Các mối đe doạ hạt nhân đang chuyển xuống dưới lòng đất, quân đội Mỹ vẫn chưa sẵn sàng đối phó

David Harris, and Yoni Tobin – The National Interest, November 20, 2026

Ba Sàm lược dịch

Giới lãnh đạo Mỹ cần thêm các lựa chọn vũ khí thông thường để đối phó với những cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất của đối phương.

3616. Các mối đe dọa hạt nhân đang chuyển xuống lòng đất. Quân đội Mỹ vẫn chưa sẵn sàng đối phó

Tháng trước, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ có thể cần tấn công cơ sở hạt nhân nằm trong lòng núi “Pickaxe” (Pickaxe Mountain) của Iran. Các phương tiện truyền thông đưa tin rằng Nhà Trắng đã chuẩn bị sẵn các kế hoạch tấn công, trong đó có thể bao gồm việc sử dụng bom GBU-43/B, hay còn gọi là “Mẹ của các loại bom” (MOAB).

MOAB là một trong những loại vũ khí thông thường mạnh nhất trong kho vũ khí của Mỹ. Loại bom này được thiết kế để kích nổ trên bề mặt; Mỹ từng sử dụng nó vào năm 2017 để tấn công một mạng lưới đường hầm của tổ chức khủng bố ISIS ở miền đông Afghanistan. Tuy nhiên, một cơ sở nằm sâu hàng chục mét bên dưới lớp đá granite lại đặt ra một vấn đề hoàn toàn khác.

Câu hỏi về việc loại vũ khí nào có thể vươn tới cơ sở tại núi Pickaxe cho thấy một thách thức lớn hơn đối với các lực lượng Mỹ. Các đối thủ đang di chuyển những tài sản quan trọng nhất của họ xuống sâu hơn dưới lòng đất, buộc Mỹ phải có thêm nhiều công cụ đa dạng hơn để đe dọa các cơ sở này.

Iran xây dựng cơ sở tại núi Pickaxe với mục đích cụ thể là vô hiệu hóa các loại vũ khí xuyên phá hầm ngầm hiện có của Mỹ, nhất là sau khi các cơ sở hạt nhân tại Fordow và Natanz từng bị hư hại nghiêm trọng bởi bom xuyên phá hầm ngầm GBU-57 (MOP) của Mỹ vào năm 2025. Để chống lại MOP – và có khả năng là cả MOAB – Iran đã xây dựng tổ hợp tại núi Pickaxe với độ sâu lớn hơn và hệ thống phòng thủ kiên cố hơn nhiều so với các cơ sở tại Fordow và Natanz.

Theo các báo cáo, cơ sở hạt nhân tại núi Pickaxe nằm ở độ sâu từ khoảng 90 đến 134 mét dưới lòng đất – sâu hơn cơ sở tại Fordow từ khoảng 20 đến 44 mét. Ngoài lớp đá granite tự nhiên dày hàng chục mét giúp bảo vệ khỏi các cuộc không kích, Iran còn gia cố thêm các lớp bê tông tại các lối vào cơ sở này từ đầu năm nay.

Mối đe dọa từ lòng đất không chỉ giới hạn ở núi Pickaxe. Đây là một đặc điểm ngày càng phổ biến trên các chiến trường hiện nay – từ Trung Đông cho đến Ukraine – và gần như chắc chắn sẽ tiếp tục xuất hiện trong các cuộc xung đột tương lai. Giống như máy bay không người lái (drone), các công trình ngầm này phần nào làm giảm ưu thế của quân đội Mỹ trong các hoạt động tác chiến thông thường trên không, trên bộ và trên biển.

Trong nhiều thập kỷ qua, các nhóm khủng bố đã sử dụng hệ thống đường hầm chiến thuật để chống lại lực lượng Mỹ và các đồng minh. Đáng chú ý nhất là mạng lưới đường hầm chằng chịt dài khoảng 480 km của Hamas tại Gaza; ngoài ra, các nhóm thánh chiến ở Iraq, Lebanon, Mali và Syria cũng từng sử dụng đường hầm trong giao tranh. Tại Afghanistan, các hệ thống đường hầm tinh vi của Al-Qaeda đã buộc lực lượng Mỹ phải trực tiếp đi bộ rà soát hơn 200 địa điểm dưới lòng đất.

Ít được biết đến hơn là việc Bắc Kinh, Moscow và Bình Nhưỡng đã xây dựng các cơ sở chiến lược ngầm để chuẩn bị cho khả năng xảy ra xung đột với Hoa Kỳ. Sau khi chứng kiến ​​ưu thế vượt trội trên không của Mỹ trong Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, Trung Quốc đã xây dựng hơn 4.800 km đường hầm nhằm bảo vệ các tài sản chiến lược. Triều Tiên cũng sở hữu hàng ngàn công trình nằm sâu dưới lòng đất, được thiết kế để trụ vững trước các đợt không kích từ phía Mỹ. Nga thì vận hành các cơ sở hậu cần ngầm cùng một trung tâm chỉ huy hạt nhân nằm sâu bên trong các khối đá granite.

Washington cũng đang đặc biệt lưu tâm đến vấn đề này. Vào tháng 5, Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), đã cảnh báo Quốc hội về “nhu cầu đầu tư nhiều hơn vào việc vô hiệu hóa các mục tiêu kiên cố nằm sâu dưới lòng đất”, trong bối cảnh “mọi đối thủ đều đang chuyển xuống lòng đất”. Tuy nhiên, để ngăn chặn kẻ thù sử dụng không gian ngầm làm nơi trú ẩn, cần một loạt các giải pháp đa dạng và nguồn lực dồi dào, chứ không thể trông chờ vào một “phương thuốc thần kỳ” duy nhất.

Quân đội có thể thực hiện mục tiêu này thông qua sáu phương thức chính.

Thứ nhất, song song với việc đẩy nhanh sản xuất tên lửa đánh chặn, Hoa Kỳ cần đầu tư bổ sung kho dự trữ bom xuyên phá boong-ke (bunker buster) đang ngày càng cạn kiệt. Không quân Mỹ thường ưu tiên thả liên tiếp nhiều quả bom xuyên phá vào cùng một mục tiêu – chiến thuật từng được áp dụng trong các chiến dịch của NATO tại Nam Tư vào thập niên 1990 hay trong các tình huống đối đầu với Iran – nhằm tăng xác suất phá hủy các công trình ngầm. Dù vậy, phương pháp này sẽ trở nên vô cùng tốn kém nếu kho vũ khí không được tái bổ sung kịp thời. Theo các báo cáo, quân đội Mỹ đã sử dụng 14 trong tổng số 20 quả bom GBU-57 hiện có trong Chiến dịch Midnight Hammer, khiến số lượng vũ khí còn lại để đối phó với các mối đe dọa ngầm khác trở nên rất hạn chế.

Thứ hai, Hoa Kỳ cần đảm bảo ưu thế vượt trội trong tác chiến ngầm. Rất may, Bộ Quốc phòng Mỹ đang thực hiện những bước đi tích cực, chẳng hạn như triển khai các sáng kiến ​​thu hút nhân tài khoa học và nâng cao năng lực sẵn sàng cho các hình thái chiến tranh trong tương lai. Một phần quan trọng trong chiến lược này là mua sắm các loại bom xuyên phá có kích thước nhỏ hơn, nhẹ hơn nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả tương đương, qua đó cho phép máy bay ném bom chiến lược thế hệ mới B-21 Raider có thể mang theo nhiều quả cùng một lúc. Hơn nữa, loại bom xuyên phá hầm ngầm GBU-76/B đang được lên kế hoạch phát triển được kỳ vọng sẽ xuyên sâu hơn mức giới hạn 61 mét của bom GBU-57.

