Bauxite Việt Nam

Hiếu Chân/Người Việt

Trong không khí tranh cãi ồn ào chung quanh ý đồ thâu tóm đảo Greenland của Tổng Thống Mỹ Donald Trump, có một sự kiện có tầm quan trọng lớn hơn rất nhiều nhưng ít được chú ý: thành lập Hội Đồng Hòa Bình (Board of Peace) theo “sáng kiến” của ông Trump. Hội Đồng Hòa Bình là cái gì và nó có ảnh hưởng thế nào với nước Mỹ, với thế giới ngày mai?

Từ Gaza ra toàn thế giới

Danh xưng “Hội Đồng Hòa Bình” xuất hiện lần đầu tiên trong bản kế hoạch 20 điểm chấm dứt chiến tranh và tái thiết Dải Gaza được chính quyền Trump đưa ra vào giữa năm ngoái. Kế hoạch đã được Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc (HĐBA-LHQ) phê chuẩn trong nghị quyết số 2803; theo đó, sau khi chấm dứt chiến tranh giữa Israel và tổ chức khủng bố Hamas, Mỹ sẽ thành lập và lãnh đạo các tổ chức liên chính phủ giám sát cuộc ngừng bắn và chủ trì công cuộc tái thiết Dải Gaza bị tàn phá nặng nề.

Hội Đồng Hòa Bình Gaza (Gaza Board of Peace), giữ quyền hành cao nhất trong cơ cấu ba tổ chức chủ trì thực hiện kế hoạch Hòa Bình Gaza, nắm giữ nguồn tài chính và đặt chương trình nghị sự cho Tòan bộ công cuộc tái thiết.

Hội Đồng bao gồm nhiều tỷ phú và do ông Trump làm chủ tịch. Ông Trump đã mời lãnh đạo các nước Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Jordan (những quốc gia đã đứng làm trung gian hòa giải cho cuộc chiến Israel-Hamas) tham gia cùng ông trong Hội Đồng Hòa Bình.

Tuy vậy, hôm Thứ Năm, 15 Tháng Giêng 2026, Tòa Bạch Ốc lại đưa ra một kế hoạch mới, theo đó Hội Đồng Hòa Bình không chỉ hoạt động ở Dải Gaza mà sẽ tham gia giải quyết những vụ xung đột khác trên Tòan cầu, trở thành một thứ “chính phủ Tòan cầu” cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc (LHQ).

Hôm Thứ Sáu, Tòa Bạch Ốc đã gửi bản dự thảo Hiến Chương – tức là điều lệ của Hội Đồng Hòa Bình – và thư mời đến các nhà lãnh đạo của hơn 60 quốc gia trên thế giới mời họ tham gia làm “thành viên sáng lập” (founding members) của tổ chức quốc tế mới mà ông Trump cho biết “sẽ áp dụng cách tiếp cận mới để giải quyết xung đột Tòan cầu.”

Trong thư, ông Trump viết: “Bây giờ đã đến lúc biến tất cả những giấc mơ ấy thành sự thật. Ở trung tâm của kế hoạch là Hội Đồng Hòa Bình, một hội đồng ấn tượng nhất, hiệu quả nhất, sẽ được thành lập như một Tổ Chức Quốc Tế mới và một Chính Quyền Chuyển Tiếp.”

Hôm Thứ Ba, khi được báo chí hỏi liệu Hội Đồng Hòa Bình có nhằm thay thế LHQ hay không thì ông Trump lấp lửng: “Có thể như vậy.”

Ông nhận xét thêm rằng, tổ chức quốc tế lớn nhất hành tinh ra đời sau Đệ Nhị Thế Chiến “đã không hữu ích lắm… chưa bao giờ sử dụng hết tiềm năng.” Ông Trump đã nhiều lần lên án LHQ lãng phí và có xu hướng tự do và mới đây đã quyết định rút Mỹ ra khỏi 66 tổ chức quốc tế, phần lớn là các tổ chức thuộc LHQ.

Tòa Bạch Ốc dự kiến ông Trump sẽ chủ trì một buổi lễ ký kết chính thức và công bố danh sách các quốc gia thành viên sáng lập Hội Đồng Hòa Bình tại Diễn Đàn Kinh Tế Thế Giới đang diễn ra ở Davos, Thụy Sĩ trong tuần này.

Hội Đồng Hòa Bình “kiểu Trump”

Bản dự thảo Hiến Chương của Hội Đồng Hòa Bình “kiểu Trump” chưa được công bố công khai nhưng truyền thông tiếp cận được qua các nhà ngoại giao cho biết đây là một dự án đầy tham vọng. Hiến Chương nhấn mạnh “nhu cầu có một cơ quan xây dựng hòa bình quốc tế nhanh nhẹn và hiệu quả,” bởi vì “hòa bình bền vững đòi hỏi sự dũng cảm chia tay với những định chế, những cách tiếp cận đã thường xuyên thất bại.”

Về tổ chức, chính quyền Trump đã gửi thư mời tham gia đến hơn 60 nước, kể cả những nước bên ngoài vùng Trung Đông và ít nổi bật trên trường quốc tế như Việt Nam, Thái Lan, Kazakhstan, Hungary, Argentina và cả những quốc gia chuyên chế như Nga, Belarus…

Thành viên của Hội Đồng chia thành hai cấp: Thành viên thường trực là những nước đóng góp ít nhất $1 tỷ vào quỹ của Hội Đồng ngay trong năm đầu tiên; còn thành viên tạm thời là những nước không đóng góp $1 tỷ, chỉ được làm thành viên trong ba năm, sau đó được gia hạn hay không tùy theo quyết định của chủ tịch Hội Đồng. Các nhà phê bình gọi đây là mô thức “pay-to-play” (trả tiền mới được chơi) chưa từng có trong quan hệ quốc tế.

Tổng Thống Mỹ Donald J. Trump sẽ là chủ tịch Hội Đồng Hòa Bình, có thẩm quyền hầu như không hạn chế trong việc đề ra chương trình nghị sự, kết nạp hoặc khai trừ thành viên và phê duyệt các quyết định. Chủ tịch Hội Đồng cũng có quyền chọn người kế nhiệm, quyền phủ quyết mọi hành động và quyền kiểm soát khoản phí $1 tỷ mà các thành viên thường trực phải trả.

Giúp việc cho chủ tịch có Hội Đồng Điều Hành (Executive Board) là tổ chức chịu trách nhiệm về ngoại giao cấp cao. Thành viên sáng lập của Hội Đồng Điều Hành là các ông Jared Kushner, con rể của ông Trump, Ngoại Trưởng Mỹ Marco Rubio và cựu Thủ Tướng Anh Tony Blair. Các ông Marc Rowan (doanh nhân tỷ phú), Ajay Banga (chủ tịch Ngân Hàng Thế Giới), Robert Gabriel (phó Cố Vấn An Ninh Quốc Gia Mỹ) cũng sẽ là thành viên của Hội Đồng Điều Hành.

Phản ứng quốc tế

Cho đến nay, phản ứng của các nước được mời chia thành hai nhóm: nhóm ủng hộ cho rằng sự ra đời của Hội Đồng Hòa Bình “kiểu Trump” là cần thiết, thay thế các định chế quốc tế đã thất bại bằng một tổ chức hướng tới kết quả thực tế.

Nhóm phản đối cho rằng đây là “một dự án phù phiếm” hoặc có tính chất “giao dịch” nhằm cạnh tranh với LHQ một cách phi pháp. Nhóm này chủ trương LHQ cần phải được cải tổ toàn diện để phản ánh tiếng nói của tất cả các nước thành viên thay vì tạo ra một tổ chức mới. Phản ứng mạnh nhất đến từ các đồng minh thân thiết của Mỹ là Pháp, Anh và Israel; Canada thì “đồng ý về nguyên tắc” sẽ tham gia Hội Đồng nhưng không đóng tiền $1 tỷ được yêu cầu.

Gay gắt nhất là Tổng Thống Pháp Emmanuel Macron. Tại Diễn Đàn Davos, trước 3,000 nhân vật nổi bật nhất về chính trị và kinh doanh tòan cầu, ông Macron tuyên bố đanh thép: “Cái gọi là ‘Hội Đồng Hòa Bình’ của Trump chỉ làm suy yếu Âu Châu chứ không phải củng cố, và nước Pháp không có thói quen lùi bước trước lời hăm dọa.” Đáp lại, ông Trump thông báo đánh thuế nhập cảng (tariff) 200% lên mặt hàng rượu vang (wine) và rượu sâm-banh Pháp – sản phẩm có tính biểu tượng của quốc gia này.

