Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, quý III tăng 9,95% – những con số cho thấy nền kinh tế đang tăng tốc mạnh mẽ và mục tiêu tăng trưởng hai con số đã ở rất gần. Nhưng phía sau một con số đẹp luôn là câu hỏi về chất lượng của nó: tăng trưởng được tạo ra bằng nguồn lực nào, giá trị thực sự ở lại trong nền kinh tế bao nhiêu và liệu tốc độ ấy có thể duy trì trong những năm tới? 

Đạt GDP hai con số là một thành tích đáng mừng, nhưng điều quan trọng hơn là nền kinh tế có khỏe hơn và đi xa hơn hay không.

Số liệu tăng giảm theo phần trăm được công bố, nhưng để đánh giá nắm bắt tình hình, mọi thông tin cơ bản dùng để tính tăng giảm như chi tiêu dùng, tích lũy của các thành phần kinh tế cho từng quí cũng cần được công bố đầy đủ như các nước khác đang làm.

Một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam cần tăng trưởng cao để rút ngắn khoảng cách, nâng cao thu nhập và tạo thêm nguồn lực cho phát triển. Nhưng chính vì thế, câu hỏi cần đặt ra không chỉ là có đạt tăng trưởng hai con số  hay không, mà là được tạo ra bằng cách nào và có thể duy trì được bao lâu.

Cục Thống kê  cần phải công bố đầy đủ số liệu về GDP, vừa là số liệu dựa trên sản xuất, vừa là số liệu sử dụng chi tiêu cuối cùng của hộ gia đình và của Chính phủ, hoặc chi tiết hơn của doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI để người dùng có thể phân tích.

Tăng nhanh chưa chắc đã tăng bền vững

Theo Cục Thống kê, 9 tháng đầu năm, tích lũy tài sản tăng 17,88%, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng 21,29%, trong khi nhập khẩu tăng tới 27,19%. Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt khoảng 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ. Riêng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước vẫn còn khoảng 40% kế hoạch năm phải thực hiện trong ba tháng cuối năm.

Những con số ấy cho thấy nền kinh tế đang tăng tốc thật. Nhưng chúng cũng nhắc rằng tốc độ tăng trưởng và chất lượng tăng trưởng là hai câu chuyện không hoàn toàn giống nhau.

Một nền kinh tế có thể tăng rất nhanh nhờ đầu tư, tín dụng, xuất khẩu và chi tiêu công. Nhưng nếu muốn duy trì tốc độ ấy trong nhiều năm, những câu hỏi quan trọng hơn phải là: Năng suất có tăng không? Khu vực tư nhân trong nước có mạnh lên không? Giá trị gia tăng thực sự ở lại trong nền kinh tế bao nhiêu? Và nguồn vốn đang được phân bổ vào đâu?

Đó mới là phần quyết định sức khỏe của nền kinh tế sau khi những con số tăng trưởng đã được công bố.

Vấn đề không phải đầu tư nhiều, mà là đầu tư vào đâu

Những cảnh báo về nguy cơ tăng trưởng dựa quá nhiều vào tín dụng không phải không có cơ sở. Reuters ngày 7/10 ghi nhận tín dụng tăng mạnh đang tạo nhu cầu huy động vốn lớn tại hệ thống ngân hàng, trong khi các chuyên gia lưu ý đến rủi ro nợ xấu, đặc biệt liên quan đến bất động sản, và khả năng nguồn vốn mới tiếp tục được đẩy vào tín dụng.

Điều đó không có nghĩa tín dụng hay đầu tư là xấu. Ngược lại, một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao chắc chắn phải đầu tư lớn. Vấn đề là đồng vốn ấy đi đâu và tạo ra năng lực gì cho nền kinh tế.

Nếu vốn được đưa vào hạ tầng có khả năng nâng năng suất, vào công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lượng, logistics, giáo dục và những ngành tạo ra giá trị gia tăng cao, tăng trưởng hôm nay có thể trở thành năng lực sản xuất của ngày mai.

Nhưng nếu nguồn lực được huy động quá mức để chạy theo một mục tiêu tăng trưởng trong một khoảng thời gian ngắn, trong khi hiệu quả đầu tư không tương xứng, cái giá có thể xuất hiện sau đó dưới dạng lạm phát, lãi suất cao, nợ, tài sản kém hiệu quả và những dự án phải xử lý trong nhiều năm. Khi ấy, tăng trưởng hai con số của hôm nay có thể trở thành gánh nặng của ngày mai.

Xuất khẩu lớn, nhưng giá trị ở lại bao nhiêu?

Một vấn đề khác cũng không thể bỏ qua là xuất khẩu. 9 tháng đầu năm, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng rất mạnh. Nhưng nhập khẩu còn tăng nhanh hơn. Riêng tháng 9 có xuất siêu 1,27 tỷ USD, song tính chung 9 tháng, Việt Nam vẫn nhập siêu hàng hóa 19,42 tỷ USD; dịch vụ cũng nhập siêu 8,21 tỷ USD.

Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào kim ngạch xuất khẩu để kết luận rằng nền kinh tế đang hưởng lợi tương ứng.

Một chiếc điện thoại xuất khẩu vài trăm USD không có nghĩa toàn bộ số tiền đó trở thành giá trị gia tăng của Việt Nam. Trong một nền kinh tế có sự tham gia rất lớn của khu vực FDI, cần biết bao nhiêu giá trị thực sự được tạo ra và giữ lại trong nước; bao nhiêu thuộc về linh kiện nhập khẩu, bản quyền, R&D, khấu hao và lợi nhuận chuyển về công ty mẹ.

Đó cũng là lý do không nên đánh giá sức khỏe nền kinh tế chỉ bằng một con số GDP. Kim ngạch xuất khẩu rất lớn không đồng nghĩa với giá trị gia tăng trong nước cũng lớn tương ứng.

Sau con số GDP là câu hỏi về chất lượng tăng trưởng

Điều cần thiết lúc này không phải là tìm mọi cách để làm cho con số GDP “đẹp” hơn, mà là làm cho con số GDP đáng tin cậy và có thể kiểm chứng hơn.

Cục Thống kê đã chuyển GDP theo giá so sánh sang năm gốc 2020 từ quý I/2026. Đây là bước cập nhật cần thiết. Nhưng cũng vì vậy, càng cần công bố đầy đủ chuỗi số liệu, bảng chuyển đổi và phương pháp tính để người sử dụng có thể theo dõi “đường đi” dẫn tới kết quả cuối cùng.

Một hệ thống thống kê tốt không chỉ trả lời GDP tăng bao nhiêu phần trăm. Nó phải giúp người dân, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách hiểu vì sao GDP tăng, tăng bằng nguồn lực nào và những nguồn lực ấy có thể được duy trì trong tương lai hay không.

Nhìn ra bên ngoài, ADB cũng liên tục lưu ý rằng tăng trưởng của Việt Nam đang đứng trước những rủi ro từ bất ổn thương mại, giá năng lượng, điều kiện tài chính và các cú sốc bên ngoài. Trong dự báo tháng 7, ADB dự báo Việt Nam tăng trưởng 7,2% năm 2026; đến tháng 9, ADB tiếp tục nhấn mạnh các rủi ro từ xung đột, năng lượng, El Niño và điều kiện tài chính.

Nếu tăng trưởng hai con số  được tạo ra từ năng suất cao hơn, đầu tư hiệu quả hơn, khu vực doanh nghiệp trong nước mạnh hơn, giá trị gia tăng trong nước lớn hơn và những cân đối vĩ mô vẫn được giữ vững, thì đó thực sự là một bước tiến có ý nghĩa. Khi ấy, con số tăng trưởng không chỉ đẹp trên báo cáo mà còn trở thành nền tảng cho những năm tiếp theo.

Ngược lại, nếu để có thêm một con số đẹp mà phải huy động quá mức tín dụng, đầu tư kém hiệu quả, gia tăng những mất cân đối hoặc tích tụ rủi ro cho tương lai, thì tăng trưởng hai con số của hôm nay có thể trở thành cái giá phải trả của ngày mai.

Vì vậy, điều cần quan tâm không phải là tìm mọi cách để làm cho GDP cao hơn, mà là làm cho chất lượng của tăng trưởng tốt hơn và những con số tăng trưởng đáng tin cậy hơn.

Một nền kinh tế mạnh cần những con số mạnh. Nhưng con số mạnh không nhất thiết phải là con số cao nhất. Đó phải là con số phản ánh đúng sức khỏe của nền kinh tế, có thể kiểm chứng, giải thích được nguồn gốc của tăng trưởng và quan trọng nhất tạo ra một nền tảng đủ vững để nền kinh tế tiếp tục đi xa.

GDP tăng trưởng hai con số nếu đạt được, đáng mừng. Nhưng điều đáng mừng hơn là sau mốc 10%, Việt Nam có một nền kinh tế năng suất hơn, doanh nghiệp khỏe hơn, thu nhập thực tế tốt hơn, việc làm bền vững hơn và khả năng chống chịu tốt hơn trước những cú sốc từ bên ngoài.

Đó mới là ý nghĩa thực sự của tăng trưởng.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN