Bauxite Việt Nam

Nguyễn Quang A

Mấy ngày qua diễn ra ba cuộc bầu cử ở những nước xa xôi gây chấn động. Israel cách Việt Nam trên 7 ngàn km, Belrgrad cách Việt Nam hơn 10 ngàn km, còn Brazil cách chúng ta khoảng 18,5 ngàn km, vậy sao phải quan tâm đến những cuộc bầu cử ở các nước này? 

Đừng bàn đến chuyện chính trị chính em gì, hãy an phận chăm lo cho việc của riêng mình! Người Việt Nam thường được khuyên như vậy. Nhưng chính trị chẳng để chúng ta yên, ngay cả các cuộc bầu cử ở những xứ xa xôi tưởng chừng chẳng liên quan gì đến chúng ta cũng chẳng để chúng ta yên, nói chi là chuyện chính trị trong nước. 

Israel là nhân tố quan trọng ở Trung Đông đầy bất ổn. Chiến tranh vùng Vịnh từ 28/2/2026 khiến giá xăng dầu và phân bón tăng vọt và ảnh hưởng đến tất cả chúng ta mỗi khi chúng ta đổ xăng, đến bà con nông dân phải mua phân bón với giá cao và làm tất cả chúng ta khổ sở vì lạm phát. 

Serbia có thể ít ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta hơn, nhưng thắng lợi bầu cử gây chấn động của phong trào sinh viên trong cuộc bầu cử quốc hội 25/10/2026 có thể cung cấp bài học quý giá cho ĐCSVN và tất cả chúng ta. 

Chiến thắng ngược ngoạn mục của tổng thống đương nhiệm 81 tuổi Lu la da Silva ở Brazil với kim ngạch thương mại gần 10 tỷ USD, đối tác thương mại lớn nhất Nam Mỹ của Việt Nam, có thể ảnh hưởng đến công ăn việc làm của hàng triệu người, nói chi đến những người trồng và kinh doanh cà phê ở Việt Nam vì Brazil là nhà sản xuất cà phê lớn nhất thế giới và chính sách của chính phủ Brazil có thể ảnh hưởng đến hàng triệu người Việt Nam. 

Chính vì thế phải quan tân đến chính trị vì nó chẳng chừa ai cả, kể cả những kẻ khuyên chúng ta an phận thủ thường cam phận làm nô lệ. 

Vậy hãy xem qua 3 cuộc bầu cử gây chấn động mấy ngày qua và rút ra bài học.

Israel là nước chỉ có khoảng 10 triệu dân và hôm 27/10 cử tri Israel đã đi bầu Knesset (Quốc hội) có 120 ghế. Liên minh các đảng nào chiếm được 61 ghế trở lên có thể quyết định ai làm thủ tướng, người đứng đầu cơ quan hành pháp. Benjamin Netanyahu lãnh tụ đảng Likud cực hữu đã làm thủ tướng lâu nhất ở nước này (tổng cộng 19 năm) phải đối mặt với cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot và là lãnh đạo đảng trung dung Yashar trong cuộc bầu cử này. 

Hệ thống bầu cử Israel là bầu cho đảng chứ không cho ứng viên cá nhân, số ghế tỷ lệ thuận với số phiếu. Ví dụ, một đảng giành 10% tổng phiếu toàn quốc sẽ được khoảng 12 trên 120 ghế. Đảng nào đạt từ 3,25% số phiếu hợp lệ trở lên (tương đương 4 ghế) mới được vào Knesset.  Vì vậy các đảng nhỏ hay liên minh với nhau trước bầu cử. 

Các thùng phiếu đóng lại lúc 22h đêm (3g sáng 28/10 giờ Việt Nam) và kiểm phiếu bằng tay với 38 đảng và liên minh đảng tham gia, nên kết quả chính thức còn phải đợi lâu. Nét nổi bật là tỷ lệ đi bầu đạt 77,70% – cao nhất kể từ 1999. Cho đến 15 giờ Việt Nam mới kiểm được khoảng nửa số phiếu với khối Netanyahu dự kiến được 55 ghế và và khối Eisenkot được 49 ghế, còn khối của các đảng Arab (có khoảng 21% dân số Israel là người Arab bản địa sống ở đó từ ngàn đời) có thể chiếm được khoảng 15 ghế. Còn phải đợi lâu mới biết ai được chỉ định làm thủ tướng và sự thỏa hiệp giữa các đảng trong có chân trong quốc hội là một quá trình kéo dài. 

Chủ nhật 25/10/2026 cuộc bầu cử quốc hội Serbia đã lật đổ chế độ Aleksandar Vučić (Đảng Tiến Bộ) cai trị từ 2012, đánh dấu sự chuyển biến chính trị sâu sắc tại nước này. Chế độ Vučić theo hướng độc đoán, tham nhũng và  kiểm soát chặt chẽ truyền thông, tư pháp và các định chế nhà nước (hầu như mọi công chức đều phải là đảng viên của đảng Tiến bộ) và người ta khó thể tin là có thể thay đổi chế độ này qua bầu cử. 

Quốc hội Serbia gồm 250 ghế được bầu theo danh sách đóng (với ngưỡng 3%, tức là các danh sách đảng được dưới 3% phiếu sẽ không được vào quốc hội), quốc hội bầu ra thủ tướng (lãnh đạo nhánh hành pháp, còn tổng thống cũng do dân bầu nhưng ít quyền lực hơn). 

Trong bầu cử 25/10 có 18 danh sách đảng, phong trào hay dân tộc nhưng chỉ 6 danh sách vượt ngưỡng 3% và vào được Quốc hội (phong trào sinh viên lần đầu tiên lập danh sách và được 53,39% (140 ghế) và đảng của Vučić chỉ được 39,69% (103 ghế) và 4 danh sách dân tộc thiểu số được 6 ghế. 

Phong trào sinh viên đã có từ lâu nhưng sự kiện làm phong trào này bùng lên là vụ sập mái nhà ga Novi Sad cuối 2024 khiến 18 người chết và một số người bị thương. Dự án đường sắt Belgad-Budapest (một phần của dự án Cành đai - Con đường) đã sửa Nhà ga Novi Sad và tai nạn ở đó đã dấy lại phong trào sinh viên Serbia, dẫn đến sự tham gia của phong trào này vào bầu cử quốc hội Chủ nhật vừa qua với thắng lợi áp đảo. Tương lai chính trị của Serbia còn thật chưa rõ ràng và cần theo dõi. 

Ngày thứ Hai 26/10/2026 tại Brazil đã diễn ra cuộc bầu cử tổng thống vòng hai giữa tổng thống đương nhiệm già 81 tuổi và thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro sau cuộc bầu cử vòng một ngày 4/10/2026 giữa 12 cặp ứng viên với Flávio Bolsonaro dẫn đầu 47,03% còn Lula da Silva chỉ đạt 45,16%. Sang vòng hai Lula da Silva được 51,79% đánh bại Flávio Bolsonaro được Trump ủng hộ (chỉ được 48,21%).

Chính trị chẳng trừ một ai, hãy quan tâm đến chính trị quốc tế để nâng cao dân trí, để suy ngẫm và hành động một cách tích cực.

N.Q.A.

Tác giả gửi BVN