Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Hôm qua, trước giờ bóng lăn trận bán kết Việt Nam – Trung Quốc, tôi đã viết bài “Việt Nam tiến lên – làm nên kỳ tích ngay trong 90 phút!”. Đó là một bài viết không giấu sự chủ quan của cảm xúc, thậm chí có phần “liều” trong dự báo: tin rằng U23 Việt Nam sẽ giải quyết trận đấu ngay trong hai hiệp chính, không kéo dài sang hiệp phụ hay luân lưu.

Viết xong, chính tôi cũng tự hỏi: niềm tin ấy đến từ đâu? Từ phân tích chiến thuật, năng lực của đội bóng, ý chí quyết thắng của những cầu thủ sao vàng? Từ ký ức bóng đá đã từng chứng kiến không ít cuộc lội ngược dòng ngoạn mục? Hay đơn giản chỉ là một cảm giác rất Việt Nam – thứ cảm giác thường xuất hiện trước những thời khắc mang tính bước ngoặt?

Có lẽ, đó là tổng hòa của tất cả những điều ấy. Nhưng phải đến khi đọc một bài thơ rất đời, rất quê, tôi mới chợt nhận ra: niềm tin ấy không chỉ nằm trong những bài phân tích hay trên các diễn đàn thể thao. Nó đã tồn tại âm thầm trong đời sống xã hội, trong cách người dân nói với nhau về bóng đá, và trong cả những lời dặn dò tưởng chừng vu vơ.

Ngay sau khi bài viết được chia sẻ, một người bạn yêu bóng đá gửi cho tôi bài thơ sưu tầm, được cho là của một người chú xứ Nghệ nhắn gửi cầu thủ trẻ Nguyễn Đình Bắc. Đọc bài thơ ấy, tôi hiểu rằng hóa ra niềm tin mình vừa viết ra không hề đơn độc. Nó đã có sẵn trong dân gian, chỉ được diễn đạt bằng một thứ ngôn ngữ khác – mộc mạc hơn, đời thường hơn, nhưng chạm rất sâu.

Ngay câu mở đầu của bài thơ:

“Bắc ơi! chú dặn con này”

đã tạo ra một không gian rất riêng. Không phải mệnh lệnh của huấn luyện viên, không phải lời hô hào của khán đài, mà là tiếng gọi thân tình của người nhà. Ở đó, cầu thủ không còn là “ngôi sao”, không đứng trên cao, mà trở lại đúng vị trí của mình: một chàng trai trẻ, mang theo niềm kỳ vọng của quê hương bước ra sân cỏ.

Đến câu:

“Nỏ cần mơ mộng chi xa

Thắng Tàu – vô địch thầu cha hấn rồi”

giọng thơ bỗng chuyển sang vừa đùa cợt vừa chắc nịch. Không bay bổng, không khoa trương, nhưng lại toát lên sự tự tin rất Việt Nam: mục tiêu trước mắt là đủ, làm tốt từng trận, thắng được trận này thì con đường phía sau tự khắc mở ra. Đó là lối nghĩ thực tế, chậm mà chắc, rất gần với cách người Việt đi qua những giai đoạn khó khăn trong lịch sử.

Bài thơ càng đọc càng thấy cái hay của sự quan sát. Những câu như:

“Họ phòng thủ mình tấn công

Họ chơi trung lộ mình chồng hai biên”

nghe qua tưởng chỉ là nói vui, nhưng thực chất là một sự hiểu biết bóng đá rất đời. Đó là cách người hâm mộ bình dân “đọc” trận đấu – không cần sa bàn, không cần thuật ngữ hiện đại, nhưng vẫn nắm được mấu chốt của thế trận.

Đặc biệt, hình ảnh:

“Hiệp một rải thóc nuôi gà

Ru cho họ ngủ rồi ta úp lồng”

mang lại cảm giác rất đã. Một cách nói hóm hỉnh mà sâu sắc về sự kiên nhẫn, về việc biết nhún mình chờ thời. Kinh nghiệm dân gian ở đây được chuyển hóa rất tự nhiên vào bóng đá: không phải lúc nào cũng cần đánh phủ đầu, có khi thắng lợi đến từ sự bình tĩnh và nhẫn nại.

Điều đáng nói là bài thơ ấy không cao giọng hô hào, cũng không tô vẽ hào quang. Nó bắt đầu và xuyên suốt bằng lời dặn dò giản dị của người lớn dành cho lớp trẻ: tỉnh táo, vừa sức, không mơ mộng xa xôi. Nhưng càng đọc, càng thấy đó là một bản “tinh thần luận” về bóng đá Việt Nam. Chiến thuật được nói bằng lời quê, tâm lý thi đấu được gợi bằng hình ảnh dân gian, và lịch sử dân tộc được gọi tên bằng những địa danh đã ăn sâu vào ký ức cộng đồng.

Khi Bạch Đằng, Đống Đa, Hàm Tử, Chi Lăng, Vân Đồn xuất hiện trong một bài thơ bóng đá, ta hiểu rằng với người Việt, sân cỏ chưa bao giờ chỉ là sân cỏ. Mỗi cuộc đối đầu lớn luôn mang theo một phần ký ức lịch sử – không phải để đối đầu trong thù hằn, mà để tự nhắc mình về bản lĩnh vượt khó, về thói quen thắng trong thế yếu, và về niềm tin rằng khi lòng người đồng thuận, điều tưởng như không thể vẫn có thể xảy ra.

Bóng đá Việt Nam từng nhiều lần chiến thắng trong những hoàn cảnh như thế. Không phải lúc nào cũng bằng sức mạnh vượt trội, mà bằng tinh thần, sự gắn kết và niềm tin được truyền từ khán đài xuống sân cỏ, rồi từ sân cỏ lan ngược trở lại đời sống.

Điều thú vị là cả bài tôi đã viết và bài thơ xứ Nghệ ấy, tuy khác hình thức, lại gặp nhau ở cùng một điểm: niềm tin vào chiến thắng trong 90 phút. Không phải niềm tin mù quáng, mà là niềm tin có căn cốt được hình thành từ trải nghiệm bóng đá nhiều năm, từ ký ức những trận thắng đã từng làm cả đất nước vỡ òa, và từ cảm thức rất bản năng của người Việt trước giờ khắc quan trọng.

Ngay cả lời dặn:

“Con ơi nhè nhẹ hai – không

Đừng mần đậm quá mất lòng người ta”

cũng mang đậm bản sắc văn hóa. Thắng là cần, nhưng thắng trong chừng mực, thắng mà vẫn giữ sự điềm đạm đó là cách người Việt hiểu về bản lĩnh, không phải sự hằn học hay hơn thua đến cùng.

Bài thơ kết lại bằng hình ảnh rất đời:

“Quê nhà xoong, chảo, cờ, hoa

Chờ bây thắng nựa là choa xuống đường!”

Chỉ vài câu, nhưng cả không khí lễ hội đã hiện lên rõ ràng. Bóng đá lúc này không còn là chuyện của 22 cầu thủ, mà là cái cớ để cộng đồng tìm đến nhau, để niềm vui được chia sẻ công khai và trọn vẹn.

Đặt bài thơ ấy bên cạnh bài “Việt Nam tiến lên – làm nên kỳ tích ngay trong 90 phút!”, tôi nhận ra hai mạch tưởng khác mà lại rất gần. Một bên là văn xuôi báo chí, nơi cảm xúc được lý giải bằng lập luận và ký ức bóng đá. Một bên là thơ dân gian đương đại, nơi niềm tin được nói ra bằng lời quê, bằng tiếng gọi thân thương.

Cả hai gặp nhau ở một điểm chung: niềm tin rằng bóng đá Việt Nam, trong những thời khắc quyết định, luôn có khả năng vượt lên chính mình khi được nâng đỡ bởi lòng dân.

Và khi tiếng còi khai cuộc vang lên, những câu thơ kia sẽ không còn nằm yên trên trang giấy. Chúng theo từng bước chạy, từng pha chuyền bóng, hòa vào nhịp tim của hàng triệu người hâm mộ – những con người rất khác nhau trong đời sống thường nhật, nhưng cùng chung một cảm xúc khi trái bóng lăn.

Vì thế, trước trận bán kết này, dù kết quả thế nào, có một điều có thể khẳng định: các cầu thủ trẻ không bước ra sân một mình. Sau lưng họ là những bài viết, những câu thơ, những lời dặn dò quê mùa mà ấm áp, và hàng triệu con tim đang cùng chung nhịp đập.

Nếu chiến thắng gọi tên Việt Nam – nhất là một chiến thắng đến ngay trong 90 phút thì đó không chỉ là kết quả của chiến thuật hay thể lực. Đó còn là khoảnh khắc niềm tin được chứng thực: niềm tin đã được viết ra, được đọc lên, được truyền tay nhau, từ văn chương báo chí đến thơ ca dân gian, trước giờ G của bóng đá Việt Nam.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN