Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Trong một thế giới mà rủi ro địa chính trị ngày càng trở thành “biến số thường trực”, thị trường năng lượng toàn cầu không còn vận hành theo logic ổn định quen thuộc. Những căng thẳng leo thang tại Trung Đông một lần nữa nhắc lại một thực tế: chỉ một cú sốc nguồn cung cũng đủ kích hoạt làn sóng tăng giá dây chuyền, khuếch đại áp lực lạm phát và làm lung lay nền tảng ổn định vĩ mô của nhiều quốc gia. 

Với Việt Nam nền kinh tế có độ mở cao và phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu – an ninh năng lượng vì thế không còn là một mục tiêu chiến lược xa xôi, mà đã trở thành tuyến phòng thủ kinh tế cấp bách, gắn trực tiếp với tăng trưởng, ổn định và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thế nhưng, nghịch lý đang hiện hữu một cách rõ ràng: trong khi yêu cầu cấp thiết là phải đẩy nhanh các dự án hạ tầng năng lượng quy mô lớn để gia tăng tự chủ, thì chính những dự án này lại đang bị chững lại bởi các rào cản về cơ chế và đặc biệt là điểm nghẽn tín dụng. 

Khi dòng vốn không thể khơi thông, mọi kế hoạch bảo đảm an ninh năng lượng sẽ chỉ dừng lại trên giấy. Và khi đó, rủi ro không chỉ nằm ở những dự án bị chậm tiến độ, mà còn ở việc nền kinh tế bị đặt vào thế bị động trước các cú sốc năng lượng ngày càng khó lường từ bên ngoài.

Cụm dự án “Tổng kho xăng dầu Phú Xuân - Nhà Bè” và “Hưng Phát - Cửa Việt” là một minh chứng điển hình. Với quy mô lên tới 450.000 m³ và tổng mức đầu tư khoảng 12.000 tỷ đồng, đây là những mắt xích chiến lược chiếm khoảng 13,9% tổng quy mô hạ tầng dự trữ xăng dầu quốc gia. 

Nếu đi vào vận hành, chúng sẽ ngay lập tức bổ sung năng lực dự trữ tương đương 16 ngày tiêu thụ cho khu vực TP. Hồ Chí Minh cùng các tỉnh phía Nam, và 76 ngày cho khu vực Quảng Trị, góp phần sống còn để hiện thực hóa mục tiêu dự trữ 90 ngày nhập ròng theo tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW.

Đáng tiếc thay, khi khối lượng thi công đã đạt 70%, dự án lại rơi vào trạng thái "đóng băng" suốt hơn 4 năm qua. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ việc dòng tiền bị đứt gãy do tác động của đại dịch Covid-19, dẫn đến khoản vay bị chuyển sang nhóm nợ xấu (nhóm 5) chỉ trong vỏn vẹn 25 ngày. 

Việc thiếu đi cơ chế phân loại nợ linh hoạt, phù hợp với đặc thù dòng vốn dài hạn của các dự án hạ tầng đã tước đi khả năng tiếp cận thị trường tài chính của doanh nghiệp. Trong bối cảnh hiện nay, sự đình trệ này không chỉ gây lãng phí hàng nghìn tỷ đồng nguồn lực xã hội đã đổ vào dự án, mà còn tạo ra một lỗ hổng lớn trong năng lực ứng phó của quốc gia vì vẫn tập trung vào công tác điều hành và nhập khẩu ngắn hạn, thay vì dựa trên năng lực tự chủ vững chắc từ hạ tầng dự trữ trong nước.

Đáng chú ý, trong công văn số 1304/CV-XDHKMN ngày 13 tháng 04 năm 2026 gửi Thủ tướng Lê Minh Hưng, Công ty Cổ phần Kho cảng Xăng dầu Hàng không Miền Nam đã kiến nghị rõ ràng: Cần cơ cấu lại khoản vay, phân loại nợ phù hợp với đặc thù dự án để doanh nghiệp có thể tiếp tục triển khai và hoàn thành công trình.   

Phối cảnh tổng thể dự án thể hiện đầy đủ quy mô và cấu trúc hạ tầng đã hình thành – sẵn sàng đưa vào dự trữ xăng dầu khi được tháo gỡ vướng mắc.

Đã đến lúc chúng ta cần một cách tiếp cận khẩn trương và quyết liệt hơn. Việc cơ cấu lại khoản vay, điều chỉnh phân loại nợ cho các dự án hạ tầng cốt lõi này hoàn toàn không phải là sự “nới lỏng kỷ luật” tín dụng, mà là quyết sách đúng đắn, ứng xử phù hợp với bản chất dự án vì lợi ích tổng thể. Mỗi một điểm nghẽn được tháo gỡ chính là một bước tiến khẳng định năng lực tự cường của nền kinh tế.

Trong một thế giới đầy biến động, năng lực ứng phó không chỉ nằm ở nguồn lực vật chất, mà còn nằm ở tốc độ ra quyết định. An ninh năng lượng không thể chờ. Việc áp dụng cơ chế đặc thù để giải phóng điểm nghẽn cho cụm dự án Phú Xuân - Nhà Bè và Hưng Phát - Cửa Việt cần được xem là một hành động cấp bách, minh chứng cho sự kiến tạo và quyết đoán của Chính phủ trong việc bảo vệ sự phát triển bền vững của đất nước.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN