Thật thà thẳng thắn thường thua thiệt

Nguyễn Văn Tuấn

Giới trẻ Việt Nam ngày nay có câu nói khá chua chát: “Thật thà thẳng thắn thường thua thiệt” (7T).

Nghe như một câu nói đùa, nhưng nghĩ kĩ, nó phản ảnh một thực trạng xã hội đáng buồn.

Câu nói đó làm tôi nhớ đến The Idiot (Kẻ ngốc), tiểu thuyết của văn hào Nga Fyodor Dostoevsky, xuất bản hơn 150 năm trước.

Nhân vật chánh, Hoàng thân Myshkin, là một người hiền lành, chân thành, giàu lòng thương cảm, không thích tranh giành và gần như không biết giả dối. Nhưng chính những phẩm chất đó khiến người chung quanh xem ông là một kẻ ngốc.

Trong xã hội mà Dostoevsky mô tả, người ta đề cao tiền bạc, địa vị, quyền lực và sự khôn khéo. Myshkin không biết chơi những trò chơi đó, nên trở thành người lạc lõng.

Nhìn lại xã hội Việt Nam ngày nay, tôi thấy có một sự tương đồng đáng kinh ngạc. Cũng đề cao kim tiền, địa vị, quyền lực và sự bon chen.

Trong môi trường đó, người ngay thẳng dễ bị thiệt thòi, người luồn lách được xem là khôn ngoan, người biết chạy chọt dễ tiến thân hơn người có thực tài. Câu 5T không còn đơn thuần là một lời nói đùa. Nó trở thành một nhận xét về những giá trị đang được xã hội tưởng thưởng.

Dĩ nhiên, thật thà không có nghĩa là ngây thơ, và tử tế không có nghĩa là yếu đuối. Người tốt cũng cần sáng suốt để tự bảo vệ mình.

Nhưng điều đáng lo không nằm ở chỗ người thật thà có thể chịu thiệt. Điều đáng lo là khi một xã hội khiến người ta tin rằng muốn thành công thì phải bớt thật thà.

Nếu người tử tế bị xem là kẻ ngốc, còn người gian dối được ca ngợi là khôn ngoan, thì có lẽ xã hội đó đang có vấn đề về những giá trị đạo đức.

Dostoevsky đã đặt ra vấn đề đó hơn 150 năm trước nhưng lại ứng nghiệm với câu 7T của giới trẻ Việt Nam ngày nay.

Bài học từ Kẻ ngốc có lẽ là: hãy sống tử tế, nhưng đừng ngây thơ. Hãy khôn ngoan, nhưng đừng khôn lỏi. Và đừng vì thấy người gian manh thành công mà nghĩ rằng sự thật thà là dại dột.

Suy cho cùng, điều đáng sợ nhứt không phải là người thật thà chịu thiệt thòi, mà là một xã hội khiến người ta phải lựa chọn giữa sống tử tế và sống thành công

.

N.V.T.

Nguồn:  https://www.facebook.com/t.nguyen.2016/posts/pfbid0zvJdYKoZxSGq8d5x2CjiGTg8uphJFg2yN4bLiGjyfYvp4Cug8VMCnS8RiS7yvKiZl

Sáng lập:

Nguyễn Huệ Chi - Phạm Toàn - Nguyễn Thế Hùng

Điều hành:

Nguyễn Huệ Chi [trước] - Phạm Xuân Yêm [nay]

Liên lạc: bauxitevn@gmail.com

boxitvn.online

boxitvn.blogspot.com

FB Bauxite Việt Nam


Bài đã đăng

Được tạo bởi Blogger.

Nhãn