Bauxite Việt Nam

Phạm Chí Dũng/Cali Today



Vừa xảy ra một bê bối hiếm có: chính quyền của “thành phố đáng sống nhất Việt Nam” – Đà Nẵng – đậm dấu hiệu muốn đưa nền báo chí của thành phố này nói riêng và những tờ báo khác có văn phòng đại diện tại Đà Nẵng trở về thời kỳ “đục báo”.

“Đục báo” là bức tranh của báo chí Việt Nam dưới thời Pháp thuộc – khi mà các tòa báo phải nộp bản thảo dịch ra tiếng Pháp cho Sở Kiểm duyệt 48 giờ trước khi bản thảo được lên khuôn. Những bài báo “có vấn đề” hoặc “nhạy cảm chính trị” luôn bị Sở kiểm duyệt “đục đẽo” thẳng tay.

Ngày 7/2/2018, Sở Thông tin - Truyền thông Đà Nẵng có Công văn số 228/STTTT-TTBCXB gửi báo Đà Nẵng, báo Công an Đà Nẵng, Đài Phát thanh Truyền hình Đà Nẵng cùng các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương khác đóng trên địa bàn thành phố này về việc “cung cấp bản thảo trước khi in ấn báo, các ấn phẩm báo chí”. Yêu cầu này là “nhằm thực hiện chỉ đạo của Thường trực Thành ủy Đà Nẵng tại Công văn 1851-CV/TU ngày 2/2/2018 về việc điểm báo phục vụ chỉ đạo xử lý thông tin của Thường trực Thành ủy”.



Chỉ hai ngày sau, vào ngày 8/2/2018, Giám đốc Sở Thông tin Truyền thông Đà Nẵng Nguyễn Quang Thanh vội vã ký văn bản thu hồi và xin lỗi các cơ quan báo chí về việc đã ban hành Công văn số 228/STTTT-TTBCXB với lý do “Sau khi phát hành công văn 228/STTTT-TTBCXB, Sở Thông tin Truyền thông thấy rằng văn bản trên không phù hợp với các qui định của Luật Báo chí”.

Dù một quan chức của Sở Thông tin Truyền thông Đà Nẵng giải thích rằng trong công văn số 228 ghi rõ là “hỗ trợ” chứ không mang tính bắt buộc, lời lẽ cụ thể theo hướng hỗ trợ, phối hợp chứ không phải mệnh lệnh hành chính, nhưng câu “bút sa gà chết” cũng trong công văn này là “cung cấp bản thảo trước khi in ấn báo, các ấn phẩm báo chí”, bởi đây là nội dung hoàn toàn trái ngược với Điểm 3, điều 13 Luật Báo chí của Việt Nam về “Báo chí không bị kiểm duyệt trước khi in, truyền dẫn và phát sóng…”.

Quy trình sản xuất báo in ở Việt Nam là thường kết thúc khâu biên tập bài vở để chuyển bản thảo cho nhà in chậm nhất vào lúc 2 - 3 h sáng, để nhà in kịp in và cho ra báo để phát hành vào lúc 5 - 6 h sáng. Nếu những tờ báo mà giới quan chức Đà Nẵng coi là “báo nhà” như báo Đà Nẵng, báo Công an Đà Nẵng, Đài Phát thanh – Truyền hình Đà Nẵng cắm đầu tuân thủ yêu cầu “cung cấp bản thảo trước khi in ấn báo, các ấn phẩm báo chí” của Sở Thông tin Truyền thông Đà Nẵng, họ sẽ phải nộp bản thảo cho Sở này trước 2 h sáng. Điều đó cũng có nghĩa là Sở Thông tin Truyền Thông Đà Nẵng sẽ phải có bộ phận ngồi suốt đêm đọc bản thảo để “điểm báo” cho lãnh đạo Đà Nẵng. Sau đó, bản “điểm báo” sẽ được chuyển cho lãnh đạo Đà Nẵng để những lãnh đạo này kịp đọc vào lúc trời còn chưa kịp sáng. Còn nếu đến 6 - 7 h sáng bản “điểm báo” mới được chuyển cho lãnh đạo thì vô nghĩa vì khi đó báo chí đã phát hành cả rồi.

Câu chuyện trên lại có một nét gì đó rất tương hợp với mô tả trong sách sử của chính quyền Việt Nam:

“Chế độ kiểm duyệt của thực dân Pháp rất khắc nghiệt. Quãng 20 giờ, người tùy phái của các báo hằng ngày đã phải mang những bài đập thử trên giấy của số báo hôm sau tới phòng kiểm duyệt Phủ Thống sứ (ở phố Đinh Lễ bây giờ) ngồi chờ mấy ông công chức đọc, thấy chỗ nào động chạm hoặc ảnh hưởng tới “mẫu quốc” thì lấy bút chì xanh gạch chéo và ghi “kiểm duyệt bỏ”. Cũng tùy mấy ông có quyền: có khi bỏ cả bài, có khi bỏ vài đoạn hoặc một đoạn, có khi ba, bốn câu thơ. Thế cũng đủ phá vỡ cả một bài, nhất là thơ, làm xấu cả trang báo đã mất công trình bày. Quãng 22 giờ, người tùy phái đem những bài đập thử về, phóng viên trực đêm bảo bác cai nhà chữ, bóc những đoạn bài đó đi và đặt vào đấy dòng chữ “kiểm duyệt bỏ” to tướng. Về sau, thấy số báo nào cũng có những mảng bỏ trắng, gây xôn xao dư luận, tên chủ sự Cousseau, người Pháp lai, trước là chánh mật thám, nói sõi tiếng Việt, bắt các báo phải dồn bài lại, thay bằng bài khác dự trữ trước cho kín trang. Các báo lúc đầu còn nghe hắn, sau “chơi lại”, cứ để nguyên những mảng trắng cho biết tay. Và số đông những người làm báo thời xưa vẫn đặt hết tâm hồn mình vào những bài bênh vực giới cần lao, hoặc lên tiếng chỉ trích nhà chức trách về quốc kế dân sinh, dưới nhiều thể loại sinh động”.
Điều gì, hay động cơ gì đã khiến “Thường trực thành ủy Đà Nẵng” trở nên siêng năng đọc báo một cách kỳ lạ đến thế, thậm chí muốn đọc cả ban đêm và thậm chí “đi sâu đi sát” đến mức muốn đọc cả bản thảo của báo chứ không phải báo in giấy trắng mực đen?

Câu trả lời xin dành cho độc giả và những người quan tâm đến tự do báo chí.

Cũng cần nói thêm rằng từ tháng 4/2017 đến nay, Đà Nẵng đã bị phỉ phui nặng nề đối với biệt danh “thành phố đáng sống nhất Việt Nam”, khi tại thành phố này nổi lên những nhóm quyền lực và lợi ích tranh giành xâu xé lẫn nhau: cuộc chiến Nguyễn Xuân Anh - Huỳnh Đức Thơ, vụ Vũ “Nhôm”… Đà Nẵng cũng vì thế đã trở thành tâm điểm bị nhiều tờ báo nhà nước và mạng xã hội phê phán, chỉ trích. Nghe nói trong một số cuộc họp nội bộ, những lãnh đạo của Đà Nẵng như tân Bí thư Thành ủy Trương Quang Nghĩa và nhân vật vẫn giữ được ghế Chủ tịch thành phố là Huỳnh ĐứcThơ không mấy hài lòng trước làn sóng chỉ trích ấy.
Tuy nhiên điều quá khó hiểu, hoặc không thể hiểu được là chẳng lẽ một người có đẳng cấp ủy viên trung ương đảng như ông Trương Quang Nghĩa, hay một cấp phó của ông ta và được xem là người thân của “thủ tướng cờ lờ mờ vờ”, càng đương nhiên phải nói đến vai trò của Sở Thông tin Truyền thông Đà Nẵng lại không nhớ được nguyên tắc “không ai được kiểm duyệt báo chí” trong Luật Báo chí Việt Nam và trong tất cả các công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam đã tham gia ký kết?

Hừng hực trong khung cảnh giá phí tận thu đến “chúng bóc lột dân ta đến tận xương tủy”, “Thành phố đáng sống nhất Việt Nam” cũng muốn lao trở về quá khứ thời Pháp thuộc chăng?

P.C.D.
Tác giả gửi BVN

Alina Polyakova và Torrey Taussig (*)

Huỳnh Hoa dịch

Cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc đã trở lại. Nga và Trung Quốc – hai cường quốc được lèo lái bởi các nhà lãnh đạo chuyên quyền – đang tích cực thử thách độ bền của trật tự quốc tế khi phương Tây dường như đang thoái trào. Tổng thống Nga Vladimir Putin, không hề bối rối vì những cuộc cấm vận của phương Tây, không chỉ dẫn dắt một chiến dịch tung tin giả mạo ở các nước dân chủ phương Tây để lũng đoạn các cuộc bầu cử quan trọng mà còn tiếp tục duy trì sự chiếm đóng của Nga ở bán đảo Crimea và vùng Donbas ở miền đông Ukraine. Trong khi đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang khai triển sức mạnh quân sự của Trung Quốc ra Biển Đông và sức mạnh kinh tế trên khắp châu Mỹ Latin, châu Phi và châu Á. Cả hai quốc gia này đều tìm cách tác động tới các nhà nước dân chủ thông qua việc sử dụng “sức mạnh bén” (sharp power). Nhận biết tầm với của Nga và Trung Quốc đang mở rộng, Chính phủ của ông Trump đã có quyết định đúng đắn khi nhìn nhận hai quốc gia này là những đối thủ cạnh tranh của Mỹ trong bản Chiến lược An ninh quốc gia và Chiến lược Quốc phòng quốc gia mới công bố gần đây. Lần đầu tiên kể từ ngày 11/9/2001, cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc chứ không phải là chủ nghĩa khủng bố toàn cầu được coi là ưu tiên số một của an ninh quốc gia Hoa Kỳ.

Dường như không có biện pháp hiệu quả nào để kiểm soát những tham vọng ngày càng lớn của Putin và Tập. Tuy nhiên, cả hai nhà lãnh đạo này có thể đang thực hiện một lỗi lầm chiến lược. Họ đang đặt cược tương lai và triển vọng quốc tế của đất nước họ vào một chỗ: chính bản thân họ. Trong suốt sự thống trị của mình, Putin và Tập đã có những bước đi nhằm củng cố quyền kiểm soát cá nhân của họ đối với quyền lực. Trong ngắn hạn, đây có thể là một cơ chế tạo sự ổn định nhưng về lâu dài, nó có thể làm trầm trọng thêm những mối căng thẳng nội bộ cố hữu đến mức cuối cùng có thể xói mòn sự cai trị của họ.
Là nhà lãnh đạo chuyên quyền lâu năm của hai quốc gia lớn, Putin và Tập cùng đối mặt với hai tình trạng khó xử tương tự nhau: đó là quản lý cuộc cạnh tranh khốc liệt trong giới tinh hoa để thể hiện lòng trung thành và giành quyền kế vị, và cân bằng các tham vọng quốc tế với tình trạng căng thẳng sâu sắc giữa chính phủ trung ương và các khu vực bất ổn trong nước. Khi cả hai nhà lãnh đạo này tìm cách giành thêm nhiều “thắng lợi” để biện minh cho quyền kiểm soát cá nhân của họ ở trong nước, có khả năng họ sẽ theo đuổi mạnh mẽ những chính sách đối ngoại rủi ro hơn, liều lĩnh hơn.

Trong khi Hoa Kỳ cân nhắc cách tiếp cận của mình cho thời kỳ mới của chính trị siêu cường, các nhà hoạch định chính sách của Mỹ sẽ cần phải tính tới chuyện tình trạng căng thẳng nội bộ trong nước cố hữu của các hệ thống cá nhân sẽ tác động tới nghị trình và chính sách ngoại giao của Putin và Tập như thế nào.

Dao kiếm đã chìa ra.

Các nhà lãnh đạo chuyên quyền phải là những người quản lý tốt. Vị trí của một nhà độc tài chỉ được bảo đảm bởi mạng lưới các thành viên trung thành trong giới tinh hoa của ông ta. Nhưng lòng trung thành chính trị, ngay cả dưới các chế độ chuyên chế, cũng thường xuyên thay đổi. Hoàn toàn có thể chắc chắn rằng Putin sẽ chiến thắng trong cuộc tái tranh cử chức Tổng thống vào tháng Ba tới. Như vậy, cuộc cạnh tranh thực thụ nằm ở cuộc đấu đá nội bộ trong giới tinh hoa ở Kremlin – có thời những cuộc chiến tranh nội bộ này được giấu kín nhưng nay chúng ngày càng được phơi bày ra trước mắt công chúng. Ngay cả các đồng minh của Putin, chẳng hạn như Igor Sechin – người đứng đầu tập đoàn Rosneft, cũng đang chấp nhận các rủi ro chính trị để loại bỏ các đối thủ cạnh tranh tiềm tàng. Hồi tháng 11 năm 2016 Sechin đã thực hiện một chiến dịch đột ngột để hạ bệ Bộ trưởng Bộ Kinh tế Nga Aleksei Ulyukayev qua việc tiết lộ sự tham gia của ông này trong một âm mưu hối lộ. Đã có những dấu hiệu cho thấy vòng kiềm tỏa của ông Putin với giới tinh hoa, và với Sechin nói riêng, đã bị nới lỏng. Được biết ông Putin đã yêu cầu ông Sechin ra điều trần về vụ Ulyukayev nhưng Sechin từ chối, giáng một cái tát công khai vào nhà lãnh đạo Nga.

Trong lúc trò chơi cung đình ở Moscow gia tăng cường độ trong thời gian trước cuộc bầu cử tháng Ba, ông Putin sẽ cần chứng tỏ cho giới tinh hoa đang lo âu và dao động rằng ông ta vẫn là nhà lãnh đạo được nhân dân chọn lựa. Để tái khẳng định sứ mệnh được người dân giao cho, ông Putin được biết đang tìm cách đạt được mục tiêu 70/70: thắng một cuộc bầu cử có 70% số cử tri đi bỏ phiếu và giành được 70% số phiếu bầu. Ít ra ông ta cũng cần phải vượt qua kết quả bầu cử năm 2012 (65% số cử tri đi bầu và giành được 64% số phiếu). Về khía cạnh này, hầu như không phải là trùng hợp ngẫu nhiên khi cuộc bầu cử Tổng thống được tổ chức đúng vào dịp kỷ niệm [4 năm] ngày nước Nga sáp nhập bán đảo Crimea, một canh bạc ngoại giao đã giúp cho tỷ lệ ủng hộ ông Putin tăng thêm 21 điểm phần trăm, mức tăng cao nhất từ trước tới nay. Trái lại, việc nước Nga can thiệp vào Syria chỉ mang về cho ông Putin thêm 5 điểm phần trăm, từ 83% lên 88%. Ngoài những cuộc bầu cử, ông Putin còn phải nạp lại năng lượng cho đám đông cử tri ủng hộ ông bằng cách thúc đẩy những cảm xúc dân tộc-dân túy chủ nghĩa – cho đến nay, xâm lấn nước ngoài đã là công thức duy nhất để đạt được mục đích ấy.

Không giống như nước Nga của ông Putin, cuộc cạnh tranh trong giới tinh hoa Trung Quốc bị thu gọn trong hệ thống độc đảng đã được thiết chế hóa. Nhưng công cuộc củng cố quyền lực nhanh chóng của ông Tập đang thử thách những giới hạn của mô hình lãnh đạo tập thể của Trung Quốc. Tập được coi là nhà cai trị quyền lực nhất của Trung Quốc từ sau Mao Trạch Đông. Cuộc thâu tóm các chức vụ chính thức của Tập (hiện thời ông ta nắm 13 chức vụ khác nhau) đã lên đến cực điểm khi đại hội 19 của Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định thánh hóa “Tư tưởng Tập Cận Bình” trong Hiến pháp của quốc gia [chi tiết này có thể tác giả nhầm, đại hội đảng chỉ có thể đưa Tư tưởng Tập Cận Bình vào cương lĩnh của đảng chứ không đưa vào Hiến pháp của quốc gia – ND]. Hơn thế nữa, chiến dịch chống tham nhũng khắc nghiệt của Tập, gọi là “đả hổ diệt ruồi” đang thử thách lòng trung thành của giới tinh hoa Trung Quốc. Cho dù Tập lên cầm quyền với sứ mệnh làm trong sạch hàng ngũ của đảng, việc Tập nhổ tận gốc các cán bộ cấp cao và cấp trung đã làm cho nhiều người trong đảng cảm thấy phân vân, không biết sự ưu ái của ông này sẽ đặt ở đâu – và không muốn thử nghiệm chuyện này. Những trường hợp nổi tiếng liên quan tới các “con hổ” bao gồm cả các tướng lãnh như Từ Tài Hậu (Xu Caihou) và Quách Bá Hùng (Guo Boxing) – cả hai đều là Phó chủ tịch quân ủy trung ương và đều bị buộc tội tham nhũng nghiêm trọng. Việc các ông tướng này bị thất sủng là lời nhắc nhở rằng trong đảng không có vị trí cao cấp nào là an toàn – một cảm xúc sẽ mang lại cho ông Tập nhiều kẻ thù hơn là tay chân thân tín.

Hiện thực mới của Trung Quốc cho thấy nếu ông Tập thể hiện sự ủng hộ cho một cuộc thay đổi chính sách – cho dù quyết đoán hơn hay thận trọng hơn – quyết định của ông ta sẽ không gặp phải sự phản kháng đáng kể nào từ hàng ngũ chóp bu của giới lãnh đạo Trung Quốc. Điều này có thể mang lại cho các nhà lãnh đạo Trung Quốc một ý thức sai lầm về niềm tin vào những khả năng của đất nước họ và dẫn tới kết quả là sự đồng tâm nhất trí trong các cố vấn của Tập. Tuy nhiên, lịch sử đã chứng tỏ, các chiến lược ngoại giao được nghĩ ra dưới hai tiêu chuẩn này thường kết thúc bằng các thảm họa.
Căng thẳng trung tâm-ngoại vi.

Các nước lớn cai trị bởi các nhà lãnh đạo chuyên quyền – những người tập trung quyền kiểm soát – tất yếu sẽ đương đầu với những căng thẳng nội bộ giữa trung tâm và ngoại vi. Theo cơ cấu chính trị, sự quản lý tài chính của nước Nga có tính tập trung cao: các nguồn tài chính như doanh thu sản xuất dầu khí và thuế chảy về Moscow từ các khu vực giàu tài nguyên để phân bổ về những tỉnh nghèo tài nguyên. Trong khi nền kinh tế bùng nổ đầu thập niên 2000 nhờ giá dầu cao thì điện Kremlin có thể duy trì vũ điệu cân bằng, giữ hòa bình giữa 85 tỉnh thành của nước Nga. Nhưng khi giá dầu lao dốc năm 2015 và tiếp tục giữ mức thấp một cách ngoan cố thì ngân sách nhà nước dựa vào dầu khí bị tổn hại rất trầm trọng. Những cuộc cấm vận của phương Tây cũng bắt đầu có tác dụng, góp 1,5% vào sự sút giảm tổng sản lượng quốc gia (GDP) của Nga năm 2015.

Khi ngân khố nhà nước co lại cùng với nền kinh tế nói chung, Moscow đã gia tăng rất nhiều phần ngân sách mà các tỉnh phải nộp về trung ương, và các tỉnh này đã bắt đầu phản kháng công khai. Nỗi oán giận đang tăng lên ở vùng Sakhalin giàu tài nguyên dầu mỏ, nơi mà Moscow đòi chia phần lớn hơn từ doanh thu dầu khí. Mùa thu năm ngoái, Moscow thông qua một đạo luật liên bang mới, tìm cách thâu tóm khoảng 75% tiền thuế và tiền chia phần từ dự án Sakhalin-2 đang có nhiều lợi nhuận. Theo luật hiện hành, Moscow chỉ được chia 25%. Các Thống đốc và dân chúng địa phương, hiện sống nhờ thu nhập khiêm tốn, đã công khai bày tỏ nỗi phẫn uất của họ thông qua các cuộc biểu tình phản kháng. Cũng trong thời gian này, các vùng miền đối mặt với sự cắt giảm ngân sách cũng than phiền rằng họ không nhận được đủ tiền từ Moscow để duy trì các dịch vụ căn bản và bảo dưỡng cơ sở hạ tầng. Trên khắp nước Nga, các chính quyền vùng miền đang đòi hỏi nhiều quyền tự chủ hơn, nhiều quyền kiểm soát ngân sách của họ hơn. Khả năng của điện Kremlin nhằm xoa dịu tình hình hoặc đàn áp đối lập đã bị hạn chế bởi nhu cầu liên tục có thêm nhiều tiền và tầm kiểm soát giới hạn ở bên ngoài thủ đô Moscow và thành phố St. Petersburg. Không có sự tăng trưởng kinh tế trong tầm nhìn, Putin sẽ phải đối mặt với tình trạng Catch-22 (bế tắc không lối thoát): nỗi oán hận gia tăng ở các tỉnh đi kèm với nhu cầu thường xuyên phải thúc đẩy sự ủng hộ của dân chúng thông qua các chiến dịch tốn kém ở nước ngoài.

Tập Cận Bình cũng phải xử lý vấn đề mối căng thẳng giữa trung ương và ngoại vi, trong lúc ngự trị trên sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa ái quốc sôi nổi trên khắp Trung Quốc. Bài diễn văn ba tiếng rưỡi đồng hồ mà Tập đọc trước đại hội 19 [của Đảng Cộng sản] hồi tháng 10 đầy những xúc cảm dân tộc chủ nghĩa. Ông ta tái khẳng định lời hứa sẽ thúc đẩy một “cuộc trẻ hóa vĩ đại của đất nước Trung Hoa” và thề sẽ khôi phục vị trí xứng đáng của nước này trên thế giới. Bằng một giọng điệu huênh hoang, Tập khoe khoang dự án Trung Quốc bồi đắp các đảo nhân tạo ở Biển Đông như là một trong những thành quả vĩ đại nhất của ông ta. Nhưng những kế hoạch đầy tham vọng của Tập đối với Trung Quốc, cả với trong nước lẫn quốc tế, đều có giá của chúng. Tập đã phải tiêu tốn rất nhiều nguồn lực để trấn áp những cộng đồng dân chúng bất mãn của Trung Quốc, như ở Hong Kong và Tân Cương. Những nỗ lực này có nghĩa là phải bảo đảm sự ổn định quốc nội, sự an toàn của chế độ và cảnh cáo tất cả các công dân Trung Quốc phải hậu thuẫn cho “giấc mộng Trung Hoa” của Tập.

Vào tháng 11-2017, đại hội nhân dân toàn quốc [tức Quốc hội] Trung Quốc yêu cầu vùng lãnh thổ bán tự trị Hong Kong phải tuân thủ “Luật quốc ca” của Trung Quốc, theo đó mọi hành vi sỉ nhục hoặc không tôn trọng bài quốc ca Trung Quốc đều là phi pháp và bị phạt tù giam. Hành động này có lẽ là một phản ứng chống lại những người biểu tình không phục tùng ở Hong Kong, những người đã từng la ó khi bài quốc ca Trung Quốc được cất lên trong các trận đấu bóng đá gần đây. Có thời là hình mẫu cho một nước Trung Quốc cởi mở và phồn vinh, khả năng của Hong Kong trong việc chống chọi với hệ thống chuyên chế ngày càng lấn tới của Trung Quốc đang phai mờ dần. Ở tỉnh Tân Cương phía tây bắc, Tập đã thực thi sự giám sát hà khắc và áp bức của cảnh sát đối với toàn bộ khối dân Uighur thiểu số. Trong khi Bắc Kinh tuyên bố rằng những biện pháp này là nhằm xử lý mối đe dọa khủng bố, những quan hệ căng thẳng cũng nhắm tới nỗi oán hận đang gia tăng trong cộng đồng dân chúng địa phương đối với chính quyền trung ương.

Sự bất đồng nội bộ đặt Đảng Cộng sản Trung Quốc vào vị trí khó khăn. Một mặt, ông Tập nhắm tăng cường tính chính danh nội bộ của ông ta thông qua những lời kêu gọi dân tộc chủ nghĩa, trong khi mặt khác, ông tìm cách tái bảo đảm cho các lân bang đang lo ngại rằng đất nước ông mong muốn hòa bình và hợp tác. Nhìn về phía trước, nếu Tập nhận thấy rằng, dập tắt sự bất ổn nội bộ bằng tuyên truyền dân tộc chủ nghĩa và thể hiện sức mạnh về những lợi ích cốt lõi như Biển Đông quan trọng hơn là trấn an các quốc gia láng giềng thì sự ổn định có thể sẽ bị tổn hại.
Ổn định đến khi không còn nữa

Khi Putin và Tập xử lý những mối căng thẳng nội bộ trong giới tinh hoa và dân chúng, [thế giới] sẽ trở nên ngày càng khó đấu tranh với chiến lược đối ngoại của họ. Trong lúc theo đuổi những lợi ích an ninh quốc gia của mình, Hoa Kỳ sẽ cần phải cân nhắc chống lại một Trung Quốc hung hăng hơn và một nước Nga hay thay đổi. Mặc dù những thách thức mà Putin và Tập đặt ra sẽ xâm chiếm suy nghĩ của Hoa Kỳ trong nhiều năm tháng sắp tới, nhưng trong ngắn hạn, Chính phủ Trump cần phải có những bước đi cụ thể để ứng phó với hai nhà nước cạnh tranh này.

Cuộc can thiệp của Putin vào Ukraine và Syria dường như bất ngờ với chính quyền Obama, và hậu quả là phản ứng của Hoa Kỳ diễn ra chậm chạp và thận trọng. Cần phải phản ứng nhanh và quyết liệt hơn đối với những cuộc can thiệp của Nga trong tương lai. Trong khi không thể nào biết chính xác ông Putin có thể nắm bắt cơ hội sắp xảy ra để phát động một cuộc tấn công quy ước hoặc phi quy ước vào đất nước nào, lãnh thổ nào, Chính phủ Trump vẫn cần phải chuẩn bị cho hàng loạt hành vi xâm lấn có thể xảy ra, cho dù đó là một cuộc chiến tranh nửa bí mật nửa công khai chống lại các quốc gia chung biên giới với Nga hoặc tiếp tục các chiến dịch tung tin giả ở phương Tây.

Tuy vậy, những tham vọng toàn cầu của Tập mới đặt ra thách thức lớn nhất trong dài hạn cho nước Mỹ. Trung Quốc có được lợi thế thời gian; năng lực quân sự và kinh tế của Trung Quốc đang gia tăng tương đối so với Hoa Kỳ. Vì vậy, Chính phủ Trump ngay bây giờ nên tận dụng lợi thế hiện có. Điều đó có nghĩa là Hoa Kỳ nên đầu tư vào các mối quan hệ đối tác đã thiết lập từ lâu, xây dựng quan hệ với các quốc gia khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương để làm giảm những khích lệ cho hành vi xâm lược từ phía Trung Quốc.

Cuối cùng, sự củng cố quyền kiểm soát của Putin và Tập sẽ buộc họ phải chịu trách nhiệm cá nhân về những thành công và sai lầm của chính phủ của họ. Họ không thể đổ trách nhiệm cho ai được. Đổi lại, Putin và Tập sẽ có thể ứng phó với áp lực tăng trưởng kinh tế và chính trị bằng cách tìm thêm nhiều quyền kiểm soát ở trong nước trong khi chấp nhận rủi ro lớn hơn ở nước ngoài. Đối nội, điều đó có nghĩa là những biện pháp hà khắc hơn để bịt miệng phe đối lập, trung hòa cuộc cạnh tranh chính trị và hạn chế quyền tiếp cận thông tin. Nhưng đàn áp là phương cách tốn kém để bảo đảm sự tuân phục lâu dài của công dân. Có thể Putin và Tập sẽ thấy cách thức dễ dàng hơn để nâng cao tính chính danh là mô tả chế độ của họ như là “người bảo vệ của nhân dân”, chống lại những thế lực thù địch bên ngoài và như vậy họ có thể cảm thấy nhu cầu theo đuổi những chiến thuật hung hăng ở nước ngoài cho dù những động lực này cuối cùng sẽ chỉ làm sâu thêm sự rạn nứt trong mỗi chế độ. Putin và Tập trông giống như những nhà lãnh đạo độc tài quyền lực nhất thế giới, nhưng câu châm ngôn xưa cũ vẫn còn áp dụng được: các chế độ chuyên chế ổn định cho đến khi chúng không còn nữa.

A.P. & T.T.
(*) Alina Polyakova là nhà nghiên cứu thuộc chương trình Chính sách đối ngoại, Viện Brookings, Mỹ; còn Torrey Taussig là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ chương trình Chính sách đối ngoại của Viện Brookings và tại Trung tâm Belfer về khoa học và những vấn đề quốc tế thuộc trường Kennedy của Đại học Harvard.
Bản gốc: The Autocrat’s Achilles' Heel
Nguồn: http://www.viet-studies.net/kinhte/Polyakove_AutocratsAchilleHeel_FA_trans.html

1. Hiện tình thế giới, cả trên khung lý thuyết và trong đời sống hiện thực, CNXH không còn nữa. Việt Nam cũng không phải ngoại lệ, và nếu có là có ở chỗ CNXH đã chết mà Đảng không cho chôn, để đem lắp ghép với cái này, cái nọ ở mọi lúc mọi nơi. Ngay trong Quy định 102 sự lắp ghép đó cũng không phải hiếm, chẳn hạn như: đem XHCN ghép với dân chủ để có “nền dân chủ XHCN”, ghép XHCN với nhà nước pháp quyền để có “nhà nước pháp quyền XHCN”, và tương tự như vậy, đem XHCN gắn với kinh tế thị trường để có “kinh tế thị trường định hướng XHCN”, rồi đem rêu rao để cầu xin một sự công nhận – Việt Nam có kinh tế thị trường!
2. Đổi mới từ thập niên 80 buộc Đảng phải chấp nhận “kinh tế hàng hóa nhiều thành phần”, nhưng không lâu sau đó, vì sợ mất CNXH nên Đảng phải “trói” ‘kinh tế nhiều thành phần’ bằng “kinh tế quốc doanh cùng kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân” và “kinh tế nhà nước là chủ đạo”. Theo đó Đảng cấm đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, quy định này về sau có sửa, nhưng dấu ấn kỳ thị vẫn không dễ phai. Kinh tế dân doanh với tuyệt đại bộ phận thuộc sở hữu tư nhân, quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa không được xem trọng, thiếu sự quan tâm chăm sóc đúng mức nên chậm lớn mạnh, không đáp ứng được việc làm và thoát cảnh nghèo khó, nên một bộ phận không nhỏ trong đội ngũ lao động của nền kinh tế đó phải đi làm thuê, làm mướn ở nhiều nơi trên thế giới với cảnh đời “gian truân”, “tủi nhục” khó tránh ở quê người. Kinh tế dân doanh như vậy, nên nền kinh tế quốc dân vẫn yếu từ gốc, tụt hậu so với các nước trong khu vực và chất lượng cuộc sống của một bộ phận không nhỏ người Việt vẫn còn thấp và chậm được cải thiện.
3. Cũng từ tư duy giáo điều XHCN và bệnh chủ quan duy ý chí , Đảng đã chọn mô hình công ty, tổng công ty “90”, “91” và tập đoàn kinh tế Nhà nước cho nền sản xuất lớn XHCN với kỳ vọng có thể tạo dựng được cơ sở vật chất kỹ thuật cho CNXH vốn đã được chọn bởi tư duy “quan hệ sản xuất XHCN phải đi trước một bước”. Các doanh nghiệp sản xuất lớn XHCN này chiếm giữ những lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế và ôm hầu hết nguồn lực quốc gia để rồi thất thoát vì lãng phí và tham nhũng bùng phát. Ở đây cái đích thực của tham nhũng không chỉ là “ăn cắp vặt” tiền của, mà còn chủ yếu là tham nhũng quyền lực và dùng quyền lực để tham nhũng lớn bằng liên kết các nhóm lợi ích bất chính với nhau, thậm chí với cả các tổ chức và cá nhân trong hệ thống quyền lực của Đảng và Nhà nước. Nền sản xuất lớn kỳ vọng XHCN này, ngay công bằng, nhân văn như mong đợi của những người đề xướng ra nó cũng không có. Kỳ vọng về cái gọi là “nền tảng”, là “trụ cột” cũng không thành, mà những doanh nghiệp Nhà nước đó đã và đang là những khối ung nhọt đáng sợ nhất cho nền kinh tế và đời sống xã hội vì thất thoát bới lãng phí và tham nhũng quá lớn, vì lớp “tư sản đỏ” từ đó ra đời nhanh mà tha hóa cũng quá nhanh.
4. Quyết định 102 này còn cực đoan, thái quá hơn so với nhiều văn kiện đã có trước nó, ở chỗ không chỉ quay lưng lại mà còn trực diện tấn công vào tinh thần tự do dân chủ, pháp quyền và quyền con người.

5. Trong quá trình dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, có cả ngàn năm phải đối đầu với mưu đồ đặt đất nước ta vào vị thế lệ thuộc nhằm phục vụ lợi quyền của Trung Quốc. Chỉ tính từ khi nước CHND Trung Hoa ra đời, các thế lực bành trướng bá quyền Trung Quốc đã dùng nhiều thủ đoạn để chia rẽ Việt Nam với các quốc gia Đông Dương, lèo lái buộc Việt Nam chọn giải pháp chia đôi đất nước thành hai miền Bắc, Nam tại vĩ tuyến 17 ngay sau cuộc kháng chiến chống Pháp với Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi. Sự kiện này diễn ra tại hòa đàm Geneve và bị coi là ươm mầm chia rẽ cộng đồng người Việt lớn nhất và dẫn đến cuộc chiến tranh nóng lớn nhất, kéo dài nhất, đẫm máu nhất và là cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn tồi tệ nhất trong lịch sử Việt Nam và thế giới sau Thế chiến thứ II. Với mộng bành trướng bá quyền Đại Hán, Bắc Kinh đã đánh chiếm Hoàng Sa (1974), đánh chiếm Gạc Ma (1988), đứng sau lưng Khơ Me Đỏ đánh Việt Nam ở biên giới Tây Nam (1976-1978), đưa 60 vạn quân đánh Việt Nam trên toàn tuyến biên giới phía Bắc (1979), đơn phương áp đặt “đường lưỡi bò” xâm phạm chủ quyền trên biển của Việt Nam, rồi hạ giàn khoan HD981, xây dựng đảo nhân tạo cùng cơ sở hạ tầng với mưu đồ quân sự hóa biển Đông…