Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Đôi khi thử thách lớn nhất của con người không phải là chiến thắng người khác, mà là vượt qua chính mình. Khi lương tri đủ mạnh, con người có thể vượt qua danh dự cá nhân, lợi ích hay nỗi sợ hãi để lựa chọn điều đúng đắn.

Ngược lại, nếu biết sai mà vẫn cố chấp giữ lấy, vì quyền lực, vì sĩ diện hoặc vì những tính toán nào đó mà không dám sửa đổi, thì hậu quả không chỉ dừng lại ở một quyết định. Nó còn để lại dấu hỏi trong lòng xã hội và trong phán xét của lịch sử.

Trong cuộc đời mỗi con người, có hai tờ giấy rất đặc biệt. Một tờ đánh dấu sự bắt đầu của hành trình sống, và một tờ khép lại tất cả. Đó là giấy khai sinh và giấy khai tử.

Ngày chúng ta sinh ra, tờ giấy khai sinh giống như tấm vé bước vào cuộc đời. Ngày chúng ta rời khỏi thế gian, tờ giấy khai tử giống như tờ biên nhận của chuyến đi cuối cùng. Giữa hai tờ giấy ấy là toàn bộ niềm vui, nỗi buồn, thành công, thất bại, tình yêu, trách nhiệm và những dấu ấn mà mỗi người để lại cho đời.

Cuộc đời ngắn hơn chúng ta tưởng

Nếu nhìn lại thật bình tĩnh, chúng ta sẽ thấy đời người thật ra không dài như ta tưởng. Mỗi người đều vội vã lớn lên, bận rộn với công việc, với những lo toan cơm áo gạo tiền, với những ước mơ về tiền bạc, nhà cửa và địa vị. Nhiều người dành gần như toàn bộ tuổi trẻ để lao động, tích lũy, mong đến một ngày nào đó khi mọi thứ đã đầy đủ sẽ bắt đầu tận hưởng cuộc sống.

Nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng chờ chúng ta chuẩn bị xong rồi mới trôi đi. Thời gian vẫn lặng lẽ trôi, tuổi trẻ dần qua, sức khỏe dần giảm sút. Đến một lúc nào đó, nhiều người mới chợt nhận ra rằng những điều mình từng muốn làm lại không còn đủ thời gian hoặc sức lực để thực hiện nữa.

Khi tiền bạc không thể mua lại thời gian

Trong cuộc sống không hiếm những câu chuyện khiến người ta phải suy ngẫm. Có người sống trong những ngôi nhà rất lớn, giá trị hàng chục tỷ đồng, nhưng khi tuổi già đến lại không còn ăn ngon, ngủ yên. Có người cả đời bận rộn kiếm tiền, nhưng đến lúc có nhiều tiền thì sức khỏe đã không còn. Lúc ấy, tiền bạc tích góp cả đời cũng không thể mua lại thời gian đã mất.

Chính vì thế, nhiều triết gia từ cổ chí kim đều nhắc con người một điều rất giản dị: giá trị của cuộc sống không nằm ở việc ta có bao nhiêu, mà ở cách ta đã sống như thế nào.

Triết lý sống từ phương Tây và phương Đông

Triết gia Hy Lạp cổ đại Socrates từng nói: “Điều quan trọng không phải là sống lâu, mà là sống tốt”. Ông muốn nhắc rằng ý nghĩa của đời người không nằm ở số năm tồn tại, mà nằm ở cách chúng ta sử dụng quãng thời gian ấy.

Ở phương Đông, Trang Tử – một triết gia nổi tiếng của Trung Hoa cổ đại từng kể câu chuyện “giấc mộng hóa bướm”. Một đêm ông mơ thấy mình hóa thành con bướm bay lượn tự do giữa trời đất. Khi tỉnh dậy, ông tự hỏi: Không biết mình là Trang Tử mơ thành bướm, hay con bướm đang mơ thành Trang Tử. Câu chuyện ấy muốn nói rằng cuộc đời con người nhiều khi mong manh và ngắn ngủi như một giấc mộng. Vì vậy, con người nên sống nhẹ nhàng, thanh thản và thuận theo tự nhiên.

Quyền lực cũng không thoát khỏi quy luật vô thường

Trong lịch sử phương Đông, ngay cả những người nắm quyền lực lớn cũng nhiều lần suy ngẫm về sự vô thường của đời người. Tào Tháo – một nhân vật nổi tiếng thời Tam Quốc – từng có quyền lực rất lớn, binh quyền trong tay, của cải không thiếu. Nhưng càng về cuối đời, ông càng nhận ra rằng quyền lực và tham vọng không thể giúp con người thoát khỏi quy luật sinh - lão - bệnh - tử.

Ở Việt Nam, danh sĩ Nguyễn Công Trứ cũng từng viết:

“Đã mang tiếng ở trong trời đất

Phải có danh gì với núi sông”

Hai câu thơ ấy không nói về tiền bạc hay tài sản. Điều ông muốn nhắc đến chính là ý nghĩa của đời người. Khi đã có mặt trong trời đất, con người nên sống sao để cuộc đời mình có giá trị, có đóng góp và có dấu ấn tốt đẹp.

Điều còn lại sau khi một người ra đi

Thực ra, khi một con người qua đời, điều người ta nhớ đến không phải là họ có bao nhiêu tiền, bao nhiêu nhà cửa hay bao nhiêu quyền lực. Điều còn lại thường chỉ là vài câu chuyện nhỏ mà người thân và bạn bè nhắc lại: người đó sống hiền lành tử tế ra sao, đối xử với mọi người thế nào, đã giúp đỡ ai, đã mang lại niềm vui gì cho những người xung quanh.

