Bauxite Việt Nam

Nguyễn Quang A

Dù còn nhiều tranh cãi liệu việc hỗ trợ dân đổi vàng thành tiền để mua nhà có góp phần “vàng hóa” nền kinh tế hay không, nhưng điều chắc chắn là việc đó, cũng như việc khởi động nhiều siêu dự án liên quan đến bất động sản cỡ nhiều trăm ngàn tỷ đồng, chắc chắn làm tăng đáng kể tỷ lệ đầu tư vào bất động sản! Kinh nghiệm đau đớn của Trung quốc phải là bài học cảnh tỉnh [1, tr. 202-206]. Và nguy cơ vỡ bong bóng bất động sản gây bất ổn kinh tế nghiêm trọng là nguy cơ không thể xem thường.

Tháng 12/2016 Tổng bí thư ĐCSTQ hô hào “nhà là để ở, không phải để đầu cơ” để làm dịu mát thị trường bất động sản đang nóng ở Trung Quốc và chính phủ ngay lập tức ban hành các quy định nghiêm ngặt. Ngoài việc giới hạn số lượng căn hộ mà cá nhân hoặc gia đình có thể mua, chiến dịch trấn áp bao gồm cấm bán các căn hộ mới trong vòng hai năm kể từ lần mua đầu tiên, tăng lãi suất cho vay mua nhà, cấm cấp tín dụng mua nhà cho những người đã sở hữu hai căn hộ, và tăng nguồn cung nhà cho thuê giá rẻ và các biện pháp thắt chặt tín dụng cho các nhà phát triển bất động sản. Tuy nhiên, năm 2021-2024 bong bóng bất động sản đã vỡ tung bất chấp những cố gắng “hạ cánh mềm” của thị trường bất động sản ở Trung quốc [1, tr. 204-205].

Ngày 19/5/2026 Tổng bí thư ĐCSVN tuyên bố “nhà để ở, không phải để đầu cơ” khi bàn đến nhà cho thuê là trụ cột chiến lược trong xây dựng nhà ở [2]. Việt Nam đã xảy ra vài bong bóng bất động sản và khi đổ vỡ đã dẫn đến khủng hoảng sâu rộng 2011-2013 và năm 2025 đã có những tín hiệu “đáng chú ý cần xem xét nghiêm túc” chẳng hạn như đến cuối 2025 các ngân hàng đã bơm 4,1 triệu tỷ đồng vào lĩnh vực địa ốc, tăng 17% so với năm trước, chiếm gần ¼ tổng nợ tín dụng, mức cao kỷ lục [3]. Trước tình hình đáng lo ngại đó năm 2026 các ngân hàng bắt đầu “siết tín dụng bất đông sản” [4].

Trong bối cảnh đó Tập đoàn Vingroup, Công ty Cổ phần Vinhomes và các Công ty Vàng bạc Đá quý “khởi động chương trình chuyển hóa nguồn lực vàng vào nền kinh tế” (chuyển vàng thành tiền mua nhà và sau 5 năm có thể giữ lại căn nhà hay nhận tiền bằng 110% giá trị số vàng ban đầu) [5], và được một vài chuyên gia nhiệt liệt ủng hộ [6], nhưng tuyên bố của ông “Thay vì để vàng nằm yên, người dân có thể sở hữu nhà - loại tài sản có xu hướng tăng giá trong dài hạn nhanh hơn vàng, đặc biệt là tại các siêu đô thị gắn với siêu hạ tầng. Nếu bất động sản tăng giá mạnh hơn vàng trong giai đoạn 5 năm đó, rõ ràng người mua sẽ được hưởng lợi” lại thực tế khuyến khích dân “đầu cơ” bất động sản. Nếu các chuyên gia tư vấn cho chính phủ theo kiểu đó thì vô hình trung sẽ dẫn đến nhà nước bị [các đại gia] bắt giữ (capured state).

Việc huy động vàng trong dân để phát triển kinh tế là vấn đề đã được các chính trị gia, học giả và chuyên gia bàn luận từ lâu nhưng chưa có giải pháp phù hợp. Ngày 8/2/2026 Thủ tướng  Phạm Minh Chính thúc “Cần sớm có giải pháp huy động vàng miếng trong dân”, còn cựu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, ngày 29/4/2026 tân thủ tướng Lê Minh Hưng nói “hạn chế tối đa tâm lý găm giữ và đầu cơ vàng” [7]. Hết sức chung chung hay chỉ là mong muốn, chưa thấy giải pháp nào và cũng không thấy những nghiên cứu, thảo luận thật nghiêm túc về chuyện huy động vàng, hoặc làm thế nào để tránh “đầu cơ” nhà đất hay vàng. 

Theo tôi chừng nào mà dân thường thấy lợi ích của việc “đầu cơ” hay nói hoa mỹ hơn là việc “đầu tư” vào nhà đất hay vàng cao hơn hẳn việc “đầu cơ” hay “đầu tư” theo cách khác (chẳng hạn giá nhà đất cao gấp nhiều việc “đầu tư” khác, ví dụ đầu tư vào sản xuất kinh doanh) trong một khoảng thời gian nhất định, thì dân thường chỉ biết cộng trừ sẽ có khuyến khích mạnh mẽ để “đầu cơ” vào nhà đất và họ làm vậy thật là hợp lý bất chấp những lời hô hào có vẻ cao thượng. Như thế nhiệm vụ của nhà nước là, nếu có thể, phải làm cho việc “đầu cơ” không sinh lời bằng cách “đầu tư” mà nhà nước mong muốn, nói cách khác nhà nước phải cải thiện các chính sách an sinh xã hội, có chính sách ổn định đồng tiền quốc gia, lạm phát thấp, có môi trường pháp lý minh bạch, nghiêm minh, bảo vệ tài sản và quyền sở hữu tư nhân (trên thực tế chứ không chỉ trên giấy), tạo niềm tin để người dân tự nguyện bỏ vốn (kể cả vàng và ngoại tệ và các tài sản khác) ra kinh doanh vì họ thấy làm vậy là vì lợi ích của chính họ.  Thiếu những điều đó thì hô hào huy động vàng của dân vào nền kinh tế nhằm phục vụ sự phát triển quốc gia hoặc hô hào đừng “đầu cơ” nhà đất chỉ là những lời hô hào suông.

Trong bối cảnh các siêu dự án bất động sản “tầm cỡ quốc gia” như dự án trục sông Hồng hoặc nhiều siêu dự án hạ tầng giao thông gắn với bất động sản (TOD) khác cũng được khởi công hoặc đề xuất và hầu hết các đại gia, không chỉ đại gia bất động sản mà cả các đại gia “công nghiệp truyền thống” (như Hòa Phát và  Trường Hải tham gia dự án Trục sông Hồng) cũng như dịch vụ (Sovico không chỉ làm ngân hàng, hàng không mà vừa với kiến nghị xây metro ở Hồ Chí Minh gắn với bất động sản) cứ như hầu hết các đại gia đều thấy phải tham gia phát triển bất động sản và giá nhà đất tăng liên tục, thì chuyện nhà nhà đầu cơ nhà hay đầu cơ vàng là chuyện không khó hiểu. 

Dù còn nhiều tranh cãi liệu việc hỗ trợ dân đổi vàng thành tiền để mua nhà có góp phần “vàng hóa” nền kinh tế hay không, nhưng điều chắc chắn là việc đó, cũng như việc khởi động nhiều siêu dự án liên quan đến bất động sản cỡ nhiều trăm ngàn tỷ đồng, chắc chắn làm tăng đáng kể tỷ lệ đầu tư vào bất động sản! Kinh nghiệm đau đớn của Trung quốc phải là bài học cảnh tỉnh [1, tr. 202-206]. Và nguy cơ vỡ bong bóng bất động sản gây bất ổn kinh tế nghiêm trọng là nguy cơ không thể xem thường. Hãy nên nghe các ông Tổng “nhà là để ở, không phải để đầu cơ” và phải tạo môi trường để chính người dân cảm thấy “đầu cơ” vào nhà, vàng không hấp dẫn bằng đầu tư vào sản xuất kinh doanh khác. Còn nếu chỉ hô hào nhưng các chính sách cụ thể lại vô tình (hay hữu ý) tạo khuyến khích cho người dân và doanh nghiệp “đầu cơ” và say sưa, hấp tấp chạy theo tăng trưởng quá dựa vào bất động sản như Trung Quốc [1 tr. 220] thì sẽ chỉ dẫn đến tai họa vì việc “chọn người thắng” trong số các doanh nghiệp thân hữu có nguy cơ khiến nhà nước bị bắt giữ và ước mong tạo vài chục doanh nghiệp dân tộc lớn như mục tiêu của Nghị quyết 63 về phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam (nhưng do ràng buộc ngân sách mềm, không có khả năng cạnh tranh quốc tế) thì mục tiêu đó có thể chẳng bao giờ đạt được.

Ghi chú:

[1] Minxin Pei, The Broken China Dream (Giấc mơ Trung Hoa Tan vỡ), Princeton

University Press, 2026, (bản tiếng Việt xem tại đây.)   

[2] https://vnexpress.net/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-nha-de-o-khong-phai-de-dau-co-5075829.html  

[3] https://nghiencuu.tapchikinhtetaichinh.vn/thuc-trang-dau-co-va-nguy-co-bong-bong-bat-dong-san-tai-viet-nam-thach-thuc-doi-voi-on-dinh-kinh-te-vi-mo-137890.html

[4] https://www.vietnamplus.vn/ngan-hang-siet-tin-dung-bat-dong-san-uu-tien-nhu-cau-o-thuc-post1108152.vnp

[5] https://vingroup.net/tin-tuc-su-kien/bai-viet/6935/vinhomes-khoi-dong-chuong-trinh-chuyen-hoa-nguon-luc-vang-vao-nen-kinh-te

[6] https://cafef.vn/chuyen-gia-ho-tro-chuyen-doi-vang-de-mua-nha-chu-dau-tu-moi-la-ben-chiu-rui-ro-nguoi-mua-luon-an-toan-co-loi-18826052710002062.chn

[7] https://vnexpress.net/thu-tuong-can-som-co-giai-phap-huy-dong-vang-mieng-trong-dan-5015736.html;  https://tuoitre.vn/thu-tuong-le-minh-hung-han-che-toi-da-tam-ly-gam-giu-va-dau-co-vang-20260429144059944.htm

N.Q.A.

Tác giả gửi BVN