Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Trong dòng chảy đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã thoát xác từ vai trò "phụ trợ" để trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đặc biệt, nếu như Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2017 lần đầu tiên khẳng định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng", thì đến Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025, tư duy đã có bước tiến mới mang tính đột phá khi xác định khu vực này là "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia".

Sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa về mặt câu chữ, mà phản ánh một bước chuyển chiến lược trong nhận thức: từ việc thừa nhận vai trò, sang đặt kỳ vọng kinh tế tư nhân trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập toàn cầu.

Tuy nhiên, để động lực này không bị "hụt hơi" trước những cơn gió ngược của toàn cầu, chúng ta cần một hệ tư duy mới: không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích mà phải thực sự "ươm mầm, bảo vệ và tạo dư địa" bằng những cam kết pháp lý mạnh mẽ nhất.

Từ nhận thức đến thực tiễn

Thực tế đã chứng minh sức sống mãnh liệt của khu vực kinh tế tư nhân khi đóng góp tới 45% GDP và giải quyết phần lớn việc làm cho xã hội.

Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh kinh tế những năm gần đây, chúng ta không khỏi trăn trở khi số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Những rào cản về tiếp cận vốn, đất đai và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính vẫn là những "hòn đá tảng" ngáng chân doanh nghiệp.

Một ví dụ cụ thể cho thấy điểm nghẽn này là trường hợp Công ty cổ phần kho cảng xăng dầu hàng không Miền Nam. Doanh nghiệp này đang đầu tư dự án Tổng kho xăng dầu Phú Xuân – Nhà Bè quy mô lớn (khoảng 12.000 tỷ đồng, sức chứa 450.000 m³), đã hoàn thành tới 70% khối lượng. Tuy nhiên, chỉ vì một khoản vay chiếm dưới 4% tổng mức đầu tư không được cơ cấu lại kịp thời, bị chuyển nhóm nợ xấu trong thời gian rất ngắn, doanh nghiệp đã mất khả năng tiếp cận vốn, khiến dòng tiền bị đứt gãy và dự án buộc phải đình trệ.

Điều đáng nói là đây không chỉ là khó khăn của riêng một doanh nghiệp, mà là sự đình trệ của một công trình hạ tầng dự trữ xăng dầu có ý nghĩa đối với an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô. Trường hợp này phản ánh rõ nét một thực tế: chỉ một “nút thắt” tín dụng nhỏ cũng có thể làm tê liệt cả một dự án lớn của khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, có một thực tế nhạy cảm nhưng nhiều doanh nghiệp buộc phải đối mặt: những “luật lệ không thành văn” tồn tại song song với khung pháp lý chính thức. Trong một số trường hợp, việc tiếp cận cơ hội kinh doanh, đặc biệt là các gói thầu hay hợp đồng, có thể bị chi phối bởi những yếu tố ngoài quy định pháp luật. Có hiện tượng chủ đầu tư ưu ái hơn cho những doanh nghiệp có “quà cảm ơn” trước khi được trao hợp đồng.

Điều đáng nói là những khoản “chi phí không chính thức” này không có nguồn hợp lý trong hệ thống tài chính minh bạch của doanh nghiệp. Hệ quả là những doanh nghiệp tuân thủ nghiêm túc pháp luật, không chấp nhận các thực hành này, lại có nguy cơ bị mất cơ hội kinh doanh, dần suy yếu và thậm chí bị đào thải khỏi thị trường. Đây chính là một nghịch lý cần được nhìn nhận thẳng thắn nếu muốn xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Việc "ươm mầm, bảo vệ và tạo điều kiện" vì thế không còn là những khẩu hiệu mang tính cổ vũ, mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn sống còn để bảo vệ sức khỏe nền kinh tế.

Ươm mầm từ gốc rễ thể chế và đổi mới sáng tạo

"Ươm mầm" kinh tế tư nhân không chỉ là việc cấp phép thành lập doanh nghiệp, mà là tạo ra một môi trường để các ý tưởng kinh doanh có thể "nảy mầm" và phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ từ ba phía:

Thứ nhất, một thể chế pháp lý minh bạch là "nguồn dinh dưỡng" quan trọng nhất. Quyền tự do kinh doanh và quyền tài sản phải được bảo đảm bằng những quy định cụ thể, dễ hiểu và dễ thực thi, giảm thiểu tối đa các khoảng xám để doanh nghiệp không phải "đi đêm" hay dựa dẫm vào các mối quan hệ.

Thứ hai, chúng ta cần một hệ sinh thái khởi nghiệp thực chất. Không chỉ là các vườn ươm hay quỹ đầu tư mạo hiểm, mà là một cơ chế cho phép sai số. Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, việc gắn đào tạo nguồn nhân lực với nhu cầu thực tế của thị trường là yếu tố then chốt để hình thành một thế hệ doanh nhân có tư duy toàn cầu và năng lực cạnh tranh quốc tế.

Thứ ba, cần xây dựng một hệ thống hạ tầng và kết nối thị trường đồng bộ, đóng vai trò như “bệ đỡ” cho doanh nghiệp phát triển. Điều này bao gồm cả hạ tầng cứng như giao thông, logistics, năng lượng, lẫn hạ tầng số như dữ liệu mở, nền tảng công nghệ và thanh toán điện tử.