Có người ra đi để lại sự tiếc thương và lòng biết ơn. Nhưng cũng có người ra đi mà chỉ để lại những câu chuyện buồn hoặc những lời nhắc nhở về một cuộc đời đáng tiếc.

Sống cho trọn một kiếp người

Triết gia La Mã Marcus Aurelius – một vị hoàng đế nổi tiếng với những suy tư sâu sắc từng viết trong cuốn Suy tưởng rằng: “Cuộc đời của mỗi người chỉ là khoảnh khắc hiện tại”. Theo ông, con người không nên quá bận tâm đến danh vọng hay những điều phù phiếm, mà nên sống sao cho tâm hồn bình an và lương tâm trong sáng.

Chính vì vậy, thông điệp “hãy sống cho bản thân mình cho trọn một kiếp” cần được hiểu theo nghĩa tích cực và cân bằng. Sống cho bản thân không phải là sống ích kỷ hay buông thả. Nó có nghĩa là biết trân trọng cuộc sống của mình, biết chăm sóc sức khỏe, biết dành thời gian cho gia đình, cho bạn bè và cho những điều tốt đẹp.

Nếu có những ước mơ giản dị như đi đến một nơi mình muốn, học một điều mình yêu thích hay trải nghiệm những niềm vui nhỏ trong cuộc sống, thì đừng chờ đợi quá lâu. Bởi vì thời gian không quay lại, và tuổi trẻ cũng không ở lại mãi.

Nhưng đồng thời, sống cho bản thân cũng không có nghĩa là chỉ nghĩ đến bản thân. Con người còn có gia đình, có trách nhiệm, có nghĩa vụ với xã hội. Một cuộc sống trọn vẹn luôn là sự cân bằng giữa lao động, cống hiến và tận hưởng.

Nhà văn Lev Tolstoy từng nói: “Bí mật của hạnh phúc không nằm ở việc làm điều mình thích, mà ở việc thích điều mình đang làm”. Câu nói ấy nhắc con người hãy tìm niềm vui ngay trong công việc và cuộc sống hàng ngày, thay vì chỉ chạy theo những mục tiêu xa xôi.

Trách nhiệm và lương tri của con người

Trong đời sống xã hội, còn có một khía cạnh khác rất đáng suy ngẫm. Có những người bình thường chỉ chịu trách nhiệm cho cuộc sống của mình. Nhưng cũng có những người ở vị trí đặc biệt, nơi một quyết định của họ có thể ảnh hưởng đến số phận, thậm chí sinh mệnh của người khác.

Ở những vị trí như vậy, trách nhiệm đạo đức càng lớn hơn. Lịch sử Đông Tây đều cho thấy rằng con người không ai tránh khỏi sai lầm. Nhưng điều làm nên nhân cách của một con người không phải là không bao giờ sai, mà là có đủ dũng khí để nhận ra sai lầm và sửa chữa nó.

Đôi khi thử thách lớn nhất của con người không phải là chiến thắng người khác, mà là vượt qua chính mình. Khi lương tri đủ mạnh, con người có thể vượt qua danh dự cá nhân, lợi ích hay nỗi sợ hãi để lựa chọn điều đúng đắn.

Ngược lại, nếu biết sai mà vẫn cố chấp giữ lấy, vì quyền lực, vì sĩ diện hoặc vì những tính toán nào đó mà không dám sửa đổi, thì hậu quả không chỉ dừng lại ở một quyết định. Nó còn để lại dấu hỏi trong lòng xã hội và trong phán xét của lịch sử.

Khi ấy, dù người đó còn sống hay đã rời khỏi cuộc đời này, điều người ta nhớ đến có thể không phải là chức vị hay quyền lực họ từng có, mà là sự tiếc nuối vì họ đã không đủ dũng cảm để vượt qua chính mình.

Sống trọn vẹn giữa hai tờ giấy

Bởi vậy, sống cho trọn một kiếp người không chỉ là biết tận hưởng cuộc sống hay tìm kiếm hạnh phúc cho bản thân, mà còn là sống ngay thẳng, sống có trách nhiệm với lương tâm và dám sửa sai khi nhận ra điều chưa đúng.

Thực ra, mỗi con người chỉ có một lần đi qua cuộc đời. Chúng ta đến thế gian này với hai bàn tay trắng, và khi rời đi cũng không mang theo được điều gì. Tiền bạc, địa vị, danh tiếng – tất cả rồi cũng ở lại phía sau.

Có thể nói, một cuộc đời trọn vẹn là cuộc đời biết yêu và được yêu, biết cho đi và biết cống hiến. Khi ấy, sự ra đi không chỉ là kết thúc của một đời người, mà còn là sự tiếp nối của những giá trị tốt đẹp mà họ đã gieo vào cuộc sống.

Bởi vì suy cho cùng, một đời người chỉ nằm giữa hai tờ giấy: một tờ bắt đầu và một tờ kết thúc.

Điều quan trọng nhất không phải là hai tờ giấy ấy, mà là khoảng thời gian ở giữa chúng ta đã sống như thế nào để khi khép lại hành trình của mình, ta có thể thanh thản rằng: mình đã sống trọn vẹn, đã yêu thương hết lòng và đã để lại cho đời những điều đáng nhớ.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN