Bauxite Việt Nam

Nhóm Razbor (“Người Giải Thích”) | Meduza.io

 7 tháng 2 năm 2026

Hnb Tran – Phuc Lai GB biên dịch

Ngày 4 tháng 2, các Z-blogger Nga đưa tin rằng quân đội tiền tuyến của Nga đã mất quyền truy cập vào Internet vệ tinh của Starlink. Mặc dù lực lượng Ukraine đã có quyền truy cập chính thức vào Starlink kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện, nhiều đơn vị Nga đã dựa vào các thiết bị lậu như một yếu tố quan trọng trong liên lạc chiến trường của chúng. 

Cho đến nay, SpaceX của Elon Musk dường như sẵn sàng làm ngơ trước việc Nga sử dụng Starlink trái phép. Các sự cố hệ thống trước đây bị nhầm lẫn là sự cố mất mạng có chủ đích hóa ra là báo động giả, và các quan chức Ukraine đã cảnh báo rằng việc cắt đứt quyền truy cập Starlink ở các vùng lãnh thổ do Nga chiếm đóng sẽ là “thảm họa” đối với chiến tranh máy bay không người lái tiền tuyến của Kyiv. 

Tuy nhiên, lần này, sự cố mất két nối không phải là ngẫu nhiên: nó xảy ra sau khi quân đội Nga bắt đầu trang bị Starlink hàng loạt cho máy bay không người lái của họ và tiến hành các cuộc tấn công vào các vị trí phía sau của quân đội Ukraine. 

Hiện tại, Kyiv và SpaceX đang đối mặt với thách thức làm gián đoạn kết nối Starlink từ phía Nga mà không gây cản trở cho quân đội Ukraine.

Starlink được sử dụng như thế nào trên tiền tuyến ở Ukraine?

Trong 2 năm đầu của cuộc xâm lược toàn diện, quân đội Ukraine đã phát triển một hệ thống liên lạc và kiểm soát toàn diện bằng cách sử dụng hàng nghìn thiết bị Internet vệ tinh Starlink do SpaceX tặng. Hệ thống này bao gồm các mạng lưới trao đổi thông tin, chỉ huy và kiểm soát quân đội, và bắt đầu từ năm 2023, một hệ thống điều khiển cho máy bay không người lái tầm xa trên biển và trên không.

Tuy nhiên, mạng lưới này không phải là hiệu quả nhất đối với hệ thống máy bay không người lái tầm xa của Ukraine, đơn giản vì SpaceX không chính thức hoạt động tại Nga, có nghĩa là máy bay không người lái sẽ mất kết nối khi chúng bay vào lãnh thổ Nga.  

Hơn nữa, người sáng lập và CEO của công ty, Elon Musk, trước đây đã ra lệnh cho Starlink vô hiệu hóa vùng phủ sóng ở 𝐂𝐫𝐢𝐦𝐞𝐚 để ngăn chặn lực lượng Ukraine tấn công Hạm Đội Biển Đen của Nga. Các đơn vị Ukraine cũng được cho là đã mất quyền truy cập vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát được trang bị Starlink trong cuộc xâm nhập vào vùng 𝐊𝐮𝐫𝐬𝐤 của Nga năm 2024.

Các binh sĩ tiền tuyến của Nga đã có được các thiết bị đầu cuối Starlink bất hợp pháp, được buôn lậu vào Nga qua Trung Á và vùng Vịnh Ba Tư, ngay từ năm 2023. Mặc dù Bộ Quốc phòng Nga chưa bao giờ chính thức phê duyệt việc sử dụng chúng, nhưng các “tình nguyện viên” đã giúp trang bị ngày càng nhiều đơn vị Nga với các thiết bị Internet vệ tinh này.

Kết quả là, binh lính tiền tuyến của Nga đã có thể truyền phát hình ảnh từ máy bay không người lái đến các sở chỉ huy phía sau, bao gồm cả các sở chỉ huy đơn vị ở rất xa chiến tuyến. Các luồng phát trực tiếp (livestraem) này thường được thực hiện thông qua 𝐃𝐢𝐬𝐜𝐨𝐫𝐝, một nền tảng liên lạc được thiết kế cho game thủ mà Nga đã chính thức chặn vào năm 2024. Kết nối Starlink cho phép họ vượt qua sự gây nhiễu chính thức, và các chương trình phát sóng từ máy bay không người lái đến sở chỉ huy đã trở thành nền tảng cho chiến thuật thăm dò của Nga. Các chỉ huy nhóm tấn công có thể theo dõi hình ảnh trực tiếp từ máy bay không người lái và chỉ đạo từng binh sĩ trong thời gian thực, thông qua radio hoặc tin nhắn tức thời được gửi qua 𝐓𝐞𝐥𝐞𝐠𝐫𝐚𝐦 — giống như trong một trò chơi điện tử.

Cho đến nay, Kyiv và SpaceX đã không có hành động quyết đoán nào chống lại việc quân đội Nga sử dụng Starlink trái phép. Điều này có thể là do những hậu quả tiềm tàng đối với lực lượng vũ trang Ukraine, những người có nhiều thiết bị đầu cuối “𝑐ℎ𝑢̛𝑎 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑥𝑎́𝑐 𝑚𝑖𝑛ℎ” hơn phía Nga. Vào tháng 2 năm 2024, Bộ trưởng Chuyển đổi Số lúc bấy giờ, Mykhailo Fedorov, giải thích rằng việc cắt đứt Starlink ở các khu vực tiền tuyến sẽ là “thảm họa” đối với các hoạt động máy bay không người lái của Ukraine.

Kể từ đó, tình hình đã thay đổi đáng kể. Đầu tháng 2, Fedorov, hiện là Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, tuyên bố rằng Kyiv đang hợp tác với SpaceX để vô hiệu hóa tất cả các thiết bị đầu cuối Starlink trái phép trên lãnh thổ Ukraine. Ông nói thêm rằng người dùng Ukraine sẽ có thể đăng ký thiết bị của họ để xác minh thông qua một hệ thống trực tuyến.

Tại sao lực lượng Nga lại chọn Starlink ngay từ đầu?

Chúng ta phải quay lại năm 2022. Khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện, các nhà phân tích quân sự cho rằng Nga sẽ có ưu thế áp đảo trên không. Rõ ràng, bộ chỉ huy Nga cũng cho rằng điều tương tự dựa trên thành công của họ ở Syria, nơi sức mạnh không quân Nga đã xoay chuyển cục diện cuộc nội chiến theo hướng có lợi cho chế độ Bashar al-Assad.

Quân đội Nga được kỳ vọng sẽ xóa sổ hệ thống phòng không của Ukraine ngay trong những ngày đầu của "chiến dịch quân sự đặc biệt" - một chiến thuật mà lực lượng liên minh do Mỹ dẫn đầu đã sử dụng trong các cuộc chiến tranh thế kỷ 21, trước khi "kết liễu" kẻ thù (tuy nhiên, hệ thống phòng không của Ukraine lớn hơn đáng kể so với bất kỳ hệ thống nào mà lực lượng Mỹ từng đối mặt). Mặc dù đã vô hiệu hóa gần một nửa hệ thống của Ukraine trong những ngày đầu của cuộc xâm lược toàn diện, Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga đã không giành được ưu thế trên không. Trên thực tế, đến đầu tháng 3 năm 2022, họ đã chịu tổn thất đáng kể đến mức Bộ Tổng Tham mưu Nga quyết định ngừng các nhiệm vụ không quân tại Ukraine.

Không quân Nga đã trở lại chiến trường vào cuối năm 2023, với các máy bay ném bom từ cách tiền tuyến hàng chục km phóng các quả bom lượn được dẫn đường bằng Glonass (tương đương với GPS) của Nga. Đây là phiên bản của Nga về bộ dụng cụ đạn dược tấn công trực tiếp hỗn hợp (JDAM) của Lầu Năm Góc, chuyển đổi bom "thông thường" thành vũ khí dẫn đường chính xác.

Những quả bom dẫn đường này đã cho phép máy bay Nga ngăn chặn hiệu quả việc tập trung quân đội Ukraine dọc theo tiền tuyến. Trong khi đó, Nga đã sử dụng tên lửa đạn đạo Iskander để tấn công các mục tiêu cố định ở phía sau.

Tuy nhiên, cho đến gần đây, quân đội Nga thiếu phương tiện để tấn công các mục tiêu di động — đặc biệt là các mục tiêu có "giá trị thấp" không đủ để biện minh cho chi phí triển khai các tên lửa đắt tiền. Điều này cho phép quân đội Ukraine di chuyển và tiếp tế toàn bộ các lữ đoàn tiền tuyến bằng đường bộ và đường sắt. Trong khi đó, lực lượng phòng không, không quân và pháo binh Ukraine tập trung ở ngay phía sau mà hầu như không bị cản trở. Theo học thuyết quân sự tiêu chuẩn của Mỹ, không quân sẽ được sử dụng để xác định vị trí và tiêu diệt các "tài sản" này. Nhưng vì Nga không thể vô hiệu hóa hệ thống phòng không của Ukraine, điều này đã không thể thực hiện được.

Bộ chỉ huy Nga đã cố gắng nối lại các cuộc tấn công phía sau các vị trí tiền tuyến của Ukraine bằng cách sử dụng máy bay không người lái Lancet đắt tiền (và máy bay không người lái tấn công Geran-2 mạnh hơn nhiều) được trang bị modem di động và thẻ SIM của Ukraine. Ukraine đã đáp trả bằng cách lọc lưu lượng di động để phát hiện và vô hiệu hóa các thẻ SIM di chuyển với tốc độ cao.

Cuối cùng, vào mùa thu năm 2025, đơn vị tác chiến máy bay không người lái chuyên dụng của Bộ Quốc phòng Nga, 𝐑𝐮𝐛𝐢𝐜𝐨𝐧, đã phát triển một giải pháp mới: sản xuất hàng loạt máy bay không người lái cánh cố định Molniya-2 giá rẻ được trang bị thêm cả ăng-ten Starlink và động cơ, pin bổ sung. Điều này cho phép chúng săn lùng các mục tiêu cách xa 20 đến 80 km (12,4 đến 50 dặm) phía sau chiến tuyến của Ukraine.

Nga cũng bắt đầu sử dụng máy bay không người lái Geran được trang bị ăng-ten Starlink để tấn công các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng giao thông (bao gồm đầu máy xe lửa và tàu hỏa) ở ngay phía sau.

Trong những tuần gần đây, máy bay không người lái trang bị Starlink đã được triển khai trong các cuộc tấn công quy mô lớn trên đường cao tốc Dnipro-Pokrovsk (một tuyến đường huyết mạch để tiếp tế cho lực lượng Ukraine ở Donbas), được sử dụng trong các cuộc tấn công nhằm vào máy bay Ukraine tại các sân bay (một chiếc đã bắn trúng một mô hình F-16), và được cho là có liên quan đến việc phá hủy các hệ thống phòng không và bệ phóng HIMARS (với sự trợ giúp của một chiếc Iskander).

Trong bối cảnh đó, Fedorov đã kêu gọi sự giúp đỡ từ SpaceX của Musk.

Spacex đang ngăn chặn quân đội Nga truy cập Starlink như thế nào?

● Thứ nhất, như Musk và Fedorov đã báo cáo, SpaceX đang thực thi giới hạn tốc độ cho các thiết bị đầu cuối Starlink ở Ukraine. Nếu một thiết bị vượt quá 90 km/giờ trong 2 phút, nó sẽ tự động khởi động lại (điều này ngăn chặn hiệu quả việc sử dụng Starlink trên các máy bay không người lái tấn công tốc độ cao).

● Thứ hai - và quan trọng nhất - Bộ Quốc Phòng Ukraine đang hợp tác với SpaceX để vô hiệu hóa bất kỳ thiết bị đầu cuối nào trong nước chưa được đăng ký trong “whitelish - danh sách trắng” chính thức của họ. Người dùng cá nhân có thể đăng ký một thiết bị đầu cuối trực tuyến, nhưng những người có nhiều thiết bị phải mang chúng đến trung tâm dịch vụ chính phủ để đăng ký trực tiếp. Điều này nhằm ngăn chặn bọn cộng tác với Nga đăng ký thiết bị đầu cuối từ xa thay mặt cho quân đội Nga.

Quá trình đăng ký, được Musk thúc đẩy, đã gặp khó khăn. Vì nhiều thiết bị đầu cuối Starlink của quân đội Ukraine được mua bởi các tình nguyện viên hoặc binh lính mua bằng tiền riêng của họ, một số người lo ngại rằng việc đăng ký sẽ là bước chuẩn bị cho việc chính phủ tịch thu thiết bị của họ (mặc dù đã có những lời trấn an ngược lại). Cũng có những báo cáo về các vấn đề kỹ thuật khi cố gắng kết nối lại các thiết bị đầu cuối mới đăng ký, bao gồm cả những lời phàn nàn từ binh lính.

Tuy nhiên, VIỆC CẮT ĐỨT STARLINK GÂY THIỆT HẠI LỚN HƠN NHIỀU CHO PHÍA NGA. Nó không chỉ làm gián đoạn các hoạt động máy bay không người lái của chúng mà còn cả việc chỉ huy và kiểm soát các đơn vị đã phụ thuộc vào các thiết bị trái phép. Mặc dù vậy, Starlink tạo thành xương sống của hệ thống chỉ huy Ukraine, ĐÓ CHÍNH LÀ LÝ DO TẠI SAO QUÁ TRÌNH ĐĂNG KÝ, THAY VÌ VIỆC TẮT MÁY HÀNG LOẠT, LÀ ĐIỀU CẦN THIẾT.

Việc cắt đứt này có ý nghĩa gì đối với các đơn vị tiền tuyến của Nga?

Như đã nêu ở trên, cả hai quân đội chủ yếu sử dụng kết nối vệ tinh để truyền hình ảnh trực tiếp từ máy bay không người lái đến các chỉ huy. Điều này cho phép họ chỉ đạo các tiểu đội tấn công nhỏ và nhận thông tin tình báo theo thời gian thực từ chiến trường.

Các liên kết vệ tinh cũng giúp quản lý hậu cần trong điều kiện khó khăn, khi máy bay không người lái của đối phương giám sát các tuyến đường tiếp tế cách tiền tuyến nhiều kilomet. Nếu không có các kênh vệ tinh để truyền tải lượng dữ liệu lớn, việc tiếp tế cho quân đội tiền tuyến sẽ càng khó khăn hơn.

Tuy nhiên, vẫn còn các lựa chọn Internet tốc độ cao khác. Trước khi có Starlink, các sở chỉ huy của Nga (đặc biệt là những sở chỉ huy nằm gần các vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng vào năm 2014-2015) đã sử dụng mạng cáp quang dân dụng và mở rộng chúng đến các vị trí tiền tuyến. Họ cũng đã tạo ra các mạng bộ lặp vô tuyến – radio repeater network để mở rộng phạm vi liên lạc. Cả hai bên sử dụng máy bay không người lái chuyển tiếp để mở rộng phạm vi hoạt động của UAV.

Tất nhiên, các hệ thống liên lạc này kém thuận tiện và tốn nhiều công sức hơn so với mạng lưới vệ tinh thương mại.

Có lựa chọn hay thay thế nào cho Starlink dành cho Nga không?

Chỉ có một vài công ty trên thế giới cung cấp Internet vệ tinh tốc độ cao với độ trễ tín hiệu thấp. Khoảng một chục công ty khác đang ở các giai đoạn khác nhau trong việc xây dựng mạng lưới riêng của họ, bao gồm cả Rassvet (Bình Minh) của Nga, một lựa chọn thay thế cho Starlink của Nga.

Tuy nhiên, dự án của Nga đang tụt hậu rất xa. Mặc dù dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào năm 2027, nhưng việc sản xuất các vệ tinh quỹ đạo thấp cho chòm sao này vẫn chưa bắt đầu. Các vệ tinh dân sự và quân sự hiện có của Nga cũng không phù hợp làm lựa chọn thay thế cho Starlink do tốc độ Internet thấp, độ trễ tín hiệu cao và băng thông không đủ.

Từ góc độ chính trị, các đối thủ cạnh tranh của Starlink từ Tàu có vẻ là một lựa chọn khả thi cho quân đội Nga (ngay cả khi thiết bị của họ được buôn lậu vào nước này). Tuy nhiên, ngay cả dự án hàng đầu của đất nước này, mạng lưới "Ngàn Cánh Buồm" (𝑄𝑖𝑎𝑛𝑓𝑎𝑛) đặt tại Thượng Hải, cũng gặp phải vấn đề. Việc trì hoãn ra mắt vào năm 2025 đồng nghĩa với việc khó có khả năng phủ sóng toàn cầu vào năm 2027 như kế hoạch ban đầu.

Nguồn bản dịch: FB Phuc Lai GB