Bauxite Việt Nam

Tino Cao

Năm 2014, tôi viết về sinh nhật thứ 18 của Wong. Năm 2026, tôi lại viết về anh, chỉ ít ngày sau sinh nhật thứ 30. Tôi mong một ngày nào đó sẽ được sớm viết tiếp về Joshua Wong khi anh đã trở về với gia đình, được gặp bạn bè, và tự mình kể lại những tháng năm tuổi trẻ.

Bạn còn nhớ Joshua Wong không? 

Cậu thanh niên Hong Kong nhỏ người, đeo kính cận, mới 18 tuổi đã nổi tiếng khắp thế giới khi tham gia lãnh đạo phong trào Dù Vàng năm 2014, đòi quyền bầu cử dân chủ cho người dân Hong Kong ấy?

Mười hai năm trước, tôi viết vài dòng về Wong, khi tạp chí Time vừa đưa cậu vào danh sách 25 người trẻ có ảnh hưởng nhất thế giới. Khi ấy, tôi đặc biệt thích một câu nói của cậu trong cuộc phỏng vấn với AFP: “Nếu không có hy vọng tôi đã không thể làm gì vào lúc này. Tôi hành động vì tin rằng còn có hy vọng cho tương lai”.

Hồi ấy, Wong mới chỉ là một thiếu niên gầy gò, đeo kính, nói năng bộc trực, đôi khi đến mức ngang bướng. Cậu không chấp nhận quan niệm rằng muốn thay đổi xã hội thì trước hết phải học hành thành đạt, có địa vị, có quyền lực, sau đó mới nghĩ đến chuyện chính trị. Với Wong, người dân chẳng cần phải chờ đến khi được ai đó cho phép mới có quyền lên tiếng về tương lai của mình. Giữa hàng chục nghìn người xuống đường ở Hong Kong năm 2014, những chiếc dù vàng đã trở thành biểu tượng cho khát vọng dân chủ của cả một thế hệ. Điều khiến Wong chinh phục tôi mạnh mẽ hồi ấy không chỉ là lòng can đảm của một cậu bé 18 tuổi dám đối diện với bạo quyền mà còn là niềm tin gần như tuyệt đối rằng mỗi con người, dù nhỏ bé đến đâu, vẫn có thể góp phần thay đổi xã hội. Ở tuổi mà nhiều thanh niên còn đang băn khoăn lựa chọn con đường cho riêng mình, Wong đã dám dấn thân cho một lý tưởng lớn hơn cuộc đời cá nhân. Có lẽ chính sự quả quyết, đôi chút ngây thơ và cả nét bướng bỉnh của tuổi trẻ ấy đã khiến hình ảnh cậu thanh niên Hong Kong năm nào được nhiều người trên thế giới yêu mến đến vậy.

Mười hai năm đã trôi qua. Joshua Wong bây giờ ra sao?

Cách đây sáu ngày, Wong tròn 30 tuổi. Và thật buồn, anh đón sinh nhật trong nhà tù Hong Kong, nơi anh đã bị giam giữ liên tục từ tháng 11 năm 2020, tức gần sáu năm qua.

Sau phong trào Dù Vàng, Wong tiếp tục hoạt động chính trị. Năm 2016, Wong cùng một số nhà hoạt động trẻ thành lập Demosisto, một đảng chính trị đấu tranh cho dân chủ và quyền tự quyết của người dân Hong Kong. Tên đảng mang ý nghĩa kêu gọi đứng lên bảo vệ dân chủ. Đến năm 2020, khi Bắc Kinh áp đặt luật An ninh quốc gia lên Hong Kong, đảng này phải tuyên bố giải thể. Chính quyền Trung Quốc nói rằng luật này cần thiết để bảo vệ an ninh và khôi phục ổn định sau những biến động chính trị. Trong khi đó, các tổ chức nhân quyền quốc tế chỉ trích luật đã được sử dụng để hạn chế các quyền tự do chính trị và truy tố nhiều nhà hoạt động dân chủ.

Demosisto phải giải thể. Một số bạn bè của Wong rời Hong Kong, trong đó có Nathan Law, còn Wong quyết định tiếp tục sống tại quê nhà. Và anh lần lượt vướng vào nhiều vụ án. Tháng 11 năm 2024, Wong bị tuyên án bốn năm tám tháng tù trong vụ án liên quan đến cuộc bầu cử sơ bộ không chính thức của phe dân chủ năm 2020. Chính quyền xem hoạt động này là một phần của âm mưu lật đổ. Theo lịch thi hành bản án đó, Wong dự kiến được trả tự do vào tháng 1-2027. Nhưng đến tháng 6-2025, ngay khi còn ở trong tù, anh lại bị truy tố trong một vụ án khác, lần này với cáo buộc thông đồng với các thế lực nước ngoài để gây nguy hại cho an ninh quốc gia.

Ngày 2 tháng 9 năm 2026, Wong nhận tội trước Tòa Thượng thẩm Hong Kong. Vụ án liên quan đến những hoạt động vận động quốc tế nhằm kêu gọi các biện pháp trừng phạt đối với Trung Quốc và Hong Kong. Anh hiện vẫn đang chờ tòa tuyên án. Theo luật, hình phạt có thể lên đến tù chung thân đối với trường hợp được xác định là đặc biệt nghiêm trọng.

Trong những năm ở tù, Joshua Wong vẫn dành thời gian đọc sách, học đàn guitar, tập thể dục và tiếp tục học tập. Theo tổ chức Human Rights Foundation, anh đã đọc hơn 500 cuốn sách. Trong phiên tòa hồi tháng 9 vừa qua, luật sư của Wong cho biết những năm tháng bị giam giữ đã cho anh thời gian suy ngẫm về những lựa chọn của mình trong quá khứ. Điều anh mong mỏi khi được tự do là trở về chăm sóc cha mẹ đã lớn tuổi, tiếp tục việc học, gặp lại bạn bè và chơi đàn guitar cho họ nghe. Chỉ là những mong ước hết sức bình thường của một người vừa bước sang tuổi 30, nhưng với Wong, chưa ai biết đến bao giờ mới có thể thực hiện được. Cậu thiếu niên gầy gò, đeo kính, từng khiến cả thế giới ngưỡng mộ trong phong trào Dù Vàng năm 2014, giờ đã là một người đàn ông 30 tuổi, với gần sáu năm liên tục sống trong tù. Trong khi bạn bè cùng thế hệ bước vào đời, xây dựng sự nghiệp, lập gia đình và theo đuổi những dự định riêng, Wong đã trải qua phần lớn những năm cuối tuổi đôi mươi sau song sắt.

Mười hai năm sau, đọc lại status cũ, tôi vẫn thấy xúc động trước câu nói của Wong ngày ấy: “Nếu không có hy vọng tôi đã không thể làm gì vào lúc này. Tôi hành động vì tin rằng còn có hy vọng cho tương lai”. Khi 18 tuổi, Wong nói về hy vọng giữa những cuộc xuống đường, với niềm tin rằng người Hong Kong có quyền quyết định tương lai chính trị của mình. Bây giờ, ở tuổi 30, anh vẫn ở trong tù, đang chờ một bản án mới. Không ai biết những năm tháng bị giam giữ đã khiến Wong suy nghĩ thế nào về con đường mình từng lựa chọn. Và cũng không nên suy đoán thay anh.

Năm 2014, tôi viết về sinh nhật thứ 18 của Wong. Năm 2026, tôi lại viết về anh, chỉ ít ngày sau sinh nhật thứ 30. Tôi mong một ngày nào đó sẽ được sớm viết tiếp về Joshua Wong khi anh đã trở về với gia đình, được gặp bạn bè, và tự mình kể lại những tháng năm tuổi trẻ.

—            Tino

Nguồn: FB Tino Cao