Bauxite Việt Nam

Mai Phan Lợi

Hiệp hội lúa gạo Mỹ vừa gửi kiến nghị mới, đẩy gạo Việt vào tâm điểm của một cuộc tranh luận thương mại đang ngày càng nóng lên.

Chuyện gì vừa xảy ra: Đề xuất mức thuế tới 65%

Trong khi doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn đang theo dõi sát các động thái từ cuộc điều tra theo Điều 301 của Mỹ liên quan đến lao động cưỡng bức, một diễn biến mới đã xuất hiện và có thể khiến áp lực gia tăng đáng kể.

Ngày 9/6/2026, Hiệp hội Lúa gạo Mỹ (USA Rice), tổ chức đại diện cho các nhà sản xuất lúa gạo tại các bang trồng lúa lớn của Mỹ như Arkansas, California và Louisiana, đã gửi ý kiến chính thức tới cơ quan thương mại Mỹ trong khuôn khổ cuộc điều tra đang diễn ra.

Trong bản kiến nghị này, USA Rice cho rằng gạo nhập khẩu từ một số quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam, đang tạo ra sức ép lớn đối với ngành sản xuất lúa gạo nội địa của Mỹ. Hiệp hội này lập luận rằng các nước xuất khẩu đang được hưởng những lợi thế về chi phí sản xuất, chính sách hỗ trợ và lao động mà nông dân Mỹ không có được.

Điều đáng chú ý là USA Rice cho rằng mức thuế dự kiến 10% hoặc 12,5% được thảo luận trước đó là chưa đủ sức bảo vệ thị trường trong nước. Thay vào đó, tổ chức này đề nghị xem xét mức thuế lên tới 65% hoặc cao hơn đối với gạo nhập khẩu từ các quốc gia bị họ cho là cạnh tranh không công bằng.

Dù đây mới chỉ là quan điểm của một hiệp hội ngành hàng chứ chưa phải quyết định chính thức của Chính phủ Mỹ, nhưng việc con số 65% xuất hiện đã lập tức thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu gạo.

Ba vòng sức ép đang cùng lúc hướng vào gạo Việt

Nếu nhìn riêng đề xuất của USA Rice, nhiều người có thể cho rằng đây chỉ là hoạt động vận động chính sách quen thuộc của các hiệp hội ngành nghề tại Mỹ. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh rộng hơn, câu chuyện trở nên đáng chú ý hơn nhiều.

Thời gian gần đây, hàng hóa Việt Nam liên tiếp xuất hiện trong các cuộc rà soát và điều tra thương mại của Mỹ liên quan đến sở hữu trí tuệ, xuất xứ hàng hóa, lao động và trợ cấp. Gạo không phải là mặt hàng duy nhất chịu áp lực, nhưng lại là ngành dễ bị tác động bởi những lập luận liên quan đến sản xuất nông nghiệp và chuỗi cung ứng.

Điều khiến doanh nghiệp lo ngại là các cuộc điều tra này không diễn ra riêng lẻ. Khi nhiều vấn đề được đặt lên bàn cùng lúc, rủi ro có thể được cộng hưởng, tạo ra sức ép lớn hơn đối với hàng xuất khẩu.

Vì vậy, dù mức thuế 65% hiện mới chỉ là một đề xuất, sự xuất hiện của con số này cho thấy cuộc tranh luận đã bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới, nơi các nhóm lợi ích trong nước Mỹ đang cố gắng tác động đến quyết định cuối cùng của cơ quan quản lý.

Khoảng thời gian quyết định phía trước

Từ nay đến khi cơ quan thương mại Mỹ hoàn tất quá trình tham vấn và tổng hợp ý kiến, nhiều khả năng sẽ còn xuất hiện thêm các kiến nghị từ các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp nhập khẩu và các bên liên quan.

Đây chính là giai đoạn mà các lập luận, dữ liệu và bằng chứng thực tế có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Trong các vụ việc thương mại trước đây, quyết định cuối cùng thường không hoàn toàn giống với đề xuất ban đầu của bất kỳ bên nào. Tuy nhiên, những kiến nghị được đưa ra ở giai đoạn tham vấn thường tạo ra khung tham chiếu cho quá trình ra quyết định sau đó.

Nói cách khác, dù mức thuế cuối cùng có thể thấp hơn đáng kể so với con số 65%, việc xuất hiện một đề xuất mạnh tay như vậy cũng cho thấy mức độ cạnh tranh và sức ép chính trị mà ngành lúa gạo Việt Nam đang phải đối mặt.

Nếu mức thuế cao được áp dụng, điều gì có thể xảy ra?

Mỹ không phải thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, nhưng đây là một thị trường có giá trị cao, đặc biệt đối với các dòng sản phẩm chất lượng như ST24, ST25 và các loại gạo thơm cao cấp.

Nếu mức thuế cao được áp dụng, giá gạo Việt Nam tại thị trường Mỹ sẽ tăng đáng kể, làm giảm sức cạnh tranh so với các nguồn cung khác. Các nhà nhập khẩu có thể cân nhắc chuyển hướng sang những thị trường thay thế hoặc giảm quy mô nhập khẩu.

Tác động không chỉ dừng lại ở kim ngạch xuất khẩu. Điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại hơn là hiệu ứng lan tỏa sang các thị trường khác. Trong bối cảnh các nước phát triển ngày càng quan tâm tới tính minh bạch của chuỗi cung ứng, một quyết định bất lợi từ Mỹ có thể khiến các đối tác khác gia tăng kiểm tra hoặc yêu cầu thêm bằng chứng về nguồn gốc sản xuất.

Ngay cả khi sau này các rào cản được gỡ bỏ, việc giành lại khách hàng và thị phần thường khó khăn hơn rất nhiều so với việc giữ được chúng ngay từ đầu.

Gạo Việt cần chuẩn bị gì?

Trước những diễn biến hiện nay, điều quan trọng nhất có lẽ không phải là tranh cãi về các cáo buộc, mà là chuẩn bị đầy đủ dữ liệu và bằng chứng để chứng minh thực tế sản xuất của ngành lúa gạo Việt Nam.

Cần cho thấy rằng phần lớn lúa gạo Việt Nam được sản xuất bởi hàng triệu hộ nông dân quy mô nhỏ, với mô hình canh tác gia đình – đặc trưng của vựa lúa xuất khẩu lớn nhất Việt Nam – Vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Những thông tin về quy trình sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn lao động và các chương trình phát triển bền vững cần được hệ thống hóa thành những bộ hồ sơ có khả năng thuyết phục đối tác quốc tế.

Bên cạnh đó, việc làm rõ bản chất của các chính sách hỗ trợ nông nghiệp cũng rất quan trọng. Trong thương mại quốc tế, không phải mọi hình thức hỗ trợ đều bị xem là trợ cấp bóp méo cạnh tranh. Điều cần thiết là chứng minh các chương trình hỗ trợ của Việt Nam phù hợp với các cam kết quốc tế và có mục tiêu phát triển bền vững.

Một yếu tố khác không thể bỏ qua là tiếng nói của chính các nhà nhập khẩu Mỹ. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp Mỹ đang hưởng lợi từ việc nhập khẩu gạo Việt Nam và có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì nguồn cung ổn định. Sự tham gia của họ vào quá trình tham vấn có thể tạo ra góc nhìn cân bằng hơn cho các cơ quan quản lý.

Đây không chỉ là câu chuyện của riêng ngành gạo

Nhìn rộng hơn, câu chuyện hiện nay không đơn thuần là một tranh chấp thương mại giữa ngành lúa gạo Việt Nam và các nhà sản xuất Mỹ.

Nó phản ánh xu hướng chung của thương mại toàn cầu, nơi các vấn đề về lao động, môi trường, nguồn gốc sản phẩm và tính minh bạch đang trở thành những điều kiện ngày càng quan trọng bên cạnh yếu tố giá cả.

Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam sẽ không chỉ được quyết định bởi năng suất hay chi phí sản xuất, mà còn bởi khả năng chứng minh rằng toàn bộ chuỗi giá trị đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Vì vậy, khoảng thời gian tham vấn sắp tới không chỉ là cơ hội để bảo vệ thị phần gạo Việt tại Mỹ, mà còn là phép thử đối với khả năng thích ứng của ngành nông nghiệp Việt Nam trong một môi trường thương mại đang thay đổi rất nhanh.

M.P.L.

Nguồn: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02eD1ri8WBbQTVp7w89EBY1aV4twJY6VTuyLbwFDkbyQfxkXYATUDKFaLEJDJvwvNvl&id=100000086422107&__cft__[0]=AZYIzZh85jLt7gpRZDCKjtCmDOaFac_qq4fNzznwoqpgvqx2kDR5yYrMtvTiwuRpHrqwx0Fb4WznsRBu9eoJHzxMHC8FbOzLbG06p0zmibMiP2POw7Z5nzpPJJNOqmAE1xEF6xUnAne_oHRhJ1IgtG_sXzWDngzHzAgPmbmyzT2wdycw0IozbEZOwIMDaQ61X6g&__tn__=%2CO%2CP-R