Thay ghế hay dựng người?

Tô Văn Trường

Một số quyết định nhân sự chưa thật sự phù hợp với yêu cầu chuyên môn, những ý kiến tham mưu thiếu thực tiễn gây tranh luận, phản ứng trong dư luận, hay việc điều động, thay đổi cán bộ với tốc độ bất thường, kể cả tại những trung tâm chính trị, hành chính lớn, đang đặt ra câu hỏi về chất lượng lựa chọn và sử dụng cán bộ. 

Thay một người đứng đầu có thể chỉ cần một quyết định, nhưng lựa chọn đúng người, chuẩn bị được đội ngũ kế cận và bảo đảm bộ máy vận hành liên tục lại đòi hỏi tầm nhìn, năng lực và trách nhiệm lâu dài. Bởi vậy, vấn đề không chỉ là thay ghế, mà quan trọng hơn là dựng người.

Minh hoạ: Huỳnh Dũng Nhân

Trong công tác cán bộ, không thể mặc nhiên cho rằng một người đã trải qua quá trình phấn đấu để được bổ nhiệm vào vị trí cao thì có thể đảm đương tốt mọi trọng trách. Phấn đấu trở thành Ủy viên Trung ương là một quá trình chính trị và công tác đáng ghi nhận, nhưng không đồng nghĩa với việc có thể làm tốt mọi công việc, ở mọi lĩnh vực và mọi địa bàn. Chức vụ càng cao càng đòi hỏi năng lực thực tiễn, tư duy quản trị, khả năng tổ chức thực hiện và tinh thần chịu trách nhiệm trước những vấn đề lớn.

Bởi vậy, câu hỏi “thay ghế hay dựng người” không nên được hiểu là lựa chọn một trong hai. Người không đáp ứng yêu cầu phải được thay thế; đội ngũ kế cận phải được chuẩn bị thường xuyên. Vấn đề không chỉ là thay ai, bổ nhiệm ai, mà quan trọng hơn là sau mỗi lần sắp xếp, bộ máy có hoạt động tốt hơn, trách nhiệm có rõ hơn và người dân có được phục vụ tốt hơn hay không.

Thay người phải đi cùng xác định đúng nguyên nhân

Không có chức vụ nào là sự bảo đảm cho quyền được tiếp tục tại vị. Người được giao trọng trách phải chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ. Khi cán bộ không đủ năng lực, né tránh trách nhiệm hoặc để công việc đình trệ do nguyên nhân thuộc phạm vi phụ trách, việc xem xét thay thế là cần thiết.

Tuy nhiên, điều động, luân chuyển, bố trí lại và xử lý cán bộ không hoàn thành nhiệm vụ có mục đích khác nhau. Không thể chỉ từ việc một người rời vị trí mà kết luận về năng lực hay nguyên nhân của quyết định nhân sự.

Điều cần làm rõ là công việc đang vướng ở đâu: năng lực cá nhân, cách tổ chức thực hiện, sự phối hợp giữa các cơ quan hay những ràng buộc vượt thẩm quyền?

Nếu điểm nghẽn chủ yếu nằm ở người đứng đầu, thay người có thể mở đường cho chuyển biến. Nếu điểm nghẽn nằm trong cơ chế mà cơ chế vẫn giữ nguyên, người kế nhiệm có thể sớm gặp lại khó khăn của người tiền nhiệm.

Trách nhiệm cá nhân vì thế phải được xác định cụ thể. Đồng thời, việc đánh giá cũng phải chỉ ra phần trách nhiệm của tổ chức và những điều kiện cần được sửa đổi.

Đúng người phải được xác định từ đúng việc

Bằng cấp, quá trình công tác và chức vụ từng đảm nhiệm đều có giá trị khi xem xét cán bộ. Nhưng mỗi yếu tố chỉ phản ánh một phần năng lực.

Bằng cấp cho biết nền tảng đào tạo. Kinh nghiệm cho thấy những công việc một người đã trải qua. Chức vụ xác định trách nhiệm và thẩm quyền từng được giao. Năng lực quản trị thể hiện ở cách người ấy sử dụng những nền tảng đó để giải quyết vấn đề thực tế.

Một người thành công trong lĩnh vực chuyên môn chưa chắc đã sẵn sàng điều hành một tổ chức lớn. Một cán bộ làm tốt ở địa bàn này vẫn có thể cần thời gian và sự hỗ trợ để thích ứng với địa bàn có quy mô, cấu trúc kinh tế và yêu cầu quản lý khác.

Vì vậy, lựa chọn nhân sự cần bắt đầu từ yêu cầu của vị trí: những vấn đề lớn nhất phải giải quyết là gì, cần kinh nghiệm nào, cần khả năng phối hợp ra sao và kết quả nào phải đạt được.

Người đứng đầu không cần biết sâu mọi lĩnh vực, nhưng phải đủ hiểu biết để đặt đúng câu hỏi, lựa chọn chuyên gia, cân nhắc các phương án và chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng. Khả năng lắng nghe ý kiến trái chiều, xử lý thông tin bất lợi và xây dựng đội ngũ cũng cần được xem là năng lực cốt lõi.

Một hồ sơ đẹp là cơ sở để xem xét. Sự phù hợp với công việc phải được chứng minh thêm bằng kết quả và cách thức tạo ra kết quả ấy.

Đánh giá nghiêm phải đi cùng đánh giá công bằng

Chỉ tiêu rõ ràng giúp hạn chế đánh giá cảm tính. Nhưng một con số riêng lẻ khó phản ánh đầy đủ chất lượng điều hành.

Giải ngân nhanh cần đi cùng chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng vốn. Tăng trưởng GDP cần được xem xét cùng năng suất, môi trường và đời sống người dân. Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ phải đem lại thuận lợi thực tế cho người sử dụng dịch vụ công.

Ngay khi giao nhiệm vụ, cần thống nhất mục tiêu, thời hạn, nguồn lực, thẩm quyền và căn cứ đánh giá. Trong quá trình thực hiện, những vướng mắc vượt thẩm quyền cần được ghi nhận, chuyển đến đúng nơi giải quyết và theo dõi trách nhiệm xử lý.

Khi kết quả không đạt yêu cầu, cần xem xét cả mức độ chủ động của người đứng đầu: đã phát hiện vấn đề sớm chưa, đã sử dụng hết thẩm quyền chưa, đã đề xuất phương án khả thi chưa, hay chỉ báo cáo khó khăn rồi chờ đợi?

Cách đánh giá ấy vừa giúp nhận diện người thiếu trách nhiệm, vừa tránh quy toàn bộ hạn chế của hệ thống cho một cá nhân.

Cũng cần phân biệt thời hạn của các nhiệm vụ. Có việc phải xử lý ngay; có cải cách cần nhiều năm mới phát huy tác dụng. Những nhiệm vụ dài hạn vẫn phải có mốc kiểm tra tiến độ, sản phẩm trung gian và người chịu trách nhiệm. Thời gian dài không thể trở thành lý do để trì hoãn, cũng như kết quả ngắn hạn chưa thể thay thế cho hiệu quả bền vững.

Tạo điều kiện để cán bộ quyết định có trách nhiệm

Khi tiêu chí đánh giá thiếu rõ ràng, người thực hiện có thể thiên về những lựa chọn ít rủi ro cho bản thân. Những việc khó, liên quan nhiều cơ quan hoặc chưa có tiền lệ dễ bị đẩy sang vòng xin ý kiến tiếp theo.

Để khắc phục, lời kêu gọi “dám nghĩ, dám làm” cần được cụ thể hóa thành quy trình ra quyết định: căn cứ pháp lý, dữ liệu sử dụng, ý kiến chuyên môn, phương án kiểm soát rủi ro và trách nhiệm của từng bên.

Cần phân biệt hành vi cố ý trục lợi, sự thiếu trách nhiệm, hạn chế về năng lực và sai sót phát sinh trong quá trình thử nghiệm được cho phép. Mỗi trường hợp đòi hỏi cách xem xét phù hợp.

Bảo vệ người hành động vì lợi ích chung phải gắn với căn cứ có thể kiểm tra. Khi quyết định được chuẩn bị minh bạch và trách nhiệm được xác định từ đầu, việc khuyến khích sáng kiến và kiểm soát quyền lực sẽ có nền tảng vững chắc hơn.

Chuẩn bị người kế nhiệm trước khi cần thay thế

Một hệ thống phụ thuộc quá lớn vào từng cá nhân sẽ dễ bị gián đoạn mỗi khi thay lãnh đạo. Do đó, phát triển đội ngũ phải trở thành công việc thường xuyên.

Trước hết, cần xây dựng tiêu chuẩn năng lực theo từng vị trí. Những yêu cầu chung về phẩm chất phải được bổ sung bằng yêu cầu cụ thể về chuyên môn, kinh nghiệm và khả năng tổ chức thực hiện.

Tiếp đó, đào tạo và luân chuyển cần gắn với nhiệm vụ thực tế. Người được luân chuyển phải biết mình cần tích lũy năng lực gì, giải quyết vấn đề và được đánh giá bằng sản phẩm nào. Mỗi chặng công tác cần tạo thêm năng lực có thể nhận diện.

Nguồn cán bộ kế cận cũng cần được phát hiện sớm, thông qua công việc khó, dự án quan trọng và quá trình phối hợp liên ngành. Chuyên gia giỏi cần có cơ hội đóng góp bằng nhiều hình thức phù hợp, thay vì mọi con đường phát triển đều phải dẫn đến chức vụ quản lý.

Đặc biệt, cần coi bàn giao là một phần của trách nhiệm lãnh đạo. Hồ sơ quyết định, tiến độ công việc, nghĩa vụ đã cam kết và những rủi ro đang tồn tại phải được chuyển giao đầy đủ. Người kế nhiệm cần đủ thông tin để tiếp tục công việc, đồng thời có căn cứ điều chỉnh những gì chưa phù hợp.

Khi đó, thay đổi nhân sự mới có thể diễn ra mà vẫn giữ được tính liên tục của hoạt động công vụ.

Thước đo nằm ở năng lực được để lại

Một người lãnh đạo cần được đánh giá bằng kết quả trong thời gian đảm nhiệm chức vụ và nền tảng để lại cho giai đoạn tiếp theo: đội ngũ có trưởng thành hơn không, quy trình có rõ hơn không, những điểm nghẽn nào đã được tháo gỡ và công việc có tiếp tục vận hành khi người ấy rời vị trí hay không.

Người không đáp ứng yêu cầu cần được thay thế kịp thời. Người có năng lực cần được giao việc phù hợp và tạo điều kiện phát huy. Người kế nhiệm cần được chuẩn bị trước khi vị trí khuyết.

Công tác cán bộ chỉ thực sự tạo động lực phát triển khi ba việc ấy được thực hiện đồng bộ.

Thay một người có thể giải quyết một vị trí. Xây dựng được đội ngũ và cơ chế sử dụng người hiệu quả mới giúp nâng năng lực của cả bộ máy. Đó là công việc cần tầm nhìn vượt khỏi một lần bổ nhiệm và trách nhiệm vượt khỏi một nhiệm kỳ.

Lời kết

Thay một người đứng đầu có thể giải quyết yêu cầu trước mắt, nhưng không thể thay thế cho việc xây dựng một đội ngũ đủ năng lực và một cơ chế vận hành hiệu quả. Cán bộ không đáp ứng yêu cầu phải được thay thế; người có triển vọng phải được phát hiện, rèn luyện và giao việc để trưởng thành. Quan trọng hơn, mỗi lần thay đổi nhân sự phải làm cho công việc được tiếp nối, trách nhiệm rõ hơn và bộ máy hoạt động tốt hơn.

Bởi vậy, thước đo của công tác cán bộ không chỉ là thay được ai, bổ nhiệm được ai, mà là dựng được người, xây được đội ngũ và tạo dựng được một bộ máy không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào. Thay ghế có thể diễn ra trong một quyết định; dựng người và dựng nền tảng cho sự phát triển của tổ chức là công việc lâu dài, đòi hỏi tầm nhìn và trách nhiệm.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN 

Sáng lập:

Nguyễn Huệ Chi - Phạm Toàn - Nguyễn Thế Hùng

Điều hành:

Nguyễn Huệ Chi [trước] - Phạm Xuân Yêm [nay]

Liên lạc: bauxitevn@gmail.com

boxitvn.online

boxitvn.blogspot.com

FB Bauxite Việt Nam


Bài đã đăng

Được tạo bởi Blogger.

Nhãn