Bauxite Việt Nam

BBC

Chụp lại hình ảnh: Tổng Giám đốc Vingroup Nguyễn Việt Quang phát biểu khởi công Dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ hồi 2025. Nguồn hình ảnh: PLANET LABS/VGP

Các nhà khoa học bày tỏ ngại về hệ sinh thái của rừng ngập mặn ở Cần Giờ có thể bị biến đổi vì dòng chảy tự nhiên bị thay đổi trong bối cảnh chính quyền triển khai hàng loạt các dự án ở khu vực này.

Theo đó, một khi hệ sinh thái được ví là "lá phổi xanh" của TP HCM này bị biến đổi, đời sống và sinh kế của cư dân ở gần rừng ngập mặn cũng bị ảnh thưởng. 

Hai dự án của Tập đoàn Vingroup tại ở TP HCM, một là khu đô thị lấn biển, một là tuyến đường vượt biển nối Cần Giờ với Vũng Tàu, nằm trong số các quan ngại đó. 

Tuy nhiên, Vingroup khẳng định rằng bảo vệ hệ sinh thái Cần Giờ là nguyên tắc xuyên suốt quá trình triển khai dự án của công ty, với trọng tâm là duy trì dòng chảy, chế độ thủy triều, độ mặn và các điều kiện tự nhiên của rừng ngập mặn.

"Trong quá trình triển khai, chúng tôi sẽ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ môi trường áp dụng cho dự án, đối chiếu dự báo với số liệu quan trắc và cập nhật đánh giá theo tiến độ", Vingroup tuyên bố trong một bức thư gửi BBC News Tiếng Việt hôm 27/10. 

Doanh nghiệp của tỷ phú giàu nhất Việt Nam Phạm Nhật Vượng đồng thời cam kết sẽ công khai các kết quả giám sát trọng yếu, điều chỉnh biện pháp thi công khi phát hiện tác động bất lợi và phối hợp đánh giá tác động cộng dồn với các hạ tầng kết nối theo phạm vi, trách nhiệm của từng bên. 

"Hiệu quả bảo vệ rừng phải được chứng minh bằng dữ liệu thực tế", tuyên bố viết. 

Cần Giờ đang là một trong những hướng phát triển của TP HCM trong bối cảnh thành phố này chịu nhiều sức ép trong việc đạt được và duy trì mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030.

Cần Giờ đang được TP HCM kỳ vọng sẽ trở thành cửa ngõ kết nối thành phố với biển, đồng thời phát triển thành trung tâm logistics trọng điểm và điểm đến du lịch quy mô lớn của khu vực.

Chính quyền TP HCM cũng đang chuẩn bị xây dựng Dự án Cảng trung chuyển quốc tế tại khu vực này, với tổng vốn đầu tư lên đến 5 tỷ USD.

Vingroup, tập đoàn tư nhân đa ngành lớn nhất Việt Nam, đang đổ rất nhiều tiền cho các dự án ở khu vực Cần Giờ.

Cụ thể, công ty này đang thực hiện dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ (Vinhomes Green Paradise) tổng vốn đầu tư 10 tỷ USD và đường vượt biển Cần Giờ-Vũng Tàu 3,4 tỷ USD. 

Một dự án đường sắt tốc độ cao kết nối trung tâm TP HCM cũng đã được khởi công, và do VinSpeed, công ty thuộc Vingroup, thực hiện, với tổng vốn lên đến 4 tỷ USD.

Các dự án này đều được các nhà khoa học, do hãng thông tấn Associated Press (AP) dẫn lại, cảnh báo có thể ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái nơi đây.

Giới khoa học lo ngại gì? 

UNESCO công nhận Cần Giờ là Khu Dự trữ Sinh quyển đầu tiên của Việt Nam vào năm 2020. 

Trong nhiều thập niên, rừng ngập mặn Cần Giờ đã đóng vai trò như một lá chắn tự nhiên, giúp bảo vệ TP HCM trước các cơn bão và tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu. 

Hệ rễ chằng chịt của cây ngập mặn không chỉ giữ ổn định đường bờ biển mà còn tạo môi trường sinh sống cho nhiều loài thủy sinh và góp phần hấp thụ, lưu trữ carbon.

Bà Marie Arnaud, nhà nghiên cứu thuộc Viện Phát triển Bền vững Pháp tại Đại học Sorbonne, nói với AP rằng Cần Giờ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam và chính quy mô rất lớn của các dự án đang được triển khai là điều đáng lo ngại.

Theo bà, ngoài nguy cơ làm gián đoạn dòng chảy tự nhiên, quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng còn có thể làm gia tăng ô nhiễm, tạo thêm áp lực lên một hệ sinh thái vốn rất nhạy cảm.

Bà Arnaud cho biết đã có nhiều trường hợp rừng ngập mặn trên thế giới biến mất do các rào cản thủy văn do con người tạo ra như đường sá, cầu cống hoặc đê chắn.

Bà dẫn ví dụ vùng đầm phá Ciénaga Grande ở Colombia, nơi các tuyến đường và hệ thống đê được xây dựng từ thập niên 1950 đã làm gián đoạn quá trình trao đổi giữa nước biển và nước ngọt. 

Hệ quả là khu vực này trải qua một trong những đợt suy thoái rừng ngập mặn nghiêm trọng nhất được ghi nhận. 

Trong email gửi BBC News Tiếng Việt, Vingroup khẳng định việc bảo vệ hệ sinh thái Cần Giờ là một nội dung xuyên suốt của dự án, bao gồm các yếu tố như dòng chảy, chế độ thủy triều, độ mặn và các điều kiện tự nhiên của rừng ngập mặn. 

Doanh nghiệp cho biết báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đã xem xét các tác động liên quan đến dòng chảy, bồi lắng, xói lở và hệ sinh thái, đồng thời tham khảo kết quả thẩm định của cơ quan chức năng và các đơn vị tư vấn trong, ngoài nước.

Tại Việt Nam, các chương trình phục hồi và trồng mới rừng ngập mặn đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. 

Tuy nhiên, những thành quả này đang đối mặt với nhiều sức ép từ nuôi trồng thủy sản, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tình trạng xói lở bờ biển, theo AP. 

Trong khi đó, giới chức Việt Nam nói rằng dự án lấn biển của Vingroup ở Cần Giờ không nằm trong vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt của Khu dự trữ sinh quyển thế giới. 

Dù các lo ngại về bảo tồn rừng ngập mặn vẫn còn hiện hữu, tháng 9/2026, TP HCM đã thông qua việc chuyển đổi 4,57 ha rừng ngập mặn tại huyện Cần Giờ để triển khai tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ. 

Diện tích này bao gồm 1,4 ha rừng tự nhiên và 3,16 ha rừng trồng, thuộc các xã An Thới Đông và Cần Giờ.

Chụp lại hình ảnh: Nhiều nhà khoa học đã đưa ra cảnh báo về các nguy cơ đối với rừng ngập mặn Cần Giờ

Một trong những chỉ trích thường xuyên được nêu đối với các dự án quy mô lớn là tính độc lập và mức độ minh bạch của các nghiên cứu môi trường.

Khi được hỏi về vấn đề này, Vingroup cho biết hồ sơ phục vụ quá trình thẩm định dự án đã sử dụng nhiều nghiên cứu chuyên đề từ các đơn vị thuộc Đại học Quốc gia TP HCM.

"Vingroup sẽ tiếp tục phát huy nền tảng khoa học đó trong quản lý môi trường dự án. Chúng tôi sẽ rà soát dữ liệu, kịch bản và giới hạn của từng nghiên cứu, đối chiếu với quan trắc thực tế và cập nhật những thay đổi liên quan", tập đoàn của tỷ phú Phạm Nhật Vượng trả lời BBC News Tiếng Việt. 

Doanh nghiệp cũng cam kết "xây dựng cơ chế rà soát khoa học độc lập, làm rõ quan hệ lợi ích của bên đánh giá và công bố tóm tắt kỹ thuật cùng các kết luận trọng yếu". 

Bài viết của AP dẫn lời một số cư dân cho rằng nguồn lợi thủy sản đang thay đổi và việc thi công có thể đã ảnh hưởng tới hoạt động đánh bắt hoặc nuôi trồng. 

Một người dân địa phương phản ánh tình trạng thoát nước bị cản trở khiến ngập lụt nghiêm trọng hơn, nguồn nước bị ô nhiễm, làm hàu chết hàng loạt và nhiều trang trại nuôi trồng bị thiệt hại.

"Với các tác động được xác định thuộc trách nhiệm của dự án, chúng tôi sẽ thực hiện khắc phục, bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định và phương án được phê duyệt; thông tin rõ đầu mối tiếp nhận và tiến độ giải quyết để người dân theo dõi", Vingroup phản hồi.

Tập đoàn tuyên bố người dân địa phương phải là "những người đầu tiên được hưởng lợi từ sự phát triển của dự án", đồng thời cho hay cư dân nơi đây sẽ được ưu tiên tạo cơ hội việc làm. 

Theo kế hoạch, khu đô thị lấn biển Cần Giờ dự kiến phải đến 2030 mới đi vào vận hành toàn bộ.

Những quan ngại về hệ sinh thái Cần Giờ được đưa ra trong bối cảnh TP HCM đang chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu. 

Giữa bối cảnh đó, nhiều chuyên gia lo ngại rằng nếu hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ, vốn được xem là "lá chắn xanh" bảo vệ thành phố trước bão, triều cường và nước biển dâng, bị suy yếu thì khả năng chống chịu của TP HCM trước các rủi ro khí hậu sẽ càng bị thách thức.

Theo Công ty Royal HaskoningDHV (Haskoning), doanh nghiệp từng tư vấn cho thành phố Thủ Đức (cũ), nếu không có các giải pháp thích ứng hiệu quả, thiệt hại do ngập lụt tại TP HCM có thể lên tới khoảng 150 triệu USD mỗi năm vào cuối thế kỷ này. 

Ngược lại, việc kết hợp các công trình chống ngập với các giải pháp dựa vào tự nhiên có thể giảm mức đó xuống còn 50 triệu USD.

Nguồn: BBC