Bauxite Việt Nam

Ngô Anh Tuấn

Trong quá trình làm việc với các đồng nghiệp, tôi đọc một số bản án của toà án nước ngoài, trong đó phần đa là của Toà án Anh. Bản án kinh doanh thương mại mà đọc cuốn hút như một câu chuyện. Trong câu chuyện pháp đình ấy, vai trò của luật sư các bên được thể hiện nổi bật ở vai trò trung tâm và từng câu, chữ họ nói đều được đem ra mổ, xẻ, phân tích, đánh giá. Kết quả của bản án được căn cứ rất nhiều vào các tài liệu, chứng cứ và các lập luận của luật sư. Tôi không để ý các luật sư mặc trang phục ra sao khi lên toà, tôi chỉ biết lời nói họ được ghi nhận. Tôi nhìn vị thế của chúng tôi và xuýt xoa.

Ở mình, các phiên toà, luật sư viết mấy chục trang luận cứ công phu, tranh luận suốt buổi nhưng trong bản án thường tóm lược được đôi dòng; thậm chí không ghi nhận luật sư nào nói gì và đúng hay sai mà thường nhóm lại một mớ kiểu “các luật sư của bị cáo” hoặc của nguyên đơn, bị đơn nói abc... Luật không phải không ghi nhận quyền của luật sư mà là các cơ quan tiến hành tố tụng chưa thực sự thừa nhận và tôn trọng hoàn toàn các quyền ấy của luật sư.

Cải tổ trang phục thì nhanh, ít va chạm nhưng điều ta cần là cải tổ tư duy. Điều chúng ta cần ở đây là cần các quyền cơ bản của giới luật sư phải được thừa nhận, phải được thực thi chứ không phải cần một bộ quần áo đẹp hơn. Chỉ khi quyền lực tố tụng được san sẻ; tranh luận thật sự được ghi nhận thì vai trò của luật sư mới được nâng tầm. Còn bây giờ, dù mặc áo choàng hay mặc áo vest thì khi Chủ toạ “ngứa mắt”, bạn vẫn có thể bị mời ra ngoài.

Trong hơn chục năm hành nghề luật sư tranh tụng, duy nhất 01 lần tôi bị Chủ toạ mời khỏi phòng xử. Tôi khiếu nại tại chỗ không thành. Tôi tiếp tục khiếu nại và đề nghị Đoàn luật sư bảo vệ quyền của mình. Tất nhiên, họ lên tiếng nhưng được vài lần, anh em lãnh đạo quay lại động viên: “thôi em”. Không phải họ không tin tôi đúng mà họ tin, tôi không thể khiếu nại thành công. Như vậy, sau mỗi lần nhẫn nhịn, họ bị mềm đi và tôi lại yếu đi. Đi kèm với nó, cảm giác “sợ” hay “nể” luật sư của Toà giảm dần, đi kèm với nó là sự xem thường có thể tăng dần.

Vậy đó.

Thế nên, một lần nữa, tôi vẫn giữ nguyên quan điểm rằng, áo vest hay áo choàng không làm nên quyền lực của luật sư, giá trị của luật sư. Nếu không củng cố vai trò thực chất của luật sư thì cái áo choàng đôi khi giống như một lễ phục cho một nghi lễ nào đó hơn là sự phụng sự công lý. Nếu Liên đoàn Luật sư Việt Nam quyết tâm thay đổi đồng phục thì tôi vẫn vui vẻ chấp nhận nhưng điều tôi mong muốn hơn, mong muốn cháy bỏng trước khi tôi nghỉ, chắc chắn không nằm ở bộ quần áo đó.

N.A.T.

Đọc thêm:

Luật sư Việt Nam không cần áo thụng (Gown). Luật sư Việt Nam cần được lắng nghe!

Lương Quang

Mặc áo thụng không làm luật sư tranh tụng mạnh hơn. Áo thụng sinh ra từ truyền thống Common law (Thông luật), nơi luật sư đóng vai trò trung tâm trong tranh tụng, đối đầu bình đẳng với công tố, và ở đó thẩm phán giữ vai trò trọng tài. Ở các nước Common law, áo thụng đi kèm quyền lực tranh tụng thực sự.

Việt Nam đến nay vẫn là mô hình tố tụng thẩm vấn: Thẩm phán giữ quyền chủ động cao. Luật sư không ở vị thế “đối trọng quyền lực” như ở Anh – Mỹ được.

Mặc áo thụng mà quyền năng tranh tụng không thay đổi thì chỉ là hình thức rỗng. Không tôn trọng lập luận bào chữa thì áo thụng cũng chỉ là… đạo cụ. Ở Việt Nam, nếu quyền và tiếng nói của luật sư vẫn vậy mà chỉ là áo khác đi, thì đó là cải cách hình thức, không phải cải cách tư pháp.

Thực tiễn hành nghề. Áo thụng nặng, nóng, dài, không phù hợp khí hậu Việt Nam. Không phải tất cả luật sư tranh tụng tại Việt Nam đều đi làm bằng ô tô mà bằng xe máy, rất bất tiện và kệch cỡm nếu mặc áo thụng ra đường. Các tòa lại không có phòng thay đồ cho luật sư. Phiên tòa kéo dài nhiều giờ, nhất là các phiên tòa hình sự. Việc luật sư phải di chuyển liên tục giữa nhiều tòa, nhiều vụ trong ngày thì áo thụng là một cực hình. Bởi luật sư cần tính cơ động và thoải mái, bởi công lý không nằm ở lễ phục tôn giáo hay nghi thức hoàng gia Châu Âu...

Công lý không nằm ở ống tay áo. Công lý nằm ở chỗ luật sư được nói và được lắng nghe.

Đừng thay áo cho luật sư. Hãy trả lại đúng vai cho luật sư trong phòng xử án.

L.Q.

Nguồn: FB Tuan Ngo