Bauxite Việt Nam

Thái Hạo 

Mấy ngày nay theo dõi vụ Nghị định 46 mà choáng váng mãi không thôi. Vì một quy định mới được Chính phủ ban ra, khiến các cơ quan chức năng và các doanh nghiệp trở tay không kịp, hàng hóa (thực phẩm) bị ách lại khắp các cửa khẩu trên cả nước. Hàng ngàn xe và lô hàng không thể thông quan, hàng trăm doanh nghiệp nhập khẩu điêu đứng trên giàn lửa. Đã hơn 1 tuần trôi qua, hôm nay công việc chính để “giải quyết vướng mắc" vẫn là… HỌP!

Xe ùn ứ ở cửa khẩu Móng Cái hồi tháng 1/2022 (Ảnh: Dân Trí)

Vì sao Nghị định 46 lại có thể trở thành quả bom rơi trúng dòng xe đang lưu thông hàng hóa? Đọc báo, ban đầu thấy các nguyên nhân sau:

- NĐ có hiệu lực ngay từ ngày ký (26.1), không cho ai kịp trở tay, không có điều khoản riêng dành cho các lô hàng đang trên đường, hay các hợp đồng đã ký hoặc các hồ sơ theo quy định cũ. Nghĩa là thay luật giữa chừng, đẩy toàn bộ rủi ro sang doanh nghiệp, phá vỡ niềm tin pháp lý.

- NĐ được ban ra với các quy định hoàn toàn mới (kiểm tra thực tế, lấy mẫu, xét nghiệm, chờ kết quả), nhưng lại không chuẩn bị bộ máy thực thi: cửa khẩu không đủ phòng xét nghiệm; không đủ cán bộ; không có quy trình thống nhất; không có hướng dẫn kỹ thuật chi tiết. 

Bà Phạm Khánh Phong Lan – ĐBQH, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM – cho biết: NĐ ban hành ngày 26/1 mà đến 28/1 Sở mới nhận được yêu cầu thực hiện”. Thế là hàng về tới cảng, thay vì đi vào nội địa theo quy định cũ thì nay phải nằm lại chờ, mà không biết phải chờ đến bao giờ. Không chỉ doanh nghiệp, mà các cơ quan chức năng ở các địa phương cũng thúc thủ.

NĐ là một quy định tiền kiểm đồng loạt, không phân biệt mặt hàng, không phân biệt uy tín doanh nghiệp, tất cả đều phải chờ 5 -15 ngày để các cơ quan nhà nước kiểm nghiệm (trong khi chưa có quy trình, thiết bị, nhân lực…). Có cảm giác như kinh tế kế hoạch và quản lý quan liêu bao cấp sống dậy.

NĐ mâu thuẫn và vi phạm các quy định của WTO. Nhà báo Vũ Kim Hạnh viết: “Qui định của NĐ 46 là: mặc dù các cơ sở sản xuất đã có các chứng nhận quản lý chất lượng tiên tiến như ISO, HACCP thì bây giờ vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm. Lý lẽ của các bộ ở Nghị định 46 là ISO hay HACCP cũng là do bên thứ ba cung cấp, không đáng tin cậy bằng giấy chứng nhận của cơ quan nhà nước Việt Nam. Dẫn tới, các nhà máy sản xuất (các sản phẩm nhập khẩu) ở nước ngoài phải làm sao để xin được giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do Việt Nam cấp? Rồi không có giấy đó thì không được đăng ký hay nhập khẩu vào Việt Nam? Như vậy, vi phạm WTO là chắc chắn. Bên cạnh đó có qui định, phiếu kiểm nghiệm an toàn thực phẩm phải theo mẫu mà NĐ 46 ban hành (tiêu đề phải có chữ “Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” và kết thúc là đạt so với tiêu chuẩn VN). Như vậy là loại tất cả phòng kiểm nghiệm quốc tế đang hoạt động ở Việt Nam khỏi cuộc chơi luôn. Chưa kể là 16 FTA ta đã ký với quốc tế đều có công nhận lẫn nhau tiêu chuẩn Codex nữa. Khi tất cả doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu được các nước chấp nhận các tiêu chuẩn ISO, HACCP, BRC…thì sao hàng của họ nhập khẩu, cũng có những tiêu chuẩn quốc tế ấy, ta không chấp nhận mà lại đòi chứng nhận an toàn thực phẩm do ta cấp mới được?

Trên đây là vài tổng hợp ban đầu dựa trên thông tin báo chí và các nhà báo chuyên ngành. Hi vọng nhà nước sớm họp xong để cứu những lô hàng còn chưa bị hư hỏng, và có thể giảm bớt được số doanh nghiệp bị chết chìm một cách tức tưởi… Và, Tết đến nơi rồi, theo tôi, cách ổn nhất trong lúc nước sôi lửa bỏng này là tạm dừng thực hiện NĐ46, tiếp tục áp dụng quy định cũ (NĐ15); chờ "nghiên cứu thêm" hãy áp dụng.

T.H.

(*) Tựa do BVN đặt 

Tác giả gửi BVN