Tuy nhiên, các loại bom xuyên phá hầm ngầm thế hệ mới cũng cần tính đến những biện pháp đối phó mà các đối thủ đang phát triển. Tại núi Pickaxe, Iran đã xây dựng các lối vào đường hầm theo hình chữ U nhằm bẫy các sóng xung kích, đồng thời sử dụng thép cùng nhiều vật liệu khác để gia cố công trình. Lầu Năm Góc đã đề xuất nghiên cứu về việc vũ khí hóa các sóng địa chấn – một bước đi then chốt đòi hỏi phải được triển khai đến cùng. Trong khi đó, việc ứng dụng công nghệ nano để chế tạo các đầu xuyên phá bền chắc hơn, cũng như sử dụng thuốc nổ nano nhằm tạo ra sức công phá lớn hơn, đang cho thấy nhiều triển vọng. Các ngân sách tương lai của Lầu Năm Góc cần phản ánh rõ nét hơn tính cấp bách của mối đe dọa từ các công trình ngầm thông qua việc tăng cường kinh phí cho hoạt động nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và đánh giá (RDT&E) – vốn thường chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chi tiêu quốc phòng.

Thứ ba, bộ công cụ tác chiến dưới lòng đất của quân đội Mỹ không nên chỉ giới hạn ở các loại vũ khí xuyên phá. Việc giải quyết vấn đề “phương thức chuyển giao” – tức là làm thế nào để đưa đạn dược vào không gian ngầm – chỉ là một phần của bài toán tổng thể. Đối với những mục tiêu như “Pickaxe Mountain” (Núi Pickaxe), có thể cần đến các lực lượng đặc nhiệm; dù đòi hỏi thêm về huấn luyện và nguồn lực, nhưng đây là sự đầu tư xứng đáng cả về tài chính lẫn nhân lực.

Ngoài ra, Bộ Tư lệnh Tác chiến Tự hành (Autonomous Warfare Command) mới thành lập của Lầu Năm Góc nên ưu tiên sử dụng các nền tảng bay không người lái để phát hiện, thâm nhập và tấn công các cơ sở ngầm. Mỹ cũng nên nghiên cứu áp dụng những tiến bộ của Israel trong lĩnh vực lập bản đồ không gian ngầm dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI), bao gồm cả việc sử dụng hình ảnh thu thập từ thiết bị bay không người lái. Việc sở hữu các công nghệ này sẽ hỗ trợ quân đội Mỹ thực hiện nhiệm vụ vốn cực kỳ khó khăn: tìm kiếm và xác định đặc điểm các cơ sở ngầm của đối phương.

Thứ tư, Lầu Năm Góc nên từ bỏ tư duy “được ăn cả, ngã về không” (phá hủy hoàn toàn hoặc không làm gì cả). Thay vào đó, cần tìm kiếm các phương thức hiệu quả hơn – ngoài việc phá hủy vật lý quy mô lớn – để vô hiệu hóa các cơ sở ngầm. Chẳng hạn, có thể sử dụng lực lượng đặc nhiệm, không quân, các nền tảng không người lái, tác chiến mạng, hoặc kết hợp nhiều phương thức này để khiến cơ sở ngầm của đối phương không còn khả năng hoạt động. Điều này có thể đạt được bằng cách nhắm vào các lối vào, giếng thông gió, nguồn cung cấp năng lượng và hệ thống thông tin liên lạc bên trong.

Thứ năm, Lầu Năm Góc nên cân nhắc thành lập một văn phòng chuyên trách cùng vị trí quản lý danh mục đầu tư cho các mối đe dọa từ không gian ngầm, tương tự như cách họ đã thực hiện đối với hệ thống “Golden Dome” (Vòm Vàng) hay các hệ thống không người lái. Bước đi này sẽ giúp tinh giản và tập trung hóa các nỗ lực tác chiến dưới lòng đất trên toàn quân đội.

Thứ sáu, Mỹ cần mở rộng hợp tác với các đối tác đang đối mặt trực tiếp với các mối đe dọa từ không gian ngầm, điển hình là Israel và Hàn Quốc. Israel đã dành nhiều năm trong các cuộc xung đột trên nhiều mặt trận để đổi mới và thử nghiệm thực địa các công cụ chống đường hầm; Mỹ nên tận dụng tốt hơn các công nghệ và bài học kinh nghiệm từ phía họ.

Rủi ro ở đây là rất lớn. Nếu các lựa chọn tác chiến thông thường tỏ ra kém hiệu quả, các nhà hoạch định quân sự có thể sẽ phải cân nhắc đến phương án sử dụng vũ khí hạt nhân để đối phó với các cơ sở ngầm kiên cố của Trung Quốc, Nga hoặc Triều Tiên.

Việc Mỹ đẩy mạnh hiện đại hóa quốc phòng hiện nay là một quyết định sáng suốt. Tuy nhiên, một chiến thuật quân sự lâu đời vẫn đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Washington cần ưu tiên các phương pháp tiếp cận mới, sáng tạo để tấn công đối phương trong không gian ngầm. Nếu không, những đối thủ nguy hiểm này hoàn toàn có thể tìm cách né tránh tầm với của quân đội Mỹ.

D.H. – Y.T.

---

Về các tác giả:

David Harris

Trung tướng Không quân Hoa Kỳ (đã nghỉ hưu) từng giữ chức Phó Tham mưu trưởng tại Tổng cục Tương lai Không quân (Air Force Futures Directorate) và là thành viên tham gia Chương trình dành cho các Tướng lĩnh và Đô đốc của Viện Do Thái về An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (JINSA). Trung tướng Harris cũng từng đảm nhiệm vị trí Phó Tư lệnh Không quân số 9 (Bộ Tư lệnh Không quân Trung tâm) và Phó Tư lệnh thành phần không quân liên quân thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ tại khu vực Tây Nam Á.

Yoni Tobin

Là chuyên gia phân tích chính sách cấp cao tại JINSA. Trước đây, ông từng làm việc tại Trung tâm Phân tích Hải quân (Center for Naval Analyses) và thực tập tại Viện Brookings, The Dershowitz Group, Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (Foundation for Defense of Democracies) cùng S&P Global. Các bài viết của ông về các vấn đề quốc phòng đã được đăng tải rộng rãi trên nhiều ấn phẩm như Breaking Defense, Defense News, DefenseScoop, RealClearDefense, The Washington Examiner và The Washington Times. Các công trình nghiên cứu của ông cũng từng được trích dẫn bởi Axios, The New York Times và Fox News.

Các quan điểm được trình bày trong bài viết này là của riêng các tác giả và không phản ánh định hướng hay lập trường chính thức của Chính phủ Hoa Kỳ, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, Không quân Hoa Kỳ hoặc Lực lượng Không gian Hoa Kỳ.

Nguồn: FB Ba Sàm

https://www.facebook.com/ba.sam.657072/posts/pfbid0ge6Ni4UbBdcKuWr1Z8LJhuGgJmb4th5oGnGokMvKLNKVKJjWwRvnmFojUtVndS3jl?__cft__[0]=AZhQjmkqUeQCIyz0riP8CjuwnCMvrR_1peNrNwbrqIg9QhBdOzQxMUhFbw0pD1uNJUpuVGAHzuu14qEAcKsmTvVGEW4f6A07eqAmRKZz237GGiKC3yflpsobbPoD2SJ8oxUqHxjhSqalFlBI1DEOt4-50wGwtgVnn0KlHAHn5YgK0skifa3jLRpkkyQ_6fk&__tn__=%2CO%2CP-R

Sáng lập:

Nguyễn Huệ Chi - Phạm Toàn - Nguyễn Thế Hùng

Điều hành:

Nguyễn Huệ Chi [trước] - Phạm Xuân Yêm [nay]

Liên lạc: bauxitevn@gmail.com

boxitvn.online

boxitvn.blogspot.com

FB Bauxite Việt Nam


Bài đã đăng

Được tạo bởi Blogger.

Nhãn