Cái chết của Liên Hiệp Quốc

Ông Trump từ lâu đã chán ghét LHQ nhưng không ai nghĩ ông sẽ thay thế nó bằng một tổ chức do ông dựng nên và trực tiếp điều hành. Tháng Chín năm ngoái, tại hội nghị kỷ niệm 80 năm thành lập LHQ, ông Trump đã có bài diễn văn nảy lửa, phê phán nặng nề cái tổ chức mà Mỹ đã thành lập sau khi cuộc thế chiến tàn khốc 1939-1945 giết chết khoảng 36.5 triệu người Châu Âu, chưa kể Châu Á-Thái Bình Dương.

Tưởng cần nhắc lại khi Đệ Nhị Thế Chiến kết thúc, 47 quốc gia Đồng Minh đã ký kết Hiệp Định Washington thành lập LHQ như là một phần quan trọng của trật tự quốc tế dựa trên luật pháp, đề cao nguyên tắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, dù lớn hay nhỏ; nghiêm cấm việc sử dụng vũ lực để xâm chiếm các nước khác theo kiểu “cá lớn nuốt cá bé.”

Bốn năm sau, 12 quốc gia Châu Âu, cùng với Canada và Mỹ đã ký kết thành lập Tổ Chức Phòng Thủ Bắc Đại Tây Dương (NATO), cùng chống lại sự xâm lược của Liên Xô và thúc đẩy hợp tác quốc tế xuyên Đại Tây Dương, bảo đảm “mong muốn sống hòa bình của tất cả các dân tộc.” Sự phát triển thịnh vượng của thế giới 80 năm qua có vai trò rất lớn của LHQ và NATO.

Vấn đề là ở chỗ các nước đứng đầu LHQ không tôn trọng cam kết. Tổng Thống Nga Vladimir Putin chẳng hạn, âm mưu khôi phục đế chế Nga, xóa bỏ NATO, trước mắt là thôn tính Ukraine. Trung Quốc đã gây chiến và lấn chiếm lãnh thổ 12 trong số 14 quốc gia có chung đường biên giới và đang nhăm nhe sáp nhập Đài Loan. Ngay nước Mỹ cũng đã không ít lần đưa quân tấn công các nước nhỏ, dù không nhằm mục tiêu chiếm đất như Nga và Trung Quốc.

LHQ đã không có phản ứng phù hợp và cần thiết. Cơ chế HĐBA với “năm thành viên thường trực có quyền phủ quyết” đã làm tê liệt tổ chức này, Hiến Chương LHQ và trật tự quốc tế dựa trên luật pháp bị phá hoại ngay từ “thượng tầng.”

“Mục đích của LHQ là gì? Tất cả những gì họ làm là viết ra những lá thư với ngôn từ mạnh mẽ. Nhưng đó là những từ ngữ sáo rỗng. Từ ngữ sáo rỗng không giải quyết được chiến tranh,” ông Trump nói trước Đại Hội Đồng LHQ vào năm ngoái và không phải ông không có lý. Nhưng bất mãn với LHQ rồi rút Mỹ ra khỏi các tổ chức thuộc LHQ chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho Nga và Trung Quốc chiếm lấy quyền lãnh đạo các diễn đàn quốc tế. Người ta vẫn hy vọng các nhà lãnh đạo Mỹ hiểu rõ vai trò trụ cột của Mỹ trong LHQ và chống lại các thế lực chuyên chế Nga, Trung Quốc.

Thế nhưng bây giờ ông Trump lại đứng về phía các nhà độc tài đang trỗi dậy, đề cao sức mạnh trên mọi nguyên tắc và hệ giá trị. Ông đổ quân sang Venezuela bắt cóc tổng thống độc tài Nicolas Maduro, ông dội bom Iran, ông đe dọa chiếm đảo Greenland và đánh thuế nặng lên các đồng minh không ủng hộ ý đồ của ông… Nếu Mỹ tấn công Greenland – một thành viên NATO – bằng quân sự thì không chỉ NATO mà cả LHQ cũng có nguy cơ tan rã. Như chúng tôi đã trình bày trong một bài trước, ông Trump đang thay cái trật tự quốc tế dựa trên luật pháp bằng cái trật tự dựa trên sức mạnh.

Bây giờ ông đang cố gắng thành lập Hội Đồng Hòa Bình của riêng mình, rõ ràng là để thay thế LHQ. Đây có thể là cây đinh cuối cùng đóng vào cỗ quan tài chôn chặt tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh.

Thay vì dẫn dắt cải tổ LHQ ông Trump lại muốn phá hủy nó. Đó là điềm báo cho một tương lai u ám, trong đó đồng tiền và sức mạnh là thống soái, còn tự do dân chủ nhân quyền chỉ còn là những khái niệm viển vông.

H.C.

Nguồn:  Nguoi Viet online