Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Nghị định số 206/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 6 năm 2026 do Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc ký, quy định chi tiết về quản lý chi phí đầu tư xây dựng được ban hành trong bối cảnh Luật Xây dựng năm 2025 bắt đầu đi vào cuộc sống, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong cơ chế quản lý. Tuy nhiên, điều gây chú ý đầu tiên đối với nhiều người đọc lại không nằm ở nội dung chính sách, mà ở chất lượng kỹ thuật của văn bản.

Chỉ cần đọc những trang đầu tiên, người ta dễ dàng nhận thấy hàng loạt lỗi đánh máy, lỗi font chữ và sai sót trong cách trình bày xuất hiện với mật độ dày đặc. Điển hình như ngay tại các điều khoản giải thích từ ngữ ở phần đầu, nhiều đoạn bị nhảy font chữ, dấu thanh đặt sai vị trí hoặc mất ký tự, tạo cảm giác như đây là bản nháp chuyển đổi dữ liệu thô (OCR) chưa qua khâu rà soát kiểm lỗi cuối cùng.

Đây không đơn thuần là câu chuyện hình thức. Đối với một nghị định của Chính phủ, tính chuẩn xác trong câu chữ không chỉ phản ánh tính chuyên nghiệp của cơ quan soạn thảo mà còn liên quan trực tiếp đến tính minh bạch trong quá trình áp dụng pháp luật. Một văn bản chứa quá nhiều sai sót kỹ thuật rất dễ tạo ra cảm giác thiếu chỉn chu, làm giảm phần nào sức thuyết phục của những tư duy cải cách được đặt ra bên trong.

Tuy nhiên, nếu gạt qua những hạt sạn về mặt hình thức để đi sâu vào nội dung, có thể thấy Nghị định 206/2026/NĐ-CP chứa đựng nhiều điểm mới đáng chú ý, phản ánh sự thay đổi khá căn bản trong quan điểm quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Đằng sau những khiếm khuyết về hình thức là một tư duy cải cách

Trong nhiều năm qua, cơ chế quản lý chi phí đầu tư xây dựng ở Việt Nam chủ yếu dựa trên hệ thống định mức, đơn giá và các quy định mang nặng tính hành chính. Cách tiếp cận này từng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn trước. Tuy nhiên, khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn, công nghệ xây dựng phức tạp và yêu cầu hội nhập sâu rộng, mô hình quản lý cũ bộc lộ rõ sự cứng nhắc.

Nghị định 206/2026/NĐ-CP cho thấy một xu hướng mới: chuyển dần từ quản lý bằng định mức cứng sang quản lý dựa trên dữ liệu, giá thị trường và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư. Đây là sự thay đổi tư duy đáng kể, phù hợp với tinh thần phân cấp, phân quyền hiện nay.

Từ quản lý bằng định mức cứng sang quản lý theo giá thị trường

Một trong những điểm nổi bật của nghị định là không còn đặt hệ thống định mức do Nhà nước ban hành vào vị trí gần như tuyệt đối.

Theo cách tiếp cận mới, việc xác định chi phí có thể dựa trên nhiều nguồn thông tin: dữ liệu của các công trình tương tự, cơ sở dữ liệu quốc gia, báo giá của nhà sản xuất, giá thị trường và thông tin giá quốc tế. Trong thực tế, không ít địa phương công bố giá vật liệu chậm hơn rất nhiều so với diễn biến thị trường, gây khó khăn cho việc lập dự toán. Việc mở rộng nguồn dữ liệu sẽ giúp chi phí sát thực tế hơn, giảm bớt tình trạng dự toán không khả thi.

Đồng thời, việc cho phép thuê tổ chức thẩm định giá độc lập khi thiếu căn cứ xác định giá đã góp phần tăng tính linh hoạt và chuyên nghiệp trong công tác quản lý.

Trao quyền nhiều hơn cho chủ đầu tư: Bước tiến đi kèm rủi ro

Tư duy phân cấp được thể hiện rất rõ. Trách nhiệm kiểm soát chi phí giờ đây được chuyển mạnh hơn về phía chủ đầu tư, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào cơ quan quản lý nhà nước như trước.

Xu hướng này nâng cao tính tự chủ trong quản lý dự án. Dù vậy, quyền hạn càng lớn, trách nhiệm giải trình càng nặng nề. Thực tế cho thấy năng lực của các chủ đầu tư hiện nay chưa đồng đều, không phải đơn vị nào cũng đủ sức đánh giá thị trường hay phân tích dữ liệu một cách khoa học.

Đặc biệt, rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở "tư duy thanh tra, kiểm toán". Nếu chủ đầu tư linh hoạt áp dụng giá thị trường, nhưng cơ quan thanh tra, kiểm toán nhà nước sau này vẫn dùng tư duy cũ, "soi định mức cứng" để bắt lỗi, thì sự phân cấp này rất dễ trở thành "cái bẫy" rủi ro pháp lý, khiến các dự án bị đình trệ vì tâm lý sợ sai.

Tiệm cận thông lệ quốc tế: Mở đường cho các siêu dự án

Một trong những điểm tiến bộ nhất của Nghị định 206 là chính thức thừa nhận khả năng tham khảo dữ liệu và định mức nước ngoài đối với các dự án quy mô lớn, công nghệ cao hoặc chưa có tiền lệ tại Việt Nam.

Đây là cơ sở pháp lý mang tính đột phá trong bối cảnh đất nước đang và sẽ triển khai nhiều siêu dự án như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, hay các dự án hạ tầng thủy lợi, chống ngập quy mô lớn mang tính liên vùng. Nếu tiếp tục áp dụng máy móc định mức truyền thống cho các công trình kỹ thuật phức tạp này, việc xác định chi phí sẽ bế tắc. Việc mở rộng tiếp cận dữ liệu quốc tế cho thấy tư duy quản lý đang từng bước bắt nhịp với các quốc gia phát triển.

Vai trò của tư vấn và cơ sở dữ liệu quốc gia

Hệ quả tất yếu của cơ chế mới là vai trò của đội ngũ tư vấn quản lý chi phí sẽ ngày càng được nâng cao. Người làm dự toán không chỉ tra cứu định mức có sẵn mà phải có khả năng phân tích dữ liệu, đánh giá diễn biến thị trường và xây dựng cơ sở giải trình chặt chẽ.

Song song với đó, cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng phải trở thành hạ tầng xương sống. Nếu dữ liệu thiếu đồng bộ, không cập nhật kịp thời, những ưu điểm của nghị định sẽ khó phát huy tác dụng.

Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực thực thi

Những quy định mới đã mở ra một không gian linh hoạt hơn, nhưng chính sự linh hoạt đó đòi hỏi cơ sở khoa học và khả năng giải trình thuyết phục để tránh những cách hiểu khác nhau giữa chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và cơ quan kiểm tra, giám sát. Thành công của nghị định sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng đội ngũ thực thi và sự đồng bộ của hệ thống dữ liệu.

Nhìn tổng thể, Nghị định 206/2026/NĐ-CP phản ánh một bước đổi mới tư duy rất đáng ghi nhận, phù hợp với đòi hỏi thực tiễn của nền kinh tế.

Tuy nhiên, có một nghịch lý là trong khi nội dung hướng tới các chuẩn mực hiện đại, hình thức trình bày của văn bản lại bộc lộ sự thiếu cẩn trọng. Quá trình đổi mới tư duy dường như đang đi nhanh hơn sự chỉn chu trong công tác hoàn thiện văn bản pháp quy.

Thiết nghĩ, cơ quan tham mưu soạn thảo cần rút kinh nghiệm để khắc phục các lỗi kỹ thuật văn bản, đồng thời khẩn trương ban hành các thông tư hướng dẫn thật rõ ràng, minh bạch để cơ chế mới này thực sự đi vào đời sống, phát huy hiệu quả mà không trở thành gánh nặng rủi ro cho người thực thi.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN