Bauxite Việt Nam

Mạc Văn Trang

Nepal có thể là một bài học cho cách giải quyết khủng hoảng chính trị?

Nepal có lịch sử lâu đời, Đức Phật Thích ca mâu ni (Gautama Buddha- tiếng Phạn: शाक्यमुनि) sinh vào năm 624 trước CN tại Lumbini (Nepal). 

Chế độ nghị viện được thi hành vào năm 1951, song bị quốc vương đình chỉ hai lần vào năm 1960 và 2005. 

Sự bất đồng giữa đảng chính trị, các bộ tộc, giáo phái, gây nên nội chiến hỗn loạn. Nhưng rồi, vì đất nước, vì nhân dân, tất cả đã biết ngồi lại với nhau, chấp nhận nhau, thống nhất tuyên bố thành lập nước Cộng hoà vào năm 2008.

Nepal có đến 8 đảng chính trị cấp quốc gia, có ảnh hưởng lớn trong xã hội, trong đó có hai đảng cộng sản: Đảng Cộng sản Marxist-Leninist và Đảng Cộng sản Nepal Maoist.

Trong các cuộc bầu cử Hội đồng Lập pháp từ năm 2008 đến năm 2025, lập ra các chính phủ liên minh, hầu hết thủ tướng là người của đảng CS Maoist, đảng CS Marxist-Leninist và đảng Đại hội Nepal thay nhau nắm quyền. Nhưng các đảng này đều với hệ tư tưởng và các quan chức theo nếp cũ kỹ. Tệ tham nhũng và bất công, xã hội nghiêm trọng kéo dài, khiến sự bất bình trong xã hội âm ỉ tích tụ… 

Nhờ internet, lớp trẻ dùng các mạng xã hội để bày tỏ nỗi bất bình, lên án nạn tham nhũng, phê phán các chính sách hại dân và lối sống phè phỡn của gia đình các quan chức… 

Giới cầm quyền, thay vì tiếp thu, giải trình, sửa đổi, lại dùng biện pháp khống chế, đe dọa, trừng phạt những người lên tiếng. Tệ hơn, ngày 4 tháng 9 năm 2025, ra lệnh đóng cửa mạng xã hội, bao gồm các nền tảng lớn như Facebook, X (Twitter), YouTube… 

Ngày 8 tháng 9 năm 2025, một cuộc biểu tình lớn diễn ra ở thủ đô Kathmandu phản đối lệnh cấm mạng xã hội. Biểu tình sau đó lan rộng ra nhiều địa phương khác. Làn sóng biểu tình lần này chủ yếu do những người trong độ tuổi 15 đến 28, được gọi là "biểu tình của Thế hệ Gen Z", là sự kiện bất ổn nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên. 

Cuộc biểu tình tại Kathmandu đã nhanh chóng chuyển thành bạo lực, khi cảnh sát và người biểu tình hỗn chiến. Lực lượng biểu tình ngày càng đông, gây bạo loạn: lật đổ xe cộ, đốt phá các trụ sở; một số quan chức bị hành hung, bị đốt phá dinh thự …

Biểu tình lan rộng khắp cả nước, hỗn chiến giữa cảnh sát và người biểu tình khiến 75 người chết, 2.113 người bị thương. Riêng tại Kathmandu có 17 người chết, hơn 400 người bị thương, trong đó có hơn 100 cảnh sát.

Tuy nhiên ở nơi nào cảnh sát không đàn áp, mà đi cùng người dân, hướng dẫn, tuyên truyền người biểu tình đúng pháp luật, thì ở nơi đó không xảy ra bạo lực…

Trước áp lực của đông đảo quần chúng, Thủ tướng tuyên bố từ chức, khôi phục Internet… Nhưng tình hình vẫn bất ổn. 

Nhận thấy tình hình nguy cấp, khi khoảng trống quyền lực xuất hiện, quân đội Nepal liền đứng ra xử lý tình huống. 

22h ngày 9 tháng 9 năm 2025. Tổng tư lệnh quân đội Nepal Ashok Raj Sigdel ban bố lệnh giới nghiêm, kêu gọi mọi người buông vũ khí, giữ trật tự, quân đội sẽ kiểm soát tình hình và đối thoại cùng đại diện người biểu tình, cùng nhau tìm giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng. 

Các đại diện phe biểu tình Gen Z đã gặp tư lệnh Sigdel đưa ra đề xuất: Giải tán Chính phủ, Quốc hội, cử cựu Chánh án Tòa án Tối cao bà Sushila Karki 72 tuổi, một người được dân tin tưởng, làm thủ tướng, lập Chính phủ mới… 

Tổng thống Nepal Ramchandra Paudel đã chấp nhận thực hiện các yêu cầu trên. 

Ngày 12/9, bà Karki tuyên thệ làm Thủ tướng lâm thời, giải tán Hạ viện Nepal, thành lập Hội đồng bộ trưởng mới, sẽ chi tiền bù đắp cho những người chết trong cuộc biểu tình… Bà tuyên bố, chỉ làm Thủ tướng lâm thời, 6 tháng sau sẽ tổ chức bầu cử Quốc hội một cách dân chủ…

Vậy là đất nước Nepal tưởng như bùng cháy, tan vỡ, hỗn loạn, bổng trở lại bình ổn lạ thường.

Tôi theo dõi hành trình của sư Minh Tuệ, thì thấy ngày 25/9/2025 ông cùng “tăng đoàn” hơn 30 người, từ Ấn Độ sang Nepal, đến Lumbini, rất bình yên. Từ đó các sư đi gieo duyên khất thực khắp Nepal, nhất là ở Kathmandu hơn tháng trời, tu tập an nhiên. Thủ đô Kathmandu cổ kính, tươi đẹp, bồ câu đầy đường, hàng ngàn du khách luôn tấp nập. Không ai nghĩ rằng mới hơn một tháng trước nơi đây bạo loạn kinh hoàng…

Đúng như bà Thủ tướng lâm thời cam kết, ngày 5/3/2026, Nepal tiến hành cuộc bầu cử Hạ viện.

Các đảng phái chính trị tự do tranh cử. Các đảng kỳ cựu như Đảng Quốc đại Nepal, Đảng Cộng sản Nepal Thống nhất Marxist Leninist, Đảng Cộng sản Nepal Maoist, Đảng Đại hội Nepal, Đảng Quốc đại … đều cử những đại diện sừng sỏ ra ứng cử. 

Nhưng nổi bật nhất lại là ông Balendra Shah, thị trưởng Kathmandu, 35 tuổi, từng là một ca sĩ nhạc Rap (rapper) rất được giới trẻ mến mộ. Ông tranh cử tại khu vực Jhapa-5, nơi vốn được xem là “thành trì” của Đảng Cộng sản Nepal Maoist. 

Ông Shah đại diện cho Đảng Độc lập Quốc gia (RSP), mới được thành lập chỉ 4 năm nay. 

Cuộc bầu cử được tổ chức hợp Hiến với sự tham gia của các Quan sát viên quốc tế từ các nước thuộc Khối SAARC (Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Maldives, Bhutan) cùng với Úc, Hàn Quốc, Nga, Indonesia, Malaysia, Nhật Bản và các đại diện của Liên Hợp Quốc, các phái đoàn ngoại giao tại Kathmandu cũng được mời tham gia giám sát nhằm bảo đảm tính minh bạch và khách quan của quá trình bầu cử.

Một trạng thái mới của xã hội, một không khí tưng bừng hồ hởi chưa từng có, đúng là “NGÀY HỘI NON SÔNG” thật sự của người dân Nepal! 

Kết quả: Đảng Độc lập Quốc gia (RSP), đã giành 103 trong số 165 ghế được bầu trực tiếp; được Hạ viện mới thông qua với hơn 60% phiếu thuận, chính trị gia Balendra Shah, thành Thủ tướng. Thủ tướng Shah đã nhanh chóng thành lập chính phủ, gồm 16 thành viên, kết hợp giữa sức trẻ và người kinh nghiệm… 

Chiến thắng của chính trị gia Balendra Shah trước các chính trị gia kỳ cựu cho thấy Nepal thực sự bước vào một KỶ NGUYÊN MỚI!

THAY KẾT LUẬN

Xin mạo muội nêu ra mấy bài học từ Nepal.

1. Trong một quốc gia, các đảng phái (có cả yếu tố bên ngoài tác động) tranh giành, đánh nhau đẫm máu, thật là ngu xuẩn. Họ đã biết ngồi lại cùng nhau, đặt lợi ích quốc gia trên các loại ý thức hệ, trên lợi ích các phe nhóm; các đảng phái cùng hợp tác, tranh cử phi bạo lực để giành quyền lãnh đạo, khiến đất nước hết nội chiến, xã hội bình yên, tốt đẹp.

2. Giành được quyền lãnh đạo đất nước, phải để người dân tự do lên tiếng, biết lắng nghe, giải trình, sửa đổi để tiến bộ.

Đã không lãnh đạo tốt để đông đảo nhân dân bất bình nổi dậy biểu tình, phản đối, thì biết từ chức, mở đường cho giải pháp ôn hoà, bầu người khác lên nắm quyền. Như vậy xã hội đã bớt thương đau, đất nước mau ổn định, xã hội bình yên (Như Nepal)

Trái lại chính quyền bắn giết dân biểu tình không thương tiếc, là tội ác lịch sử, tày trời và trở thành kẻ thù của dân tộc. (Hãy xem Iran 2026, khi đất nước bị ngoại bang tấn công thì dân “cảm ơn”, reo mừng…).

3. Quân đội không bao giờ được tham gia đàn áp dân, không được làm bất cứ việc gì hại dân, để luôn là thần tượng cho người dân tin tưởng, yêu mến. Có vậy, khi đất nước lâm nguy, quân đội mới như bức tường thành để an dân, giữ nước. Và khi có ngoại bang xâm lược, quân và dân mới một lòng cùng chiến đấu hy sinh bảo vệ đất nước. 

Theo thiển nghĩ, ít nhất Nepal vượt qua khủng hoảng chính trị một cách ngoạn mục, năm 2025, để đất nước yên bình, bước vào Kỷ nguyên mới, đã cho thế giới nhiều bài học vô giá.

---

THAM KHẢO

1. https://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal

2. https://vi.wikipedia.org/.../Bi%E1%BB%83u_t%C3%ACnh_Gen_Z...

3. https://plo.vn/nepal-nu-cuu-chanh-toa-toi-cao-72-tuoi-tro...

05/5/2026 

M.V.T

Tác giả gửi BVN