa chọn có ý thức

Một cá nhân tự do là người: Được nghĩ, nói, tin, chọn, mà không bị cưỡng bức. 

Có thông tin, có giáo dục, có năng lực tư duy độc lập.

Người bị ngu dân, sợ hãi hay lệ thuộc kinh tế không thể thật sự tự do, dù luật có ghi “tự do”.

- Tự do gắn với trách nhiệm: Tự do cá nhân luôn đi cùng:Trách nhiệm với người khác; Tôn trọng quyền tự do của cộng đồng.

John Stuart Mill nhấn mạnh: “Giới hạn duy nhất của tự do cá nhân là khi nó gây hại cho người khác.”

3. Mối quan hệ đúng đắn giữa tự do xã hội và tự do cá nhân

Sai lầm phổ biến là hy sinh cá nhân vì ‘tự do xã hội’ – Dẫn đến chuyên chế, nhân danh “lợi ích chung” để tước quyền con người.

Tuyệt đối hóa cá nhân, coi thường xã hội – Dẫn đến hỗn loạn, ích kỷ, tan rã cộng đồng.

Quan niệm đúng đắn: Xã hội tồn tại để bảo vệ và mở rộng tự do cá nhân.

Cá nhân trưởng thành làm nền tảng cho tự do xã hội

Hay nói gọn:

Không có cá nhân tự do thì không có xã hội tự do.

Không có xã hội tự do thì cá nhân không thể tự do bền vững.

4. Ba trụ cột của tự do đúng nghĩa

Một xã hội – cá nhân thật sự tự do cần đủ ba điều kiện:

 - Pháp quyền – không ai đứng trên luật;

 - Khai phóng trí tuệ – giáo dục nuôi dưỡng tư duy độc lập;

 - Nhân phẩm – con người là mục đích, không phải công cụ

Thiếu một trong ba, tự do sẽ: Hoặc biến thành hỗn loạn hoặc thành ảo tưởng tuyên truyền.

5. Kết luận ngắn gọn

- Tự do đúng đắn là:

Với xã hội: khả năng tự quản bằng luật pháp công bằng;

Với cá nhân: khả năng sống đúng với lương tri, lựa chọn và chịu trách nhiệm

Như tinh thần câu nói của Hồ Chí Minh: Tự do không phải khẩu hiệu chính trị, mà là giá trị sống cụ thể của từng con người.

Hỏi tiếp Chat GPT:

Xin bình luận câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có ý nghĩa gì” (Báo Cứu quốc, số ra ngày 17-10-1945).

Chat GPT:

Câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng ý nghĩa gì” là một tư tưởng rất sâu sắc, thể hiện rõ mục tiêu tối thượng của cách mạng Việt Nam và giá trị cốt lõi của độc lập dân tộc.

Trước hết, câu nói khẳng định rằng độc lập dân tộc không phải là mục đích cuối cùng, mà là điều kiện để nhân dân được sống hạnh phúc, tự do. Độc lập không chỉ là việc đất nước thoát khỏi ách đô hộ của ngoại bang, có chủ quyền về chính trị, lãnh thổ, mà quan trọng hơn là độc lập ấy phải mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân. Nếu người dân vẫn đói nghèo, bị áp bức, không có quyền làm chủ cuộc sống của mình, thì nền độc lập ấy chỉ mang tính hình thức.

Thứ hai, câu nói thể hiện tư tưởng “dân là gốc của nước” của Hồ Chí Minh. Theo Người, nhân dân vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu của cách mạng. Mọi đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đều phải hướng tới việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, bảo đảm các quyền cơ bản như quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc. Độc lập dân tộc phải gắn liền với độc lập cho mỗi con người.

Bên cạnh đó, câu nói còn cho thấy sự kết hợp chặt chẽ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Chỉ có xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh thì người dân mới thực sự được hưởng hạnh phúc và tự do. Vì vậy, sau khi giành được độc lập, nhiệm vụ quan trọng là xây dựng đất nước, phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, chăm lo đời sống nhân dân.

Cuối cùng, câu nói của Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị trong thời đại ngày nay. Nó nhắc nhở rằng sự phát triển của đất nước phải luôn gắn liền với con người; mọi thành tựu kinh tế, chính trị đều phải hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của nhân dân.

Tóm lại, câu nói thể hiện một chân lý: Độc lập dân tộc chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhân dân được sống trong hạnh phúc, tự do và làm chủ đất nước mình.

M.V.T.

16/1/2026

Tác giả gửi BVN