Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Trong công tác lãnh đạo và quản lý ở bất kỳ cấp nào, việc lắng nghe ý kiến phản ánh, góp ý của nhân dân là yêu cầu cần thiết. Bởi lẽ, “nhân vô thập toàn”, không cán bộ nào có thể tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Khi người dân phản ánh đúng và kịp thời, đó chính là một cơ chế giám sát quan trọng, giúp chính quyền kịp thời điều chỉnh, hoàn thiện bộ máy và củng cố niềm tin xã hội.

Pháp luật Việt Nam cũng xác định rõ quyền này. Luật Khiếu nại năm 2011 và Luật Tố cáo năm 2018 đều khẳng định công dân có quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đồng thời, pháp luật cũng quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc tiếp nhận, xác minh và giải quyết khách quan các phản ánh của người dân.

Thực tế cho thấy nhiều vụ việc sai phạm ở cơ sở được phát hiện và xử lý cũng bắt nguồn từ những phản ánh ban đầu của người dân. Điều đó khẳng định vai trò tích cực của quyền khiếu nại, tố cáo – một quyền hiến định trong đời sống xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những phản ánh chính đáng, cũng xuất hiện những trường hợp đơn thư kéo dài, lặp lại nhiều lần hoặc được đưa ra vào những thời điểm nhạy cảm như trước các kỳ bầu cử hoặc trong quá trình quy hoạch nhân sự. Trong bối cảnh đó, dư luận dễ bị tác động bởi những thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ. Dân gian có câu “được vạ thì má đã sưng” để chỉ tình huống khi sự việc được làm sáng tỏ thì hậu quả về uy tín hoặc cơ hội của người trong cuộc có khi đã xảy ra.

Cơ chế xử lý đơn thư hiện nay đòi hỏi quy trình xác minh qua nhiều cấp để bảo đảm tính khách quan. Nhưng chính khoảng thời gian này đôi khi khiến các bên liên quan phải chờ đợi khá lâu. Khi những nghi vấn chưa được làm rõ ngay, cán bộ bị phản ánh thường phải dành nhiều thời gian giải trình, thanh tra, kiểm tra. Đến khi có kết luận cuối cùng, có khi một giai đoạn công tác quan trọng đã trôi qua.

Vụ việc tại huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang là một ví dụ cho những thách thức trong xử lý đơn thư ở cấp cơ sở. Từ năm 2015, một số công dân thôn Chằm, xã Đông Lỗ liên tục gửi đơn thư liên quan đến việc khai thác đất và trách nhiệm cán bộ. Qua nhiều năm, UBND huyện đã ban hành nhiều văn bản giải quyết từ năm 2017 đến 2024. Đến năm 2025, sau quá trình rà soát và đối thoại trực tiếp, các nội dung hành chính cơ bản đã được xử lý, đồng thời một số nội dung có dấu hiệu vi phạm đã được chuyển cơ quan chức năng xem xét theo thẩm quyền.

Cũng cần nhìn nhận khách quan rằng không phải mọi phản ánh đều thiếu căn cứ. Tại thôn Phúc Thắng 1, quá trình rà soát đã phát hiện một số giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp chưa đúng quy định. Sau đó, cơ quan chức năng đã tiến hành thu hồi và kiểm điểm những cán bộ liên quan. Điều này cho thấy việc tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc chấn chỉnh quản lý.

Tuy vậy, trong quá trình đó, một số nội dung như “lập hồ sơ khống” hay “giả mạo chữ ký” sau khi được xác minh đã được kết luận là chưa có đủ căn cứ. Dù vậy, những thông tin này đôi khi vẫn tiếp tục được nhắc lại trên các kênh mạng xã hội, khiến dư luận khó phân biệt đâu là kết luận chính thức của cơ quan chức năng.

Gần đây, vào các ngày 4 - 5/3/2026, một số cá nhân đã livestream kêu gọi tập trung đông người kéo lên trụ sở UBND tỉnh để phản ánh vụ việc. Trong bối cảnh thông tin trên mạng xã hội lan truyền nhanh, những nội dung chưa được kiểm chứng dễ tạo ra hiểu lầm và gây áp lực không nhỏ đối với chính quyền địa phương.

Trong hoàn cảnh đó, người đứng đầu chính quyền cơ sở nhiều khi rơi vào tình thế khó khăn: vừa phải điều hành phát triển kinh tế - xã hội, vừa phải liên tục giải trình trước các đoàn kiểm tra và trước dư luận. Nếu thiếu cơ chế xử lý minh bạch và kịp thời, bộ máy địa phương dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, trong khi niềm tin của người dân cũng có thể bị ảnh hưởng bởi những luồng thông tin trái chiều.

Pháp luật bảo vệ quyền khiếu nại, tố cáo chính đáng của công dân, bởi đó là một kênh giám sát quan trọng đối với bộ máy công quyền. Tuy nhiên, Luật Tố cáo 2018 cũng quy định nghiêm cấm việc lợi dụng quyền tố cáo để gây rối, xúc phạm danh dự, hoặc làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Điều này cho thấy pháp luật hướng tới sự cân bằng giữa quyền giám sát của công dân và sự công bằng đối với người bị phản ánh.

Điều cần thiết là phân định rạch ròi giữa phản ánh mang tính xây dựng với việc lặp đi lặp lại những thông tin đã được kiểm chứng, đối thoại hoặc cố chấp giữ một cách nhìn nhận chủ quan dù cơ quan chức năng đã có kết luận. Nếu không xử lý hài hòa, cả người phản ánh lẫn người bị phản ánh đều có thể rơi vào vòng luẩn quẩn của nghi ngờ và tổn hại danh dự.

Một nền quản trị minh bạch phải đồng thời bảo vệ hai giá trị: quyền giám sát của nhân dân và sự công bằng đối với những cán bộ làm việc đúng quy định. Khi cơ chế đối thoại, kiểm chứng thông tin và trách nhiệm pháp lý được thực hiện nghiêm túc, những tranh cãi kéo dài sẽ dần được hóa giải, và nỗi lo “được vạ thì má đã sưng” cũng sẽ không còn là nỗi ám ảnh trong đời sống quản lý và xã hội.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN