Bauxite Việt Nam

(Nhân thảo luận những luận điểm triết học chính trị của Hannah Arendt)

Hiếu Tân 

Luận điểm về sự trùng khít của Tự do và Chính trị thật khó tiếp thu. Đó có thể là những suy tư của bà (Hannah Arendt) bên ngoài thế giới hiện thực, Tự do ở đây là mục tiêu “lý tưởng” trong chính trị, vì phần lớn đời sống chính trị là thủ tiêu và hạn chế Tự do vốn có của con người cách này hay cách khác, và cuộc đấu tranh chống lại tình trạng ấy, cách này hay cách khác. Có thể hiếu ý của Bà là tư duy chính trị thực chất là tư duy về Tự do chăng? Những suy tư về nền chính trị Dân chủ chủ nô không thể mở rộng một cách máy móc ra nền Dân chủ phổ biến ngày nay, đơn giản vì những nguyên tắc áp dụng cho thiểu số những “người Tự do” trong các thành quốc xưa thì ngày nay phải áp dụng, với những sửa sang cần thiết, cho toàn bộ dân cư, tất cả đều là “công dân”.

Tự do là khái niệm tương sinh với Quyền. Tự do là một Quyền, đối lập/đối kháng với những quyền khác. Quyền của một người áp đặt lên người khác không bao giờ nâng cao hay mở rộng Tự do, mà chỉ tước đoạt, hạn chế Tự do của người ấy. Trong hệ tư tưởng dân chủ nhân quyền có khái niệm “bình đẳng”, trước hết là bình đẳng về quyền tự nhiên, do ”Tạo hóa” ban cho. Tôi hình dung những quyền sinh ra đã có ấy, khi chưa bị đưa vào khung cảnh xã hội, là bằng nhau ở tất cả mọi người. Sau đó, tình trạng có những người gần như không có chút quyền nào cả (chẳng hạn những dân oan) và những người có quyền hành vô hạn (như ông hoàng đế, ông tổng bí thư) là việc của xã hội, thiên nhiên không hề có can thiệp gì, không có quan hệ nhân-quả nào ở đây. Tình trạng ấy là do những người “có quyền” cướp đi quyền của những người khác, biến họ thành “vô quyền.” Kẻ nào cướp được nhiều thì quyền hành rất lớn. Kẻ “quyền hành vô hạn” là kẻ cướp được gần như toàn bộ quyền của những người khác. Có thể không tự mình cướp, không phải ngay lúc này, nhưng là tọa hưởng thành quả mà người khác, lúc khác đã cướp, và trao lại, ban phát lại, chia chác lại. Khi con người bắt đầu cướp quyền của nhau và tạo ra chênh lệch về quyền, thì xã hội hình thành – politically. Trước đó, chưa có sự chênh lệch này, thì chưa có chính trị. Trong một xã hội có tôn ti trật tự (hierachy), quyền được phân phối theo phẩm cấp, theo ý chí của những người nắm quyền quan trọng nhất. Trong một xã hội có pháp luật, quyền được định bằng pháp luật. Chính ở đây thể hiện sự khác biệt căn bản giữa Nhân trị (Rule by Law – dùng luật như một công cụ để trị) và Pháp trị (Rule of Law – sự chi phối trật tự xã hội bằng Tinh thần pháp luật).

Tam quyền Phân lập và Rule of Law chính là cách sửa chữa căn bệnh trầm kha ấy của Tự do, Bởi vậy mục đích của nó là bảo vệ quyền Tự do cá nhân (Tự do đích thực phải là Tự do cá nhân. Tự do của một cộng đồng là vô nghĩa, trừ khi nó có ý nghĩa là Tự do tổng của toàn bộ các thành viên của nó).

H.T.

Nguồn: FB Tiet Hung Thai