Thực tế từ dự án Tổng kho xăng dầu Phú Xuân – Nhà Bè cho thấy, khi doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn đầu tư vào hạ tầng chiến lược – lĩnh vực vốn đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi dài thì càng cần một hệ thống hỗ trợ đồng bộ và ổn định. Nếu không, những nỗ lực “ươm mầm” ban đầu rất dễ bị gián đoạn giữa chừng.

"Lá chắn" bảo vệ: Từ thượng tôn pháp luật đến niềm tin thị trường

Nếu "ươm mầm" là tạo ra sự sống, thì "bảo vệ" chính là tạo ra môi trường an toàn để sự sống đó tồn tại. Bảo vệ kinh tế tư nhân cốt lõi là bảo vệ niềm tin của nhà đầu tư.

Điểm then chốt nhất hiện nay mà cộng đồng doanh nghiệp mong đợi chính là sự nhất quán trong việc không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự. Trong một nền kinh tế thị trường, rủi ro là tất yếu. Việc nhầm lẫn giữa vi phạm hành chính, sai sót nghiệp vụ với tội phạm hình sự có thể làm tê liệt tinh thần đổi mới và khát vọng làm giàu chính đáng.

Đồng thời, việc loại bỏ các hành vi nhũng nhiễu, chi phí không chính thức và lợi ích nhóm cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Một môi trường kinh doanh an toàn không chỉ là nơi doanh nghiệp được bảo vệ trên giấy tờ, mà còn là nơi họ không bị buộc phải tham gia vào những “luật chơi ngầm” để tồn tại.

Câu chuyện của doanh nghiệp kho cảng xăng dầu nêu trên cũng cho thấy một khía cạnh khác của “bảo vệ”: đó là bảo vệ tính liên tục của dòng vốn và sự ổn định chính sách. Khi một khoản vay nhỏ không được xử lý linh hoạt đã kéo theo nguy cơ “đóng băng” cả một dự án hạ tầng lớn, thì rõ ràng doanh nghiệp chưa có đủ “lá chắn” cần thiết trước các rủi ro hệ thống.

Khi niềm tin được củng cố, doanh nghiệp mới dám đầu tư dài hạn, dám dấn thân vào những lĩnh vực khó và mới.

Tạo điều kiện: Khơi thông dòng vốn và cơ chế "Sandbox"

Để kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, Nhà nước cần đóng vai trò "kiến tạo" thông qua các chính sách hỗ trợ cụ thể và linh hoạt.

Ngoài việc cải thiện hệ thống tài chính để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận tín dụng, chúng ta cần đặc biệt chú trọng đến việc hỗ trợ chuyển đổi số và kinh tế xanh. Đây không còn là lựa chọn, mà là vé thông hành để doanh nghiệp tư nhân tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trường hợp dự án Tổng kho xăng dầu Phú Xuân – Nhà Bè là một minh chứng rõ ràng cho yêu cầu cấp thiết phải khơi thông dòng vốn trung và dài hạn đối với các dự án hạ tầng. Nếu không có cơ chế tín dụng phù hợp với đặc thù đầu tư dài hạn, thì rất khó để khu vực tư nhân tham gia sâu vào các lĩnh vực chiến lược.

Một gợi ý quan trọng là việc mạnh dạn áp dụng cơ chế thử nghiệm pháp lý (Sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới. Trong kỷ nguyên kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh, những quy định cũ có thể trở thành rào cản. Nhà nước cần tạo ra "không gian an toàn" để doanh nghiệp tư nhân thử nghiệm những giải pháp đột phá, từ đó nhân rộng thành các chính sách chính thức. Đây chính là cách "tiếp sức" hiệu quả nhất trong thời đại số.

Bài học quốc tế và khát vọng về những "Sếu đầu đàn"

Nhìn ra thế giới, sự phát triển thần kỳ của Hàn Quốc với các Chaebol, hay sự minh bạch của Singapore và sự cải cách thể chế của Trung Quốc đều có một điểm chung: vai trò dẫn dắt của các tập đoàn tư nhân lớn được Nhà nước hỗ trợ chiến lược.

Bài học cho Việt Nam là cần xây dựng được những tập đoàn tư nhân "sếu đầu đàn". Những tập đoàn này không chỉ đóng góp lớn cho ngân sách, mà còn đóng vai trò dẫn dắt, kết nối các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tham gia vào hệ sinh thái cung ứng toàn cầu.

Thay lời kết

Ươm mầm, bảo vệ và tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân là một quá trình kiên trì và nhất quán. Việt Nam chỉ có thể phát triển nhanh và bền vững khi khu vực tư nhân thực sự được "trao quyền – tiếp sức – bảo vệ".

Đồng thời, việc thẳng thắn nhìn nhận và xử lý các tồn tại như chi phí không chính thức hay những “luật chơi ngoài luật” cũng là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự công bằng và minh bạch của thị trường.

Thực tiễn từ những doanh nghiệp như Công ty cổ phần kho cảng xăng dầu hàng không Miền Nam cho thấy: chỉ cần tháo gỡ đúng và trúng những “điểm nghẽn”, khu vực tư nhân hoàn toàn có thể phát huy vai trò tiên phong trong các lĩnh vực chiến lược, đóng góp trực tiếp vào an ninh kinh tế quốc gia.

Khi mỗi doanh nhân đều cảm thấy an toàn trong khuôn khổ pháp luật và được hỗ trợ bởi một Nhà nước kiến tạo, sức sáng tạo của toàn xã hội sẽ được giải phóng, đưa đất nước tiến xa trên bản đồ kinh tế thế giới.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN