Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Một Quốc hội hiệu quả không chỉ được đo bằng cơ cấu đại biểu, mà bằng khả năng tiếp nhận và chuyển hóa các góc nhìn đa dạng thành chính sách. Trong đó, phản biện từ thực tiễn giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Khoảng trống về sự tham gia của luật sư hành nghề trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để hoàn thiện cơ chế, tăng cường tính thực chất của hoạt động lập pháp.

Ở nước nào và thời nào cũng vậy, Quốc hội không chỉ là nơi thể hiện ý chí của nhân dân thông qua các kiến nghị, đề xuất, quyết định mà còn bằng các tranh luận, phản biện và hoàn thiện chính sách. Giá trị của hoạt động lập pháp không chỉ nằm ở số lượng luật được ban hành, mà ở chất lượng của từng quy định và khả năng đi vào đời sống.

Trong các nhiệm kỳ trước, sự tham gia của những đại biểu có trải nghiệm thực tiễn sâu sắc, đặc biệt là luật sư hành nghề, đã góp phần tạo nên những góc nhìn phản biện trực diện. Họ không tiếp cận pháp luật như một hệ thống tĩnh, mà như một cơ chế vận hành với đầy đủ những va chạm và hệ quả. Nhờ đó, nhiều vấn đề được đặt ra không chỉ dừng ở nội dung quy định, mà còn ở tính khả thi và tác động thực tế.

Bước sang nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, sự vắng mặt của luật sư hành nghề trong cơ cấu đại biểu đặt ra một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn. Đây không đơn thuần là sự thiếu hụt về thành phần, mà là khoảng trống về một phương thức tiếp cận pháp luật – tiếp cận từ thực tiễn áp dụng.

Khoảng trống về góc nhìn thực tiễn

Quốc hội hiện nay không thiếu những đại biểu có trình độ pháp lý cao. Tuy nhiên, giữa tri thức pháp lý học thuật và tri thức hình thành từ thực tiễn hành nghề vẫn tồn tại khác biệt đáng kể.

Trong khi cách tiếp cận học thuật nhấn mạnh tính hệ thống và logic của văn bản, thì thực tiễn lại bộc lộ những điểm chưa hoàn thiện: quy định thiếu khả thi, cách hiểu không thống nhất hoặc những khoảng trống pháp lý phát sinh. Luật sư hành nghề là những người trực tiếp đối diện với các vấn đề này, từ đó hình thành tư duy phản biện gắn với thực tế.

Mặc dù Quốc hội không thiếu những nhà hoạt động thực tiễn nhưng sự thiếu vắng góc nhìn của những người vừa có tri thức pháp lý sâu sắc vừa có kinh nghiệm thực tiễn có thể khiến quá trình lập pháp thiên về lý thuyết, thiếu cơ chế kiểm chứng từ đời sống. Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng chính sách, mà còn làm tăng chi phí sửa đổi, bổ sung trong quá trình thực thi.

Hoàn thiện cơ chế tham vấn chính sách

Để bù đắp khoảng trống, cần thiết kế các cơ chế hiệu quả nhằm đưa tri thức từ thực tiễn vào quá trình lập pháp.

Trước hết là nâng cao chất lượng hoạt động tham vấn. Việc lấy ý kiến đối với dự thảo luật cần được tổ chức một cách thực chất, tập trung vào những vấn đề cốt lõi. Ý kiến của giới luật sư – những người trực tiếp áp dụng pháp luật cần được coi là nguồn thông tin quan trọng, phản ánh trung thực những bất cập của hệ thống hiện hành.

Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế phản hồi minh bạch. Việc tiếp thu hay không tiếp thu ý kiến phải được giải trình rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu về trách nhiệm giải trình, mà còn góp phần nâng cao niềm tin và khuyến khích sự tham gia của xã hội vào hoạt động lập pháp.

Tăng cường đối thoại và điều trần

Bên cạnh tham vấn, việc mở rộng các hình thức đối thoại trực tiếp giữa Quốc hội và giới chuyên môn là cần thiết. Các phiên điều trần chuyên đề cần được chú trọng hơn trong quy trình xây dựng pháp luật.

Tại đây, các dự thảo luật có thể được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau. Những người hành nghề có thể chỉ ra kịp thời các quy định khó thực thi, những rủi ro tiềm ẩn hoặc những xung đột với thực tiễn. Chính sự phản biện này giúp làm rõ các giả định chính sách và nâng cao chất lượng văn bản.

Đầu tư cho khâu phản biện từ sớm sẽ góp phần giảm thiểu việc sửa đổi, bổ sung sau khi luật đã ban hành, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Giải pháp căn cơ: phát huy vai trò của luật sư

Về lâu dài, việc tạo điều kiện để luật sư tham gia trực tiếp vào Quốc hội vẫn là giải pháp mang tính căn cơ. Điều này đòi hỏi sự chuẩn bị từ khâu phát hiện, bồi dưỡng đến hoàn thiện cơ chế để khuyến khích sự tham gia.

Cần có cách tiếp cận phù hợp để dung hòa giữa tính độc lập của nghề luật sư và yêu cầu của hoạt động chính trị. Đồng thời, môi trường nghị trường phải thực sự tôn trọng và khuyến khích phản biện. Khi đó, những người có năng lực và kinh nghiệm thực tiễn mới có thể phát huy hiệu quả vai trò của mình.

Trong điều kiện hiện nay, các đại biểu Quốc hội cần chủ động hơn trong việc tiếp cận nguồn tri thức từ thực tiễn. Việc tăng cường kết nối với giới luật sư thông qua hội thảo, diễn đàn hoặc cơ chế tư vấn là cần thiết.

Đây không chỉ là cách bổ sung thông tin, mà còn giúp kiểm chứng các đề xuất chính sách từ góc nhìn thực tiễn. Khi quá trình xây dựng luật được đặt trong sự đối thoại thường xuyên với các chủ thể chịu tác động, chất lượng chính sách sẽ được nâng lên rõ rệt.

Từ khoảng trống đến động lực cải cách

Khoảng trống hiện nay, nếu được nhận diện đúng, có thể trở thành động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế. Trong bối cảnh các quan hệ kinh tế - xã hội ngày càng phức tạp, yêu cầu đối với chất lượng lập pháp ngày càng cao.

Việc bảo đảm sự kết nối giữa quy định pháp luật và thực tiễn đời sống là điều kiện tiên quyết để chính sách phát huy hiệu quả. Trong quá trình đó, vai trò của những người có kinh nghiệm hành nghề, đặc biệt là luật sư, cần được phát huy thông qua các cơ chế phù hợp.

Lời kết

Một Quốc hội hiệu quả không chỉ được đo bằng cơ cấu đại biểu, mà bằng khả năng tiếp nhận và chuyển hóa các góc nhìn đa dạng thành chính sách. Trong đó, phản biện từ thực tiễn giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Khoảng trống về sự tham gia của luật sư hành nghề trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để hoàn thiện cơ chế, tăng cường tính thực chất của hoạt động lập pháp.

Khi các kênh tham vấn, đối thoại và phản biện được thiết kế hiệu quả, khoảng trống này hoàn toàn có thể được thu hẹp. Xa hơn, đó sẽ là nền tảng để xây dựng một nền lập pháp ngày càng chuyên nghiệp, gắn với thực tiễn và hướng tới phát triển bền vững.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN