Bauxite Việt Nam

Phan Thế Hải

TQ vừa đạt được cột mốc rất quan trọng trong công nghệ tên lửa tái sử dụng tầng đẩy. Ngày 10/7/2026, TQ đã phóng thành công tên lửa Long March 10B (Trường Chinh 10B) từ bãi phóng thương mại Hải Nam. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ đưa vệ tinh lên quỹ đạo, tầng đẩy thứ nhất đã quay trở lại bằng động cơ, hạ xuống theo phương thẳng đứng và được thu hồi thành công trên một tàu ngoài khơi bằng hệ thống lưới cỡ lớn. 

Đây là lần đầu tiên TQ thu hồi thành công một tầng đẩy của tên lửa quỹ đạo. Kỹ thuật này đã được SpaceX của Elon Musk thực hiện thành công năm 2015. Dẫu phương pháp của TQ không hoàn toàn giống SpaceX.

SpaceX cho tầng đẩy hạ cánh trực tiếp lên bệ hoặc sà lan bằng các chân đáp (landing legs).

TQ để tầng đẩy hạ xuống theo phương thẳng đứng nhưng được "bắt" bởi một hệ thống lưới đàn hồi trên tàu thu hồi, nên không cần mang theo các chân đáp nặng. Mục tiêu là giảm khối lượng tên lửa, tăng tải trọng hữu ích và đơn giản hóa một số yêu cầu kỹ thuật.

TQ trở thành quốc gia thứ hai sau Mỹ thực hiện thành công việc thu hồi có kiểm soát tầng đẩy của tên lửa quỹ đạo. Đây cũng là lần đầu tiên trên thế giới một tầng đẩy được thu hồi bằng phương pháp "bắt lưới" trên biển. Tuy nhiên, nếu so sánh với SpaceX thì vẫn còn khoảng cách đáng kể.

SpaceX đã thu hồi và tái sử dụng hàng trăm tầng đẩy; nhiều tầng bay trên 20 lần, có tầng đạt hơn 30 lần. Nay TQ (Long March 10B) mới thu hồi lần đầu tiên và chưa chứng minh được khả năng tái sử dụng nhiều lần.

Nói cách khác, về công nghệ cốt lõi, TQ đã chứng minh được khả năng đưa tầng đẩy quay trở lại một cách có kiểm soát – một rào cản kỹ thuật rất khó. Nhưng về mức độ trưởng thành, SpaceX vẫn đang dẫn trước nhiều năm nhờ kinh nghiệm vận hành, độ tin cậy và số lần tái sử dụng thực tế.

Nếu TQ tiếp tục chứng minh rằng tầng đẩy thu hồi có thể được kiểm tra, sửa chữa nhanh và phóng lại nhiều lần, thì đây sẽ là bước ngoặt giúp giảm đáng kể chi phí phóng vệ tinh và hỗ trợ các mục tiêu lớn hơn như xây dựng mạng vệ tinh quy mô lớn, các sứ mệnh Mặt Trăng và đưa phi hành gia lên Mặt Trăng vào cuối thập niên này.

SpaceX là một trong những công ty công nghệ có ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ XXI. Chỉ trong hơn hai thập kỷ, công ty đã chuyển mình từ một startup với nhiều lần phóng thất bại thành doanh nghiệp dẫn đầu thế giới về số lượng tên lửa phóng thành công, tái sử dụng tên lửa và dịch vụ internet vệ tinh.

Ngày 12/6/2026, SpaceX IPO lên sàn chứng khoán Nasdaq được định giá khoảng 1,75 - 1,8 nghìn tỷ USD. Ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu tăng mạnh, đưa vốn hóa lên khoảng 2,1 nghìn tỷ USD, trở thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất nước Mỹ. Đến đầu tháng 7/2026, mặc dù giá cổ phiếu có biến động sau IPO, vốn hóa của SpaceX vẫn đã vượt 2,6 nghìn tỷ USD. Đây là công ty có vốn hóa lớn nhất thế giới hiện nay.

Tháng 2/2026: Bộ KH và Công nghệ VN cấp giấy phép cho đơn vị của Starlink tại Việt Nam cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh cố định và di động, đồng thời cấp phép sử dụng tần số vô tuyến và thiết bị vô tuyến. Đây là bước chính thức cho phép triển khai thương mại.

Theo đó, Starlink được phép triển khai tối đa khoảng 600.000 thiết bị đầu cuối trong giai đoạn đầu. SpaceX được xây dựng các trạm cổng mặt đất (gateway) để kết nối mạng vệ tinh với hạ tầng Internet trong nước. Dịch vụ hướng tới các khu vực vùng sâu, vùng xa, hải đảo, tàu biển, máy bay và các nơi mà mạng cáp quang hoặc 4G/5G khó phủ sóng.

Sơ bộ vài thông tin vậy để thấy những điều mộng mơ của Elon Musk tưởng như xa xôi nhưng rất gần với người Việt là nó đang góp phần nâng cao dân trí cho bà con vùng sâu vùng xa bằng việc phủ sóng viễn thông qua hệ thống Starlink.

P.T.H.

Nguồn: FB Phan Thế Hải